Cần sớm hoàn thiện khung pháp lý trong kiểm soát an toàn thực phẩm

Vi phạm về an toàn thực phẩm… vẫn nóng

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo 389 Bộ Công Thương, từ ngày 16/12/2025 đến ngày 15/3/2026, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra 10.286 vụ, phát hiện, xử lý 9.270 vụ vi phạm với 10.800 hành vi vi phạm; tổng số thu từ xử phạt vi phạm hành chính là 193.051 tỷ đồng.

Trong đó, phạt hành chính 179,117 tỷ đồng, thu lợi bất hợp pháp và thu khác 3,174 tỷ đồng, tiền bán thanh lý hàng tịch thu 10,464 tỷ đồng. Trị giá hàng hóa vi phạm là 125,976 tỷ đồng. Các hành vi vi phạm chủ yếu gồm: kinh doanh không rõ nguồn gốc, xuất xứ, vi phạm về sở hữu trí tuệ, hàng lậu, vi phạm về an toàn thực phẩm (ATTP), giá, y tế.

Đáng nói, thực trạng vi phạm về ATTP vẫn đang ở mức báo động, cần sự vào cuộc, xử lý mạnh tay của các ngành, lực lượng chức năng.

Nghiêm trọng hơn, thông tin tại cuộc họp báo thông báo kết quả công tác quý I (tổ chức ngày 3/4), Thiếu tướng Nguyễn Quốc Toản, Người phát ngôn Bộ Công an cho biết, lực lượng chức năng đã khám phá gần 10.000 vụ án hình sự trong đợt cao điểm tấn công trấn áp tội phạm. Trong đó, có tới hơn 9.000 vụ vi phạm ATTP.

Thực tế cho thấy, từ đầu năm đến nay, cơ quan chức năng đã liên tiếp phát hiện các vụ việc vi phạm về ATTP. Đơn cử như:

Ngày 29/1, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội đã phối hợp Công an TP. Hà Nội kiểm tra tại Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Dũng Phát (xã Nam Phù), qua đó phát hiện hơn 60 tấn lòng lợn không rõ nguồn gốc. Trong đó, 1.020kg đang sơ chế và 59.135kg chưa qua chế biến. Tại thời điểm kiểm tra, doanh nghiệp không xuất trình được hóa đơn, chứng từ hợp pháp.

Ngày 16/3 qua kiểm tra điểm kinh doanh tại 208 Tân Phong (phường Đông Ngạc), lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội đã phát hiện 1.408 gói xúc xích (khoảng 968kg) không rõ nguồn gốc, không có giấy tờ chứng minh an toàn thực phẩm…

Đặc biệt, là vụ việc Công an TP. Hà Nội phát hiện, triệt phá đường dây giết mổ và tiêu thụ 3.600 con lợn mắc dịch tả châu Phi, tương đương 300 tấn. Trong chuỗi này, Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát được xác định là đầu mối tiêu thụ và phân phối, cung cấp thịt cho một số trường học ở Hà Nội. Đến nay, Công an TP. Hà Nội đã khởi tố 8 bị can.

Sau vụ việc này, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã yêu cầu hơn 2.900 trường học trên địa bàn phải rà soát đầu mối cung cấp thực phẩm, nguyên liệu cho bữa ăn bán trú…

Nhiều vấn đề thực tiễn được đặt ra

Theo số liệu thống kê đến đầu năm 2026, toàn TP. Hà Nội có trên 81.903 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, bao gồm 9.038 cơ sở sản xuất, 22.349 cơ sở kinh doanh, 42.238 cơ sở dịch vụ ăn uống và 8.278 cơ sở thức ăn đường phố. Đáng chú ý, sản xuất thực phẩm tại chỗ mới đáp ứng khoảng 60% nhu cầu tiêu dùng, lượng còn lại được nhập khẩu hoặc cung ứng từ các địa phương khác qua nhiều khâu trung gian.

Tuy nhiên, theo rà soát của Đoàn giám sát Ban Văn hóa – Xã hội HĐND TP. Hà Nội (từ ngày 13/1 đến ngày 6/2/2026), dù TP. Hà Nội đã ban hành Quyết định số 53/2025/QĐ-UBND phân công, phân cấp quản lý, song quá trình triển khai thực tế vẫn ghi nhận những hạn chế.

