Chuyển biến nhận thức nhưng hành động chưa quyết liệt
Thống kê đến năm 2024 chỉ ra rằng, có tới 61,5% người dân đã hiểu biết về Luật và phần lớn người trưởng thành đều tin rằng khói thuốc gây ra các căn bệnh hiểm nghèo như ung thư phổi hay đột quỵ. Dù nhận thức tăng cao nhưng việc triển khai môi trường không khói thuốc vẫn đối mặt với nhiều rào cản từ chính đội ngũ quản lý.
Lãnh đạo tại nhiều cơ quan đơn vị hiện nay vẫn giữ thói quen hút thuốc và chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm của người đứng đầu trong việc quản lý các địa điểm cấm. Việc treo biển cấm tại nhiều nơi như khách sạn, quán bar hay karaoke vẫn mang tính đối phó với kích thước biển nhỏ và vị trí khó quan sát. Tình trạng vi phạm quy định cấm hút thuốc tại nơi công cộng vẫn diễn ra phổ biến do việc nhắc nhở và xử phạt còn quá nhẹ, chưa đủ sức răn đe đối với người vi phạm.
Thách thức từ giá thành và lộ trình tăng thuế tiêu thụ đặc biệt
Một thực tế đáng ngại là dù thu nhập của người Việt tăng đáng kể hằng năm nhưng giá bán thuốc lá lại tăng rất chậm khiến mặt hàng này trở nên quá dễ tiếp cận. Tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ hiện chỉ chiếm khoảng 36,8%, mức này thấp hơn nhiều so với khuyến cáo từ 70% đến 75% của Tổ chức Y tế Thế giới. Điều này dẫn đến tình trạng mua bán thuốc lá diễn ra tràn lan ngay cả với người dưới 18 tuổi.
Để khắc phục tình trạng này, Việt Nam đã đề ra lộ trình cải cách thuế tiêu thụ đặc biệt từ ngày 1/1/2027. Theo đó, ngoài thuế suất tỷ lệ 75% hiện hành, nhà nước sẽ bổ sung mức thuế tuyệt đối với lộ trình tăng dần từ 2.000 đồng mỗi bao vào năm 2027 và đạt ngưỡng 10.000 đồng mỗi bao vào năm 2031. Giải pháp này được kỳ vọng sẽ làm giảm đáng kể khả năng tiếp cận thuốc lá của nhóm đối tượng thu nhập thấp và giới trẻ.
Hoàn thiện hành lang pháp lý đối với các loại thuốc lá mới
Bối cảnh thực tế hiện nay đã thay đổi nhanh chóng với sự xuất hiện của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Do Luật cũ ban hành từ 13 năm trước nên không có định nghĩa cụ thể về các sản phẩm này, tạo ra kẽ hở trong việc xử lý các hành vi tàng trữ hay kinh doanh trái phép. Trong khi đó, các Nghị quyết mới của Quốc hội và Luật Đầu tư đã chính thức cấm toàn diện việc kinh doanh và sử dụng các loại thuốc lá mới.
Dự thảo Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá sửa đổi dự kiến trình Quốc hội vào tháng 4 tới sẽ tập trung định nghĩa hoàn chỉnh về thuốc lá mới và bổ sung chúng vào danh mục cấm. Các biện pháp giảm nhu cầu cũng sẽ được tăng cường như cấm trưng bày sản phẩm tại điểm bán, mở rộng địa điểm cấm hoàn toàn và tăng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì. Việc ưu tiên mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong do thuốc lá lên trên các lợi ích kinh tế ngắn hạn là hướng đi tất yếu để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và xây dựng một môi trường sống văn minh không khói thuốc.
Tâm An(t/h)
