Nhằm phản ánh đúng bản chất các quy định mới và những tác động trực tiếp đến tính tuân thủ pháp luật của người nộp thuế cũng như các tổ chức chi trả, dưới đây là những phân tích chi tiết về các điểm nghẽn pháp lý vừa được Bộ Tài chính đề xuất tháo gỡ.
Nâng "trần" khấu trừ thuế tại nguồn: Từ 2 triệu lên thẳng 5 triệu đồng/lần
Thay đổi mang tính đột phá nhất trong dự thảo lần này nằm ở quy định áp dụng cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động, hoặc có hợp đồng lao động dưới 3 tháng (bao gồm cả các trường hợp đã chấm dứt hợp đồng nhưng vẫn được nhận các khoản chi trả).
Cụ thể, hành lang pháp lý mới quy định:
Ngưỡng bắt buộc khấu trừ: Tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập từ 5 triệu đồng/lần trở lên bắt buộc phải thực hiện khấu trừ 10% thuế TNCN tại nguồn trước khi chi trả.
Dưới mức 5 triệu đồng/lần: Việc khấu trừ 10% sẽ không mang tính bắt buộc đối với tổ chức chi trả, trừ trường hợp chính cá nhân nhận thu nhập có yêu cầu thực hiện.
Đáng chú ý, diễn biến quá trình xây dựng dự thảo cho thấy sự lắng nghe phản biện từ cơ quan soạn thảo. Ban đầu, Bộ Tài chính chỉ dự kiến nhích mức này từ 2 triệu lên 3 triệu đồng/lần. Tuy nhiên, trước sức ép từ thực tế mức sống và trượt giá, ngưỡng 5 triệu đồng/lần đã chính thức được chốt trong văn bản trình Chính phủ.
Minh bạch hóa cơ chế "Cam kết thuế" và trách nhiệm pháp lý
Đối với nhóm lao động vãng lai có tổng thu nhập trong năm (sau khi đã tính các khoản giảm trừ gia cảnh) ước tính chưa chạm ngưỡng phải nộp thuế, dự thảo vẫn duy trì cơ chế làm cam kết để tạm thời không bị khấu trừ 10%. Tuy nhiên, quy định này đi kèm với các ràng buộc trách nhiệm chặt chẽ:
Về phía tổ chức chi trả: Căn cứ vào bản cam kết, doanh nghiệp không thực hiện khấu trừ thuế. Tuy nhiên, khi kết thúc năm tài chính, tổ chức vẫn phải lập danh sách tổng hợp chi tiết mức thu nhập của những cá nhân này nộp cho cơ quan thuế để phục vụ công tác hậu kiểm.
Về phía cá nhân: Người làm cam kết phải chịu hoàn toàn trách nhiệm pháp lý trước pháp luật về tính trung thực của hồ sơ. Mọi hành vi gian lận, nếu bị cơ quan chức năng phát hiện, sẽ bị áp dụng các chế tài xử lý nghiêm khắc theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.
Nới lỏng nghĩa vụ quyết toán với nguồn thu nhập thứ hai
Bên cạnh ngưỡng khấu trừ vãng lai, dự thảo cũng tháo gỡ nút thắt trong khâu quyết toán thuế đối với người có nhiều nguồn thu.
Theo đó, mức trần thu nhập vãng lai bình quân tháng trong năm được phép "miễn" quyết toán thuế (nếu đã bị khấu trừ 10% và cá nhân không có nhu cầu quyết toán) được đề xuất nâng từ mức 10 triệu đồng hiện hành lên mức 15 triệu đồng. Quy định này sẽ cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính cho một lượng lớn người lao động làm việc đa nhiệm.
Thay đổi phương pháp tiếp cận trong kỹ thuật lập pháp
Đáng chú ý về mặt hoàn thiện thể chế, dự thảo Nghị định lần này có sự thay đổi lớn về cách thức quy định danh mục thu nhập chịu thuế. Thay vì liệt kê song song các khoản "phải khấu trừ" và "không phải khấu trừ", cơ quan soạn thảo áp dụng phương pháp loại trừ.
Dự thảo chỉ quy định rõ các khoản không thuộc diện khấu trừ thuế, bao gồm:
Thu nhập từ hoạt động kinh doanh của cá nhân cư trú.
Thu nhập từ chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản.
Thu nhập từ nhận thừa kế, quà tặng (trừ một số trường hợp đặc thù có quy định riêng).
Đối với tất cả các khoản thu nhập nằm ngoài nhóm loại trừ trên, nguyên tắc khấu trừ thuế bắt buộc sẽ được áp dụng. Đồng thời, dự thảo cũng siết chặt lỗ hổng quản lý bằng quy định: Nếu cá nhân nhận thu nhập từ các cá nhân khác (chưa khấu trừ thuế) hoặc từ tổ chức nước ngoài không đăng ký thuế tại Việt Nam, người nhận buộc phải tự thực hiện nghĩa vụ kê khai và nộp thuế theo đúng quy định của pháp luật.
Tâm An
