Xây nhiều sân bay: Lãng phí đầu tư công

Đề xuất thành lập sân bay mới trong khi đang chịu lỗ lớn là 2 mảng màu tương phản trong bức tranh hoạt động kinh doanh sân bay hiện nay. Nhiều lo ngại đang đặt ra xung quanh câu chuyện đầu tư phát triển sân bay - sẽ tiếp tục lãng phí và lấy đâu ra lượng khách để bù đắp?

Lỗ và quá xa xỉ

Tổng công ty và Cảng hàng không miền Nam (SAC) cho biết, trong số 8 sân bay SAC đang quản lý, hiện chỉ có sân bay Phú Quốc có doanh thu cao nhất và có lãi, 2 sân bay Liên Khương và Buôn Ma Thuột thu đủ bù chi (chưa tính đến khoản đầu tư cơ sở hạ tầng). Các sân bay khác đều lỗ.

Báo cáo của Tổng công ty Cảng hàng không miền Bắc (NAC) cho thấy, các cảng hàng không địa phương trong phạm vi quản lý của NAC đều bị lỗ.

Thực tế, để đầu tư cho một nhà ga “xoàng xoàng” như Rạch Giá, Liên Khương… cũng ngốn chừng 600 - 700 tỷ đồng, chưa kể trang thiết bị. Bởi vậy, mỗi sân bay này phải có từ 10 - 20 chuyến bay mỗi ngày mới có thể bù đắp đủ chi phí. Tuy nhiên, với doanh thu và tần suất bay như hiện nay của những sân bay này, phải mất 30 năm mới có thể thu hồi vốn đã đầu tư cho những nhà ga. Khả năng thu hồi vốn chậm nên nhiều nhà đầu tư nước ngoài chỉ muốn được đầu tư vào những lĩnh vực có thể thu hồi vốn nhanh như nhà ga hay dịch vụ bay...

Đáng nói, dù việc kinh doanh sân bay đang lỗ, song thời gian gần đây, nhiều tỉnh lại đề xuất xây sân bay vì cho rằng có lợi thế về phát triển du lịch, cũng như thu hút nhiều dự án đầu tư. Điển hình như việc khởi công xây dựng sân bay Quảng Ninh (chỉ cách sân bay Hải Phòng có hơn 200 km). Do vậy, nhiều chuyên gia sửng sốt: Với bán kính như vậy, có cần đến 2 sân bay?

Mặc dù đã có quy hoạch, nhưng ở góc độ kinh doanh, các chuyên gia cho rằng để sân bay hoạt động hiệu quả, nhất thiết phải nhìn cấp độ khu vực, không thể để mỗi tỉnh đều có sân bay. Chẳng hạn, để sân bay Cát Bi (Hải Phòng) hoạt động hiệu quả, phải nâng cấp và đầu tư xây dựng đường kết nối đến các tỉnh xung quanh, thay vì xây thêm sân bay ở nơi khác.  Ngoài ra, việc đầu tư nâng cấp các sân bay Cát Bi hay Vinh nhưng thiếu vắng các chuyến bay quốc tế đều đặn còn cho thêm bài học khác: quyết định đầu tư phải nhìn ở góc độ nhu cầu khách hàng dựa trên cơ sở nghiên cứu thị trường nghiêm túc mới mong thành công.

Cân nhắc trong đầu tư

Cục Hàng không cho biết, việc quy hoạch số lượng cảng hàng không, sân bay nước ta hiện nay đáp ứng được quy hoạch phát triển giao thông vận tải ngành hàng không dân dụng Việt Nam, giai đoạn đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030 mà Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt.

Nguyện vọng muốn có cảng hàng không, sân bay của các địa phương là chính đáng. Tuy nhiên, dư luận lo ngại việc đầu tư nhiều sân bay và gần nhau sẽ tốn kém và dẫn tới khai thác không hết công suất.

Lý giải cho vấn đề này, đại diện Cục Hàng không cho hay, ở một số khu vực trọng điểm có các cảng hàng không gần nhau, nhưng mục đích chính quy hoạch các cảng hàng không này không phải để bay các tuyến nội vùng, mà nhằm mục đích mở rộng, phát triển thị trường liên vùng. Các cảng hàng không như Vinh, Đồng Hới, Tuy Hòa, Phù Cát, Pleiku, Buôn Ma Thuột, Rạch Giá, Cà Mau… khi quy hoạch và đầu tư xây dựng cũng nhận được nhiều ý kiến băn khoăn. Tuy nhiên, qua thực tế khai thác, sản lượng các cảng hàng không này đã có sự tăng trưởng trung bình trên 30%/năm và thật sự có đóng góp không nhỏ vào việc thu hút đầu tư, giải quyết nhu cầu đi lại của nhân dân cũng như sự phát triển chung về kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng của các địa phương.

Xét trên bình diện tổng thể thì toàn bộ mạng cảng hàng không của chúng ta đang hoạt động có lãi và hằng năm vẫn đóng góp hàng trăm tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Nhưng thực tế vẫn là các cảng hàng không quốc tế lớn “đang gánh” cho các cảng hàng không địa phương do những đơn vị này quản lý.

Theo PGS. TS. Nguyễn Thiện Tống, Chủ tịch Chi hội Hàng không thuộc Hội Tư vấn HASCON nói, vấn đề không phải là xây dựng hay không xây dựng sân bay, mà phải đặt vấn đề là khả năng nhu cầu hàng không của khu vực trong những năm tới ra sao? Khả năng đáp ứng của các sân bay hiện hữu và khả năng mở rộng đáp ứng trong thời gian tới là bao nhiêu?

“Cần xác định nền kinh tế Việt Nam đang đứng ở đâu? Bởi hiện nay, Nhà nước phải trả tiền vay nợ nước ngoài chiếm 25% ngân sách. Nếu không tính toán kỹ việc đầu tư một dự án lớn như sân bay Long Thành, Quảng Ninh một cách hiệu quả thì tương lai phá sản sẽ đến và thế giới không cho vay nữa. Việc đầu tư này nên kéo dài thời gian 50 - 60 năm nữa để việc chuẩn bị cho chu đáo”, một chuyên gia kinh tế khẳng định.

Thanh Bình