Theo tổng hợp của Văn phòng SPS Việt Nam, từ 21/11 đến 20/12/2025 có 64 dự thảo và 66 quy định đã có hiệu lực từ các thành viên WTO, tập trung vào dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kiểm dịch sinh vật gây hại, an toàn sinh học và yêu cầu chứng nhận khi nhập khẩu thực phẩm.
Con số này giống như 130 chiếc “đèn giao thông” vừa bật lên trên các tuyến đường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam: Không phải để chặn lại, mà để buộc người tham gia phải đi đúng làn, đúng tốc độ, đúng tiêu chuẩn.
Điểm đáng chú ý là nhiều thay đổi đi thẳng vào những mặt hàng xuất khẩu chủ lực.
Tại Trung Quốc, đề xuất thiết lập 807 mức dư lượng tối đa cho 219 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật trong thực phẩm. Điều này đồng nghĩa mỗi loại nông sản có thể phải “soi” lại hồ sơ hóa chất của chính mình dưới kính hiển vi pháp lý mới.
Liên minh châu Âu tiếp tục siết chặt lá chắn sinh học. Họ làm rõ nội dung bắt buộc trên giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật, bổ sung thêm sinh vật gây hại vào danh mục kiểm dịch và tung các biện pháp ngăn loài sâu keo mùa thu xâm nhập. Cùng lúc, EU đề xuất hoặc điều chỉnh hàng loạt mức dư lượng đối với các hoạt chất như chlormequat, metribuzin, terbuthylazine, triclopyr… và ban hành quy định ngăn chặn loài bọ đục thân Aromia bungii.
Hoa Kỳ điều chỉnh các ngưỡng dung sai dư lượng cho nhiều hoạt chất, trong đó có azoxystrobin trên hạt tiêu đen ở mức 1 ppm, đồng thời xem xét các kiến nghị mới liên quan đến thuốc bảo vệ thực vật.
Nhật Bản sửa đổi quy định thực thi Luật Bảo vệ nguồn lợi thủy sản, còn Hàn Quốc dự thảo sửa luật kiểm soát an toàn thực phẩm nhập khẩu, cho thấy khu vực Đông Bắc Á đang đồng loạt cập nhật “bộ lọc” đối với thực phẩm ngoại nhập.
Canada đưa thêm rào chắn sinh học với nguyên liệu thức ăn chăn nuôi từ vùng có nguy cơ dịch tả lợn châu Phi, đồng thời hạ trần caffeine trong đồ uống cola và thiết lập MRL mới cho hoạt chất spidoxamat trên cây trồng.
Australia phân tích nguy cơ từ mọt Khapra và đánh giá rủi ro an toàn sinh học với tôm nhập khẩu dùng làm thực phẩm. New Zealand ban hành quy định riêng cho nhuyễn thể hai mảnh vỏ từ Việt Nam và tiêu chuẩn nhập khẩu cây có múi để trồng.
Vương quốc Anh điều chỉnh nhiều mức dư lượng, đáng chú ý nâng ngưỡng dung sai flubendiamide trong trà lên 50 mg/kg, đồng thời tăng cường kiểm tra biên giới với một số sản phẩm.
Đài Loan (Trung Quốc) đặt mức dư lượng tối đa cho 16 hoạt chất trong thực phẩm và 10 hoạt chất trong sản phẩm nguồn gốc động vật. Malaysia sửa Luật Thực phẩm, Thái Lan quy định mới về dung môi chiết xuất trong sản xuất thực phẩm.
Ở chiều kiểm dịch động thực vật, Nga tạm thời hạn chế nhập khẩu và quá cảnh cừu, dê sống từ Việt Nam, nhưng lại dự thảo nới yêu cầu với một số nông sản và cho phép lưu thông vật liệu bao gói gỗ trong khối EAEU không cần giấy kiểm dịch.
Uruguay đi theo hướng ngược lại khi đề xuất cấm gần như toàn bộ việc sử dụng chlorpyrifos, một hoạt chất từng rất phổ biến.
Bức tranh tổng thể cho thấy thế giới không dựng thêm “bức tường thuế quan”, mà đang xây ngày càng dày đặc các “hàng rào tiêu chuẩn”. Cuộc chơi vì thế dịch chuyển từ số lượng sang chất lượng, từ năng suất sang khả năng kiểm soát từng phần triệu dư lượng hóa chất.
Mỗi thông báo SPS là một thay đổi nhỏ trên giấy, nhưng khi cộng lại thành 130 mảnh ghép, nó tạo nên bản đồ mới của thương mại nông sản toàn cầu. Ai đọc được bản đồ đó sớm, điều chỉnh quy trình canh tác, chế biến và truy xuất nguồn gốc kịp thời sẽ biến hàng rào thành tay vịn để leo cao hơn trong chuỗi giá trị xuất khẩu.
Hậu Thạch (t/h)
