Trạng thái xuất siêu đã được “ lặp lại” trong năm thứ ba liên tiếp khi mười tháng qua, đạt gần 1,9 tỷ USD. Tuy nhiên, vẫn có nhiều ý kiến băn khoan khi cho rằng xuất siêu chưa thật sự bền vững và  không hoàn toàn đáng mừng. Chung quanh vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi ý kiến với Bộ trưởng Công thương Vũ Huy Hoàng.

Phóng viên (PV); bộ trưởng có thể cho biết chúng ta đã thực hiện những biện pháp nào để cải thiện tình hình thương mại trong thời gian qua?

Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng (VHH): Nhìn lại có thể thấy rằng, trong gần ba năm qua chúng ta đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ liên quan xuất, nhập khẩu như tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp (DN) trong, ngoài nước để DN ổn định tăng trưởng sản xuất. Từ đó, khả năng cạnh tranh hàng hóa cũng tăng lên, tìm kiếm, củng cố những thị trường hiện có và mở thêm những thị trường mới, điều này khá quan trọng. Vì DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) có thể có lợi thế nhưng công ty mẹ ở nước ngoài, có sẵn thị trường cho nên phần lớn những DN FDI đang hoạt động tại Việt Nam xuất khẩu theo đơn đặt hàng, theo thị phần đã có mà công ty mẹ dành cho. Còn DN trong nước lại khác cho nên bàn tay của Nhà nước rất quan trọng trong công tác xúc tiến thương mại.

Chúng ta cũng thực hiện kiểm soát nhập khẩu hợp lý. Chúng ta bắt buộc phải nhập thiết bị phục tùng, nguyên vật liệu cần thiết. Còn một số mặt hàng chưa thiết yếu chúng ta kiểm soát nhập khẩu phù hợp các cam kết quốc  tế và phù hợp luật pháp. Chúng ta không thể cấm nhập khẩu mà có thể dùng biện pháp không ai có thể phản đối.Thí dụ như dùng các tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hàng hóa; vận động ưu tiên sử dụng hàng Việt Nam; tăng cường năng lực sản xuất trong nước để thay thế hàng hóa lâu nay phải nhập khẩu…

Với tất cả những biện pháp nêu trên, tình hình thương mại có những bước cải thiện. Thêm vào đó, hoạt động của thị trường, nhu cầu bên ngoài dự báo ( cũng có lúc khả năng thực tế vượt dự báo, xuất hiện những yếu tố trong ngắn hạn chưa nhìn thấy) góp phần làm cho xuất khẩu tích cực hơn, kiểm soát nhập khẩu tích cực hơn.

PV: Nhiều chuyên gia nhận định, nhập siêu có chiều hướng quay trở lại trong năm 2015 nhiều hơn là xuất siêu. Bộ trưởng có thể phân tích rõ hơn về chiều hướng này.

Bộ trưởng VHH: Theo tính toán, phải đến năm 2020 chúng ta mới cân bằng được cán cân thương mại vào năm 2015 vẫn nhập siêu khoảng 10,2% so tổng kim ngạch xuất khẩu. Vậy, tại sao chúng tôi lại trình QH chỉ tiêu tỷ lệ nhập siêu so tổng kim ngạch xuất khẩu khoảng 5%? Điểm lại các chuỗi chỉ tiêu về nhập siêu từ năm 2012 trở lại đây, một mặt, chúng ta đã đạt chỉ tiêu cân bằng cán cân thương mại sớm hơn thời điểm năm  2020. Mặt khác, qua từng năm kế hoạch trình QH về chỉ tiêu xuất, nhập khẩu và nhập siêu thì năm sau tỷ lệ nhập siêu thấp hơn năm trước. Tôi cho rằng, tỷ lệ nhập siêu đi xuống và sẽ về đích cân bằng cán cân thương mại trước năm 2020. Còn con số 5% là do những biện pháp tích cực sử dụng trong thời gian qua cho nên cán cân được cải thiện.

Tại kỳ họp thứ tám này, QH thảo luận rất kỹ, chúng ta vẫn phải đầu tư, không thể thấp. Với những dấu hiệu tích cực của kinh tế năm 2014, xu hướng bên ngoài, chúng tôi tin rằng bức tranh chung của nền kinh tế sẽ có nhiều điểm sáng hơn.

Tình hình đầu tư, sản xuất, kinh doanh đang có bước thay đổi theo hướng tích cực hơn so những năm trước. Vì vậy, nhập khẩu máy móc thiết bị, nguyên vật liệu trong năm 2015 sẽ tăng lên, tốc độ tăng trưởng nhập khẩu cao hơn nhiều so năm 2014.

Trong khi đó, xuất khẩu năm 2015 không có đột biến vì một số mặt hàng có lợi thế của Việt Nam đã đến ngưỡng như gạo, cà- phê, hạt tiêu… không có sự xê dịch nhiều, đó là chưa nói đến sự bấp bênh về giá. Một số mặt hàng công nghiệp như dầu thô cũng đã khai thác đến ngưỡng không thể xuất khẩu nhiều hơn. Những mặt hàng của DN FDI gần đây có sự tăng trưởng đột biến như: Điện thoại di động, điện tử… tốc độ tăng trong năm 2015 sẽ tăng chậm lại.

Xuất khẩu tăng 10% như khả năng nhập khẩu sẽ tăng nhiều hơn con số đó ( năm 2014 tăng 12% và năm 2015 có thể là 14%). Cũng có sự tính toán, tuy nhiên chúng tôi vẫn đạt mục tiêu phấn đấu xuất khẩu đạt mức cao nhất, duy trì nhập khẩu để càng rút ngắn thời gian cân bằng cán cân thương mại.

PV: Như Bộ trưởng phân tích, kim ngạch xuất khẩu nông – lâm- thủy sản của Việt Nam  đã đến ngưỡng. Vậy làm thế nào để hạn chế xuất khẩu thô, nâng cao giá trị gia tăng?

Bộ trưởng VHH : Tôi cho rằng, trước hết cần xem lại cơ cấu sản phẩm nông nghiệp. Chúng ta xuất khẩu gạo mỗi năm khoảng 7-8 triệu tấn nhưng giá không thuận lợi, nguyên nhân là do chất lượng. Trong cơ cấu cần lựa chọn loại nào để có chất lượng cao hơn ( có thể năng suất thấp hơn) để bù lại giá và khả năng chịu cạnh tranh ít hơn. Lúa phẩm cấp thấp khá nhiều nước đã sản xuất như Campuchia, Myanmar, Bangladesd… không thể tiếp tục sản xuất gạo cấp thấp mà phải có hướng đổi mới cớ cấu giống.

Một số mặt hàng khác như tôm, cá khả năng mở rộng, nâng sản lượng lên vẫn có, nhưng khi chúng ta mở rộng diện tích nuôi trồng thì cần tính toán đến bài toán quy hoạch, nếu không sẽ dẫn đến có thời điểm tiêu thụ bị ảnh hưởng, giá tụt xuống. Nếu thâm canh năng suất quá cao và quay vòng sản xuất trong một năm lớn thì khả năng dịch bệnh dễ xảy ra.

Việc nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp liên quan khá lớn đến vấn đề quy hoạch, chuyển đổi cơ cấu mặt hàng, tác động của khoa học – kỹ thuật. Thêm vào đó, công nghiệp chế biến cần quan tâm để giảm dần xuất khẩu thô, gia tăng giá trị hàng hóa.

PV: Xin cảm ơn Bộ Trưởng!

Theo Thời Nay