Ngay tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu ghi nhận mức tăng gần 30% so với cùng kỳ, tạo nền tảng tích cực cho cả năm. Đáng chú ý, nhóm hàng công nghiệp chế biến – chế tạo tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm gần 90% tổng giá trị xuất khẩu, phản ánh xu hướng dịch chuyển cơ cấu theo hướng hiện đại và có hàm lượng công nghệ cao hơn.
Từ thực tiễn doanh nghiệp cho thấy, đơn hàng không thiếu nhưng yêu cầu từ đối tác quốc tế ngày càng khắt khe. Hồ sơ xuất xứ phải rõ ràng, linh kiện truy xuất được nguồn gốc, quy trình sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội. Những doanh nghiệp đầu tư bài bản vào hệ thống quản trị chất lượng, số hóa dữ liệu chuỗi cung ứng và tuân thủ chuẩn mực quốc tế đang duy trì được hợp đồng dài hạn. Trong khi đó, lợi thế lao động giá rẻ dần mất đi vai trò quyết định trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Ở các ngành xuất khẩu truyền thống như dệt may, da giày, áp lực cạnh tranh tiếp tục gia tăng. Đơn hàng từ Mỹ, EU và Nhật Bản phục hồi ổn định hơn so với giai đoạn trước, song biên lợi nhuận bị siết chặt do cạnh tranh giá và yêu cầu “xanh hóa” sản xuất. Khách hàng quốc tế không chỉ đàm phán về giá thành mà yêu cầu minh bạch nguồn nguyên liệu, kiểm soát phát thải, sử dụng năng lượng tái tạo và tuân thủ trách nhiệm xã hội. Doanh nghiệp buộc phải tái cấu trúc mô hình sản xuất theo hướng bền vững nếu muốn giữ thị phần dài hạn.
Nhóm nông sản tiếp tục được kỳ vọng là điểm sáng. Rau quả và cà phê duy trì đà tăng trưởng tích cực, với mục tiêu kim ngạch rau quả năm 2026 đạt khoảng 9–10 tỷ USD, trên nền mức thực hiện năm trước khoảng 8,5–8,6 tỷ USD. Thị trường tiêu thụ mở rộng không chỉ ở Trung Quốc mà còn gia tăng tại Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản – những thị trường có tiêu chuẩn kỹ thuật và kiểm dịch nghiêm ngặt.
Tuy nhiên, yêu cầu quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất lô hàng ngày càng chặt chẽ. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến lô hàng bị đình trệ. Nhiều doanh nghiệp đã chuyển sang mô hình liên kết chặt với hợp tác xã, kiểm soát quy trình từ khâu sản xuất nhằm bảo đảm tính ổn định và giảm rủi ro thương mại.
Về thị trường, Mỹ vẫn giữ vai trò đối tác lớn đối với nhiều ngành công nghiệp chế biến, song các biện pháp phòng vệ thương mại và yêu cầu kỹ thuật đặt ra thách thức không nhỏ. EU tiếp tục tạo dư địa nhờ các hiệp định thương mại tự do, nhưng đi kèm là tiêu chuẩn xanh và truy xuất nguồn gốc nghiêm ngặt. Nhật Bản, Hàn Quốc và ASEAN đóng vai trò thị trường ổn định, giúp doanh nghiệp đa dạng hóa điểm đến và phân tán rủi ro.
Kết quả xuất khẩu năm trước là nền tảng quan trọng để bước vào chu kỳ tăng trưởng mới. Trọng tâm điều hành trong năm 2026 tập trung hoàn thiện thể chế ngoại thương, đơn giản hóa thủ tục chứng nhận xuất xứ, đồng thời tăng cường hướng dẫn doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường khó tính.
Xuất khẩu 2026 vì thế không chỉ là câu chuyện mở rộng thị phần, mà là quá trình tái định vị năng lực cạnh tranh. Chìa khóa tăng trưởng nằm ở quản trị minh bạch, tuân thủ chuẩn mực quốc tế và chuyển dịch sang mô hình sản xuất bền vững – nền tảng để hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
L.T(t/h)
