Phát triển nhưng chưa xứng tầm
Phát biểu khai mạc Hội thảo, bà Lê Mỹ Hạnh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Cần Thơ cho biết: “Đến nay, TP. Cần Thơ có 12.187 đơn đăng ký sở hữu công nghiệp, trong đó có 11.525 nhãn hiệu, 421 kiểu dáng công nghiệp và 241 sáng chế. Số văn bằng bảo hộ đã được cấp là khoảng 8.856, gồm 8.478 nhãn hiệu, 295 kiểu dáng công nghiệp và 83 sáng chế.
Kết quả cho thấy hoạt động đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn thành phố đã có bước phát triển đáng kể. Tuy nhiên, vấn đề rất quan trọng đặt ra mà chúng ta cần quan tâm, đó là: Làm thế nào để tài sản trí tuệ sau khi được bảo hộ tiếp tục được phát triển và tạo ra giá trị trên thị trường?
Đây chính là lý do chúng ta cùng nhau trao đổi tại Hội thảo hôm nay. Từ khi chính sách hỗ trợ triển khai (2021 đến nay) đã hỗ trợ khoảng 4,5 tỷ đồng cho hơn 250 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh, hợp tác xã đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ; hỗ trợ hơn 30 tỷ đồng để triển khai thực hiện 20 nhiệm vụ khoa học và công nghệ về tạo lập và khai thác tài sản trí tuệ.
Với mục tiêu đến năm 2030 số lượng đơn đăng ký và văn bằng bảo hộ sáng chế tăng bình quân 16-18%/năm, tỷ lệ khai thác thương mại đạt 8-10%; số đơn đăng ký nhãn hiệu tăng bình quân 8-10%/năm; hỗ trợ tối thiểu 60% sản phẩm, dịch vụ chủ lực, đặc thù và sản phẩm OCOP của thành phố trong đăng ký, quản lý và phát triển tài sản trí tuệ.
Để tài sản trí tuệ thực sự trở thành nguồn lực cho phát triển, tại Hội thảo hôm nay chúng ta cần tập trung vào một số vấn đề cụ thể như: đánh giá thực trạng quản lý, khai thác tài sản trí tuệ gắn với chuyển đổi số và phát triển kinh tế số; Định giá tài sản trí tuệ qua đó đề ra giải pháp để tăng cường quản lý, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ
Tôi tin tưởng rằng, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các cơ quan quản lý, Hội thảo hôm nay sẽ mang lại ý nghĩa thực tiễn công tác quản lý, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ trên địa bàn TP. Cần Thơ trong thời gian tới.”
Ông Phan Đăng Hữu, Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV An Khang, cho rằng: Theo dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ được Sở Khoa học và Công nghệ TP. Cần Thơ công bố, tính đến ngày 30/8/2026, TP. Cần Thơ có: 11.184 đơn được chấp nhận, gồm: 10.623 đơn nhãn hiệu; 183 đơn sáng chế và giải pháp hữu ích; 378 đơn kiểu dáng công nghiệp. Số văn bằng được cấp mới là 7.826, gồm: 7.505 văn bằng nhãn hiệu; 62 văn bằng sáng chế và giải pháp hữu ích; 259 văn bằng kiểu dáng công nghiệp.
“Số liệu này cho thấy nhu cầu bảo hộ tại Cần Thơ khá lớn. Tuy nhiên, cơ cấu vẫn tập trung rất mạnh vào nhãn hiệu. Số sáng chế và giải pháp hữu ích còn khiêm tốn nếu so với tiềm năng của một thành phố tập trung nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp khoa học, công nghệ.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, TP. Cần Thơ hiện có 03 chỉ dẫn địa lý, 08 nhãn hiệu chứng nhận và 41 nhãn hiệu tập thể. Một số sản phẩm tiêu biểu gồm Hành tím Vĩnh Châu, Artemia Vĩnh Châu, Khóm Cầu Đúc và nhiều sản phẩm đặc trưng khác.
Giá trị của những tài sản này không chỉ nằm ở văn bằng bảo hộ. Phía sau đó là vùng sản xuất, chất lượng sản phẩm, kinh nghiệm của người dân và uy tín của địa phương. Nếu được quản lý tốt, đây là nguồn lực quan trọng để xây dựng thương hiệu cho TP. Cần Thơ.
