Vượt “hàng rào xanh”, ngành cà phê Lâm Đồng tăng tốc chuyển đổi
Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường và truy xuất nguồn gốc, ngành cà phê Lâm Đồng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng sản xuất bền vững, giảm phát thải và không liên quan đến phá rừng. Đây không chỉ là yêu cầu bắt buộc để duy trì xuất khẩu mà còn mở ra cơ hội nâng tầm giá trị hạt cà phê Việt Nam trên thị trường thế giới.
Những năm gần đây, Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) trở thành thách thức lớn đối với ngành cà phê. Theo quy định này, các sản phẩm cà phê xuất khẩu vào EU phải chứng minh không liên quan đến hoạt động phá rừng sau năm 2020.
Trước áp lực từ “hàng rào xanh”, tỉnh Lâm Đồng đã phối hợp với doanh nghiệp và các tổ chức triển khai nhiều chương trình sản xuất cà phê bền vững, trong đó nổi bật là mô hình nông nghiệp tái sinh. Hiện khoảng 10.000 nông hộ đã tham gia các chương trình hỗ trợ chuyển đổi nhằm đáp ứng tiêu chuẩn EUDR.
Theo ông Nguyễn Thanh Tâm, Giám đốc Công ty Cổ phần TMT Consulting, EUDR không chỉ là rào cản kỹ thuật mà còn là cơ hội để tái cấu trúc ngành cà phê theo hướng minh bạch và bền vững hơn. Khi nông dân thay đổi tập quán sản xuất, tuân thủ truy xuất nguồn gốc và bảo vệ rừng, giá trị sản phẩm sẽ được nâng lên đáng kể.
Nông dân đổi tư duy, giảm chi phí nhờ nông nghiệp tái sinh
Sau khi tham gia chương trình Nescafé Plan, nhiều nông hộ tại Lâm Đồng đã từng bước thay đổi phương thức canh tác truyền thống sang mô hình sản xuất thân thiện với môi trường.
Gia đình chị Bùi Thị Nhung tại xã Nam Hà Lâm Hà là một trong những điển hình. Nhờ áp dụng các kỹ thuật canh tác tái sinh, vườn cà phê của gia đình không chỉ duy trì năng suất ổn định mà còn giảm đáng kể lượng nước tưới và phân bón hóa học.
Theo chị Nhung, giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở lợi nhuận mà còn là kiến thức được tiếp cận từ các khóa đào tạo kỹ thuật. Từ việc sử dụng giống kháng sâu bệnh, quản lý dinh dưỡng hợp lý đến thay đổi tư duy sản xuất có trách nhiệm, người nông dân dần hiểu rằng phát triển bền vững mới là con đường lâu dài của ngành cà phê.
Một trong những giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả được nhiều hộ áp dụng là tận dụng chai nhựa hoặc lon sữa bò để theo dõi độ ẩm đất và lượng nước mưa. Nhờ đó, người dân có thể chủ động điều tiết lượng nước tưới phù hợp, vừa tiết kiệm chi phí vừa đảm bảo năng suất.
Thực tế cho thấy, khi tham gia các chuỗi liên kết sản xuất bền vững, nông dân không chỉ được hỗ trợ kỹ thuật mà còn có đầu ra ổn định hơn. Nhiều doanh nghiệp cam kết thu mua sản phẩm đạt chuẩn với giá cao hơn thị trường, tạo động lực để người dân duy trì mô hình canh tác sạch.
Các phương pháp như trồng xen cây che bóng, sử dụng phân hữu cơ và quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) đã giúp giảm từ 15 – 20% chi phí đầu vào, đồng thời nâng năng suất thêm 10 – 15%.
Tại xã Quảng Sơn, ông K’Mbai ở bon Bon N’ting cho biết sau khi tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật, gia đình ông đã biết cân đối dinh dưỡng cho cây trồng và áp dụng mô hình che bóng hợp lý. Nhờ đó, vườn cà phê phát triển ổn định hơn, chi phí sản xuất giảm rõ rệt và đời sống kinh tế từng bước cải thiện.
Hướng đi tất yếu để nâng tầm hạt cà phê Việt
Không chỉ dừng ở sản xuất, các chương trình liên kết còn giúp nông dân tiếp cận chuỗi chế biến hiện đại và hiểu rõ hơn giá trị của hạt cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Mới đây, chị Bùi Thị Nhung và ông Nguyễn Thái Trang là hai trong số 50 nông dân tiêu biểu được tham quan nhà máy Nestlé Trị An – một trong những cơ sở chế biến cà phê hiện đại của Tập đoàn Nestlé. Tại đây, người dân được tìm hiểu toàn bộ quy trình từ thu hoạch, chế biến đến xuất khẩu sang hơn 30 thị trường trên thế giới, bao gồm các thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Nhiều mô hình kinh tế tuần hoàn cũng đang được áp dụng hiệu quả như sử dụng 100% bã cà phê làm viên năng lượng sinh khối, tận dụng cát thải để sản xuất gạch không nung hay tái chế bùn thải thành phân vi sinh.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, sản xuất cà phê không liên quan đến phá rừng là xu hướng tất yếu trong giai đoạn hiện nay. Ngành nông nghiệp địa phương đang tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp và đơn vị tư vấn xây dựng hệ thống dữ liệu vùng trồng nhằm phục vụ truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
Đến nay, hàng trăm mô hình canh tác bền vững đã được triển khai trên địa bàn tỉnh, với khoảng 800 ha áp dụng thực hành sản xuất bền vững và 600 ha chuyển đổi theo tiêu chuẩn mới. Các mô hình này giúp tăng thu nhập cho nông dân từ 15 – 20%, giảm khoảng 10% lượng phát thải và hỗ trợ phát triển nhiều tổ hợp tác, hợp tác xã địa phương.
Hiện Lâm Đồng có khoảng 327.000 ha cà phê, chiếm hơn 45% diện tích cà phê cả nước. Sản lượng năm 2025 ước đạt trên 1 triệu tấn, tương đương hơn 50% tổng sản lượng cà phê Việt Nam. Toàn tỉnh cũng đã hình thành 6 vùng sản xuất cà phê ứng dụng công nghệ cao với diện tích hơn 2.268 ha, liên kết cùng 1.404 hộ dân.
Trong bối cảnh thị trường toàn cầu ngày càng ưu tiên các sản phẩm xanh và có trách nhiệm, nông nghiệp tái sinh đang trở thành chìa khóa giúp ngành cà phê Lâm Đồng phát triển bền vững, hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Hoàng Phương
