Bài 1: Khi “vàng trắng” mất giá
THCL 14 năm liền, Việt Nam giữ vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu hồ tiêu. Hồ tiêu - mặt hàng nông sản có tốc độ tăng trưởng chóng mặt trong những năm vừa qua. Đây chính là một trong những lý do khiến người nông dân gia tăng diện tích trồng tiêu.

Có tiền: Không sợ ép giá!
3 năm trước, gia đình anh Lê Thành Long, xã Hòa Hiệp (Xuyên Mộc, Bà Rịa-Vũng Tàu), đã quyết định phá bỏ 6 ha vườn cao su xen cà phê để trồng hồ tiêu. Trồng hồ tiêu, tốn ít công chăm sóc hơn so với cao su và cà phê, lượng nước tưới cũng ít hơn, nhưng hiệu quả thì cao gấp 5 lần: 1 ha cà phê cho 2,5 - 3 tấn quả; hồ tiêu cho 4 - 5 tấn quả.
Chỉ tính đơn giản, 1 ha hồ tiêu thu hoạch chừng 5 tấn (có vùng lên tới 10 tấn), bán ra đã cho 1 tỷ đồng; có những gia đình trồng 5 - 7 ha hồ tiêu, thu về số tiền là bao nhiêu? Thực tế, không ít vùng nông thôn trồng tiêu trở thành phố làng, ô tô chạy rầm rập, biệt thự mọc lên không ngớt.
Năm 2015, các nhà kinh doanh ô tô khu vực Tây Nguyên cho hay, có tới 80% số ô tô bán cho nông dân, phần lớn là trồng tiêu. Không ít DN, nhất là DNNVV, 1 năm kiếm lãi 1 tỷ đồng cũng khó. Trong khi người trồng hồ tiêu, kiếm bạc tỷ lại… dễ như bỡn. Đó là điều đáng mừng. Mừng bởi trước hết, sản phẩm hồ tiêu của Việt Nam được XK ra thế giới. Mặt khác, các nước tiêu thụ hồ tiêu, nhắc tới loại cây này là nghĩ ngay tới Việt Nam. Hồ tiêu mang lại đời sống khá giả cho nhiều vùng thôn quê…
Còn có một lý do khiến người nông dân mặn mà với cây hồ tiêu đó là sản phẩm có thể dự trữ từ 2 - 3 năm trong gia đình, không hề suy giảm chất lượng. Điều này khiến bà con vùng trồng tiêu luôn dự trữ lượng lớn sản phẩm, đợi được giá mới tung ra thị trường.
“Có tiền, có tích lũy thì thường không bị người ta (DN, tư thương) ép giá", một nông dân tự tin. Đương nhiên, không hẳn chỉ người nông dân “nắm đằng chuôi", mà cả DN và nông dân cùng hợp tác, chia sẻ và nhất là khi có lợi nhuận cao thì họ mới chi phối được giá cả trên thị trường. Một thuận lợi nữa đó là sản phẩm hồ tiêu của Việt Nam rất phù hợp với người đạo Hồi (60% sản phẩm XK sang Tây Á, châu Phi) - cơ hội thị trường rộng lớn cho ngành hồ tiêu Việt Nam.
Mấu chốt quan trọng là: Nhiều vùng trồng hồ tiêu, người nông dân đã biết đoàn kết, hợp tác cùng chia sẻ, cùng có lợi. Đó cũng là điều mà phần lớn nông dân ngành hồ tiêu làm được, trong khi nhiều ngành khác chưa làm được.
Phá vỡ quy hoạch từ lâu!
Hồ tiêu của Việt Nam đang chiếm tới 1/2 sản lượng XK toàn cầu. Không ít nông dân trồng hồ tiêu, sau một vài vụ đã có thể trở thành tỷ phú.
Nếu như năm 2005, giá XK hồ tiêu cao nhất là 1.560 USD/tấn thì năm nay, có thời điểm lên đến gần 12.000 USD/tấn.
Năm ngoái, kim ngạch XK hồ tiêu lần đầu tiên vượt ngưỡng 1 tỷ USD. Việt Nam trở thành quốc gia chiếm vị trí số 1 thế giới về XK hồ tiêu.
Nhìn vào những con số, từ 170.000 - 190.000 - 200.000 và hiện nay là 230.000 đồng/kg, trong vòng 10 năm qua, giá hồ tiêu đã có mức tăng chóng mặt, ngoạn mục nhất trong tất cả các mặt hàng nông sản.
Các chuyên gia theo dõi, có những thời điểm, lợi nhuận từ trồng tiêu đã lên tới 500% - một mức lãi không tưởng mà không có loại nông sản nào có thể “đọ" nổi. Đó cũng là lý do khiến chỉ sau 2 - 3 vụ, nhiều nông dân trở thành tỷ phú, dẫn tới “người người trồng hồ tiêu, nhà nhà trồng hồ tiêu".
Lợi nhuận từ trồng tiêu quá lớn - chính là lý do khiến nhiều địa phương trước đây chưa từng trồng hồ tiêu, nay đổ xô trồng.
Năm 2014, Bộ NN&PTNT quyết định quy hoạch hồ tiêu tới năm 2020, tầm nhìn 2030. Theo đó, diện tích hồ tiêu sẽ được giữ ổn định ở 50.000 ha. Song trên thực tế, khi giá hồ tiêu luôn ở mức trên dưới 200.000 đồng/kg thì diện tích trồng tiêu gia tăng đột biến. Thống kê sơ bộ của Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam, hiện diện tích đã vào khoảng 100.000 ha và không ngừng tăng lên tại các vùng trọng điểm Đồng Nai, Bình Phước, Bà Rịa-Vũng Tàu, Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai…
Với đà này, trong khi đất trồng cao su và cà phê phù hợp với trồng hồ tiêu, thì nông dân sẽ còn tiếp tục phá rừng cao su, cà phê và thay bằng cây tiêu. Có những khu rừng, thậm chí “vòng ngoài" là những loại cây khác, nhưng bên trong toàn là hồ tiêu. Các chuyên gia dự báo, diện tích hồ tiêu có thể tăng lên tới 200.000 ha, trong những năm tới. Đó là một viễn cảnh rất đáng lo ngại. Khi đó, sản lượng hồ tiêu của Việt Nam sẽ rất lớn, cung cấp ra thị trường thế giới - liệu có tiêu thụ nổi? Tuy nhiên, ngăn cản người nông dân trồng tiêu trong những thời điểm này - rõ ràng là điều bất khả thi!
Bài cuối: Hệ lụy khôn lường
Hồ tiêu đang là loại cây nông sản “một vốn… năm lời". Vì thế, nhiều nông dân cho biết, kể cả trường hợp thị trường này xuống dốc, thậm chí sụp đổ, thì họ vẫn tiếp tục trồng. Bởi theo họ “với mức giá như hiện nay, chỉ 3 năm, người trồng hồ tiêu sẽ thu hồi được vốn"…
Xuân Phong (Thương hiệu & Công luận)



