Cần Thơ hiện có 903 sản phẩm thuộc Chương trình mỗi xã một sản phẩm. Đây là nguồn sản phẩm rất lớn để tiếp tục phát triển tài sản trí tuệ. Theo tôi, thành phố nên rà soát theo từng nhóm: sản phẩm phù hợp đăng ký nhãn hiệu; sản phẩm có khả năng phát triển nhãn hiệu tập thể hoặc nhãn hiệu chứng nhận; sản phẩm gắn chặt với điều kiện địa lý có thể nghiên cứu chỉ dẫn địa lý; sản phẩm có khả năng xuất khẩu cần xem xét bảo hộ tại nước ngoài; sản phẩm có yếu tố kỹ thuật, thiết kế mới cần xem xét sáng chế, giải pháp hữu ích hoặc kiểu dáng công nghiệp.
Như vậy, chương trình phát triển sản phẩm và chương trình sở hữu trí tuệ sẽ được triển khai theo cùng một định hướng, tránh tình trạng sản phẩm đã phát triển trên thị trường nhưng quyền sở hữu trí tuệ lại được xem xét quá muộn…” Ông Phan Đăng Hữu, chia sẻ.
Mô hình hợp tác 3 nhà nâng cao năng lực cạnh tranh
Tại Hội thảo, TS. Khổng Quốc Minh, Cục Đổi mới sáng tạo, trình bày tham luận “Đánh giá tài sản trí tuệ, một số cơ chế tài chính dựa trên quyền sở hữu trí tuệ và giải pháp phát triển khoa hoc và công nghệ, sở hữu trí tuệ và đổi mới sáng tạo”. Theo TS. Khổng Quốc Minh một trong những giải pháp quản lý, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ hiệu quả là giải pháp phát triển khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo là thúc đẩy mô hình hợp tác 3 nhà.
Theo đó, Nhà nước kiến tạo môi trường, xây dựng và thi hành chính sách, tài trợ, hỗ trợ, đặt hàng, đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng,…Nhà trường đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu và phát triển, ươm tạo startup, spin-off, chuyển giao công nghệ,… Nhà doanh nghiệp thực hiện đổi mới sáng tạo, thụ hưởng chính sách khuyến khích, hỗ trợ cho đổi mới sáng tạo, đưa ra nhu cầu về công nghệ. Mô hình hợp tác 3 nhà sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.
Theo PGS. TS. Lê Nguyễn Đoan Khôi, Trường Kinh tế, Đại học Cần Thơ, mô hình hợp tác “Ba nhà” liên kết giữa Trường Đại học Cần Thơ với Vườn ươm Hàn Quốc và doanh nghiệp trong thời gian qua là “dấu ấn” .
“Mô hình hợp tác giữa Đại học Cần Thơ (ĐHCT) và Vườn ươm Công nghệ Công nghiệp Việt Nam - Hàn Quốc (KVIP) là ví dụ điển hình về sự gắn kết hiệu quả giữa Nhà nước, Viện - Trường và Doanh nghiệp nhằm vượt qua “thung lũng chết” ; trong quá trình thương mại hóa công nghệ. Được xây dựng trên quy mô 4,5 ha với tổng vốn đầu tư 21,3 triệu USD (trong đó vốn viện trợ ODA Hàn Quốc chiếm 17,7 triệu USD), KVIP sở hữu ba nhà xưởng thực nghiệm pilot quy mô bán công nghiệp thuộc các ngành nông sản, thủy sản và cơ khí. Sự hợp tác giữa nhà trường và vườn ươm đã giải quyết bài toán thiếu mặt bằng và thiết bị thực nghiệm công nghiệp cho các kết quả nghiên cứu bước ra từ phòng lab.
Mối liên kết này đã tạo ra những tác động thực chất, thể hiện qua việc thu hút hơn 1.020 lượt giảng viên, học viên cao học và sinh viên ĐHCT đến vận hành máy móc nghiên cứu và phát triển , thực hiện các đề tài ứng dụng thực tiễn. Đồng thời, 27 chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành của ĐHCT đã tham gia vào Hội đồng tư vấn tuyển chọn, phản biện công nghệ và trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật cho các doanh nghiệp khởi nghiệp tham gia ươm tạo tại KVIP.
