Hành lang pháp lý quy định 3 điều kiện cốt lõi để được xem xét tạm hoãn
Cơ chế mang tính nhân đạo và thực tiễn này không áp dụng đại trà mà chỉ được cơ quan tố tụng xem xét khi đối tượng vi phạm đáp ứng trọn vẹn và đồng thời 3 điều kiện kỹ thuật sau:
Về tính chất hành vi với sai phạm tuy gây thiệt hại về mặt kinh tế nhưng xuất phát từ mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia.
Về tính chất liêm chính thì hành vi phạm tội hoàn toàn không mang yếu tố vụ lợi, tham nhũng hoặc tư túi cá nhân.
Về tính khả thi của giải pháp các dự án kinh tế liên quan đang trong quá trình thực hiện, chưa hoàn thành và chưa thể khắc phục hậu quả ngay do các nguyên nhân khách quan tác động, nhưng bản thân đối tượng vi phạm chứng minh được năng lực, có phương án khả thi và đủ điều kiện thực tế để khắc phục sai phạm, hướng tới mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh sau khi hoàn thiện.
Thời hạn áp dụng biện pháp tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự được quy định không quá 2 năm. Trong các trường hợp đặc biệt cần thiết, cơ quan thẩm quyền có thể xem xét gia hạn thêm một lần duy nhất nhưng thời gian gia hạn không được vượt quá 1 năm.
Về mặt kỹ thuật pháp lý, thời gian tạm hoãn này hoàn toàn không được tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự của tội phạm, ngoại trừ các trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 27 của bộ luật này. Thời điểm bắt đầu tính hoãn tính từ ngày cơ quan có thẩm quyền chính thức ký ban hành quyết định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp trong thời gian được hoãn, người phạm tội có hành vi cố tình trốn tránh và đã bị cơ quan chức năng ra quyết định truy nã, truy tìm thì thời hiệu tố tụng sẽ được tính lại kể từ ngày đối tượng ra đầu thú hoặc bị lực lượng chức năng bắt giữ.
Căn cứ theo nội dung thiết lập tại Chương XVIII của dự thảo bộ luật, nhóm các tội danh xâm phạm trật tự quản lý kinh tế thuộc diện có thể xem xét áp dụng cơ chế này bao gồm các tội buôn lậu, kinh doanh hoặc vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới; sản xuất, buôn bán hàng cấm, hàng giả, hàng giả là thuốc chữa bệnh; tội đầu cơ, quảng cáo gian dối, lừa dối khách hàng; tội trốn thuế; cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự; lập quỹ trái phép; thao túng thị trường chứng khoán; gian lận bảo hiểm y tế; xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp hoặc vi phạm các quy định về quản lý, sử dụng đất đai.
Tranh biện chuyên môn và tiếp thu ý kiến về hình phạt tử hình, hình phạt cảnh cáo
Quá trình xây dựng dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) cũng ghi nhận những trao đổi, tranh biện chuyên môn sâu sắc giữa cơ quan chủ trì soạn thảo và Tòa án nhân dân Tối cao nhằm hoàn thiện hệ thống chế tài.
Đối với đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình bằng việc loại bỏ án tử hình đối với 6 tội danh bao gồm tội bạo loạn, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, mua bán trái phép chất ma túy, chống loài người, tội phạm chiến tranh và một tội danh do kỹ thuật sáp nhập tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân vào tội khủng bố, Tòa án nhân dân Tối cao bày tỏ sự nhất trí cao với chủ trương lớn này. Tuy nhiên, để tăng tính thuyết phục trước Quốc hội, cơ quan ngành tòa án đề nghị Bộ Công an cần bổ sung, làm rõ các căn cứ khoa học và có bảng đánh giá tác động sâu sắc đối với việc loại bỏ hình phạt tử hình của riêng từng tội danh. Bộ Công an cho biết đã tiếp thu và tiến hành rà soát để hoàn thiện báo cáo tác động này.
Một nội dung sửa đổi khác nhận được nhiều ý kiến phản biện là đề xuất loại bỏ hình phạt cảnh cáo ra khỏi hệ thống hình phạt chính quy. Đại diện Tòa án nhân dân Tối cao phân tích, hình phạt cảnh cáo giữ vai trò định hình rất quan trọng trong việc thể chế hóa nguyên tắc nhân đạo của luật pháp Việt Nam. Đây là công cụ pháp lý hữu hiệu để phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt đối với các trường hợp phạm tội lần đầu, tính chất ít nghiêm trọng và sở hữu nhiều tình tiết giảm nhẹ. Chế tài này giúp người sai phạm nhận thức rõ lỗi lầm để tự giác sửa chữa mà không cần cách ly khỏi xã hội. Ngoài ra, việc rà soát kỹ thuật cho thấy dù dự thảo tuyên bố bỏ hình phạt cảnh cáo nhưng tại nhiều điều luật cụ thể như Điều 132, 138, 155, 165, 181, 182, 185, 186, 198, 331, 335, 336, 340, 344, 345, 351 vẫn còn điều khoản quy định về hình phạt này, gây ra sự mâu thuẫn hệ thống.
Sau khi tiếp thu toàn bộ các phân tích xác đáng từ Tòa án nhân dân Tối cao, Bộ Công an đã quyết định rút lại đề xuất trên và giữ nguyên các quy định của bộ luật hiện hành về việc duy trì hình phạt cảnh cáo nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất.
Theo lộ trình lập pháp, dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) quy mô lớn này dự kiến sẽ được Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến đóng góp lần đầu tại Kỳ họp thứ 3 và xem xét biểu quyết thông qua tại Kỳ họp thứ 4.
Tâm An(t/h)