Theo Đoàn giám sát Ban Văn hóa – Xã hội HĐND TP. Hà Nội, mô hình quản lý hiện nay vẫn chủ yếu thực hiện theo ngành và lĩnh vực, trong khi chuỗi thực phẩm có tính liên thông. Điều này dẫn đến tình trạng chồng chéo tại các nhóm sản phẩm giao thoa, nhất là ở những cơ sở vừa sản xuất, vừa kinh doanh nhiều nhóm sản phẩm thuộc phạm vi quản lý của nhiều ngành khác nhau.

Bên cạnh đó, cơ chế phối hợp liên ngành trong thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm chưa thực sự đồng bộ; thiếu đầu mối điều phối thống nhất và chưa có hệ thống dữ liệu ATTP dùng chung cho toàn thành phố.

Đặc biệt, tại cấp cơ sở, đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác ATTP còn rất mỏng; áp lực từ đối tượng quản lý thường xuyên biến động khiến việc triển khai nhiệm vụ tại phường, xã gặp nhiều khó khăn.

Thêm vào đó, các loại hình kinh doanh mới như thương mại điện tử và ứng dụng giao hàng phát triển nhanh song khung pháp lý cũng như công cụ giám sát chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho công tác hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc…

Cần sớm hoàn thiện khung pháp lý

Thông tin tại Hội nghị tham vấn chính sách của dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) do Bộ Y tế tổ chức (hồi tháng 1/2026), TS. Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục ATTP cho biết: Thực tiễn triển khai Luật ATTP cho thấy, một số quy định còn chưa bảo đảm đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, một số quy định không còn bảo đảm tính khả thi trên thực tiễn hệ thống quản lý chưa kiểm soát được chất lượng thực phẩm, đặc biệt là thực phẩm chức năng trong quá trình sản xuất, lưu thông trên thị trường.

Hệ thống quản lý, mô hình tổ chức, bộ máy về ATTP trên toàn quốc chưa tinh gọn, thống nhất, chưa tương xứng với nhiệm vụ được giao. Vẫn còn tình trạng sản xuất thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng với số lượng lớn gây bức xúc dư luận trong thời gian qua.

Chính sách về hệ thống kiểm soát chất lượng, đặc biệt từ quy trình sản xuất đến lưu thông, phân phối sản phẩm cũng cần phải bổ sung nhằm nâng cao hệ thống thử nghiệm. Đồng thời, xem xét quy trình và đưa ra kết luận sản phẩm đạt hay kém chất lượng cũng như việc thực hiện thu hồi sản phẩm kém chất lượng một cách nhanh và kịp thời…

T.S Chu Quốc Thịnh cũng nhấn mạnh: Luật ATTP (năm 2010) và Nghị định 15/2018/NĐ-CP hiện còn nhiều điểm chưa thống nhất, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý trong thực tiễn. Do vậy, việc sửa đổi Luật là cần thiết nhằm gia cố hệ thống quản lý chất lượng thực phẩm xuyên suốt từ sản xuất đến lưu thông, phân phối.

Trong đó, chính sách về hệ thống kiểm soát chất lượng, đặc biệt từ quy trình sản xuất đến lưu thông, phân phối sản phẩm cũng phải bổ sung, gia cố nhằm nâng cao hệ thống thử nghiệm, đồng thời xem xét quy trình và đưa ra kết luận sản phẩm đạt hay kém chất lượng cũng như việc thực hiện thu hồi sản phẩm kém chất lượng một cách nhanh và kịp thời.

Theo đó, Bộ Y tế đang hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) trình Quốc hội tại kỳ họp đầu tiên vào tháng 4/2026.

Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho biết, sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế (Cơ quan đầu mối chủ trì xây dựng Luật ATTP sửa đổi) và các bộ, ngành liên quan để đề xuất các cơ chế quản lý “tiền kiểm”, “hậu kiểm” cho phù hợp theo mức độ nguy cơ của cơ sở sản xuất, kinh doanh, sản phẩm cũng như lịch sử tuân thủ các quy định pháp luật về ATTP;

Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để đề xuất sửa đổi, bổ sung một số hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm, sản xuất, kinh doanh hàng giả là thực phẩm, đặc biệt là hành vi sử dụng chất cấm trong dự thảo Bộ luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự 2015 (Điều 190, Điều 317).

Tuấn Ngọc