Điển hình cho thành công của mô hình này là dự án của Công ty Cổ phần Thực phẩm Phạm Nghĩa (Phạm Nghĩa T&N) với sản phẩm “Chả cá thát lát nhân trứng muối”; (Chả cá Kim Sa).
Nhờ sự cố vấn khoa học từ các giảng viên ĐHCT kết hợp với hệ thống xưởng pilot thủy sản của KVIP, doanh nghiệp đã giải quyết triệt để vấn đề biến tính protein và kỹ thuật cấp đông nhanh, hoàn thiện sản phẩm đạt chuẩn quốc tế và thương mại hóa thành công trên hệ thống siêu thị toàn quốc cũng như xuất khẩu ra thị trường nước ngoài. Nhiều dự án tiềm năng khác như sữa gạo Calevy, bột cá cao đạm Nhật Việt, và máy gieo hạt Hoàng Thắng cũng đã hoàn thiện quy trình công nghệ thông qua cơ chế hỗ trợ dùng chung này.
Đồng thời, ĐHCT và KVIP đã đồng sáng lập Câu lạc bộ Vườn ươm ĐBSCL từ năm 2018, kết nối mạng lưới khởi nghiệp với các tỉnh An Giang, Đồng Tháp, Sóc Trăng, tổ chức thành công TECHFEST Mekong với hơn 100 gian hàng giới thiệu công nghệ, kết nối cung - cầu và các quỹ đầu tư khởi nghiệp đổi mới sáng tạo”.
Từ thực tế và những vướng mắc, điểm nghẽn hạn chế cho việc quản lý, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ, các chuyên gia, diễn giả Hội thảo, kiến nghị, để xuất: Đối với Bộ Khoa học và Công nghệ và Cục Sở hữu trí tuệ, kiến nghị các cấp có thẩm quyền khẩn trương chỉ đạo Cục Sở hữu trí tuệ đẩy mạnh chuyển đổi số, rút ngắn thời gian thẩm định nội dung đơn đăng ký sáng chế và giải pháp hữu ích có nguồn gốc từ các trường đại học, viện nghiên cứu công lập. Cần áp dụng quy chế xét nghiệm ưu tiên đối với các giải pháp kỹ thuật thuộc lĩnh vựccông nghệ chiến lược quốc gia, kinh tế xanh và ứng phó biến đổi khí hậu để các sáng chế sớm có văn bằng bảo hộ làm căn cứ pháp lý thương mại hóa. Đồng thời, đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính sớm ban hành Thông tư hướng dẫn chuẩn hóa phương pháp định giá Tài sản trí tuệ hình thành từ nhiệm vụ khoa học công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước, xác lập cơ chế phân định rõrủi ro thị trường và chấp nhận nguyên tắc định giá theo giá trị kinh tế kỳ vọng.
Kiến nghị UBND TP. Cần Thơ xây dựng đề án báo cáo Chính phủ cho phép áp dụng cơ chế đặc thù thử nghiệm (Sandbox) tại địa bàn Cần Thơ, mở đường cho mô hình hợp tác công tư (PPP) giữa Vườn ươm KVIP với các tập đoàn kinh tế và tạo điều kiện cho các nhà khoa học ĐHCT tiên phong thành lập doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off).
Đề nghị TP. Cần Thơ xem xét bố trí nguồn vốn ngân sách khoa học công nghệ địa phương để hình thành Quỹ đầu tư mạo hiểm mồi và Quỹ Proof-of- Concept tài trợ cho các dự án ươm tạo công nghệ hoàn thiện mẫu thương phẩm phục vụ sản phẩm OCOP và nông sản đặc thù.
Kiến nghị Sở Khoa học và Công nghệ nâng cấp sàn giao dịch công nghệ TP. Cần Thơ, định kỳ tổ chức các phiên chợ công nghệ (Techmart) chuyên đề và diễn đàn kết nối cung - cầu đổi mới sáng tạo, tạo không gian kết nối thực chất giữa các nhà khoa học ĐHCT với mạng lưới hiệp hội doanh nghiệp trên toàn vùng ĐBSCL.
Huỳnh Biển
