Trao đổi với phóng viên Thương hiệu và Công luận, Luật sư Lý Thị Nương, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, phân tích những điểm nghẽn trong công tác quản lý an toàn thực phẩm và chỉ ra nguyên nhân khiến việc ngăn chặn thực phẩm mất an toàn chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng, đồng thời đưa ra nhiều khuyến nghị thiết thực giúp người dân chủ động bảo vệ mình trước những rủi ro ngày càng tinh vi trên thị trường.
Hiện nay, không ít người dân cho rằng họ từng mua phải thực phẩm kém chất lượng nhưng lại không biết phải phản ánh với cơ quan nào hoặc chưa tin việc tố giác sẽ được xử lý triệt để. Theo bà, điều này phản ánh vấn đề gì trong công tác quản lý an toàn thực phẩm?
Theo tôi, việc người dân cảm thấy “không biết kêu ai” khi mua phải thực phẩm “bẩn” là một thực trạng đáng lo ngại và những khoảng trống còn tồn tại trong công tác quản lý an toàn thực phẩm. Do đó, cần phải có sự nhìn nhận tổng thể từ nguyên nhân đến giải pháp.
Thứ nhất, nguyên nhân xuất phát từ thủ đoạn tinh vi của người vi phạm khi nắm rõ quy trình tố cáo phức tạp, tâm lý ngại va chạm và sự thiếu kết nối giữa người tiêu dùng với cơ quan chức năng. Người dân thường không biết phải tố cáo ở đâu và quy trình xử lý mất nhiều thời gian, thủ tục.
Thứ hai, mặc dù đã có các quy định phân công trách nhiệm giữa các cơ quan quản lý nhưng sự phối hợp liên ngành đôi khi chưa chặt chẽ, dẫn đến kẽ hở trong kiểm tra, giám sát.
Thứ ba, để thực phẩm “bẩn” không còn là “nỗi ám ảnh”, người dân cần tăng cường tố giác và chủ động báo cáo hành vi vi phạm đến các cơ quan chức năng như: Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), Sở Y tế địa phương, hoặc các đường dây nóng của lực lượng quản lý thị trường hay công an. Đối với cơ quan chức năng, cần thắt chặt quản lý và xử phạt. Đặc biệt, cần đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc bằng công nghệ, mã QR để minh bạch hóa quy trình sản xuất, phân phối.
Việc lên tiếng không chỉ bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn là trách nhiệm xã hội để loại bỏ thực phẩm “bẩn” ra khỏi thị trường.
Trong cuộc chiến chống thực phẩm “bẩn” hiện nay, nhiều ý kiến cho rằng, cần siết chặt chế tài xử phạt, trong khi một số ý kiến khác lại có quan điểm rằng vấn đề nằm ở thói quen của người tiêu dùng hoặc cơ chế quản lý. Theo bà, đâu mới là khâu khó nhất cần tập trung tháo gỡ?
Dựa trên các phân tích về thực trạng an toàn thực phẩm tại Việt Nam tính đến năm 2026, chống thực phẩm “bẩn” khó nhất là ở khâu quản lý, đặc biệt là truy xuất nguồn gốc và kiểm soát sản xuất quy mô nhỏ lẻ.
Dù đã có các quy định, việc quản lý vẫn gặp khó khăn do sản xuất phân tán, sự chồng chéo chức năng giữa các cơ quan quản lý, việc truy xuất nguồn gốc khó khăn và lực lượng hậu kiểm còn mỏng.
Tiếp theo là thói quen của người tiêu dùng với tâm lý ham rẻ, tiện lợi, thói quen dễ dãi và thiếu kỹ năng nhận biết thực phẩm an toàn hoặc chủ quan khi mua sắm, tạo cơ hội cho thực phẩm “bẩn” tồn tại.
Cuối cùng là chế tài. Dù đã có dự thảo tăng mức phạt nhưng nhiều trường hợp vẫn bị cho là chưa đủ sức răn đe so với lợi nhuận bất chính từ thực phẩm “bẩn”.
Do đó, để giải quyết triệt để, cần tập trung vào việc gom đầu mối quản lý và ứng dụng công nghệ để truy xuất nguồn gốc minh bạch, thay vì chỉ tập trung xử phạt khi vi phạm đã xảy ra. 
Vậy theo bà, người tiêu dùng cần chú ý những dấu hiệu nào để nhận biết thực phẩm có nguy cơ mất an toàn?
Thực phẩm không an toàn thường có những dấu hiệu bất thường mà người tiêu dùng có thể nhận biết bằng mắt thường và cảm quan.
Đối với thực phẩm tươi sống, cần cảnh giác với sản phẩm có màu sắc lạ, bề mặt nhớt, mùi hôi hoặc có dấu hiệu phân hủy. Thịt tươi ngon thường có màu hồng tự nhiên, đàn hồi tốt, không có mùi khó chịu.
Đối với thực phẩm chế biến sẵn, cần kiểm tra kỹ bao bì, nhãn mác, hạn sử dụng và thông tin nhà sản xuất. Không sử dụng thực phẩm có bao bì rách, phồng, méo mó hoặc không còn nguyên vẹn.
Ngoài ra, người tiêu dùng không nên tin vào các sản phẩm có màu sắc quá sặc sỡ, mùi vị bất thường hoặc được quảng cáo với công dụng “thần kỳ”, không rõ căn cứ khoa học.
Việc nâng cao kỹ năng nhận biết thực phẩm không an toàn sẽ giúp người tiêu dùng chủ động phòng tránh rủi ro cho sức khỏe.
Đối với các loại thực phẩm được bán tại chợ dân sinh hoặc trên mạng xã hội, theo Luật sư người dân cần lưu ý những gì?
Tại chợ dân sinh (chợ truyền thống), người tiêu dùng cần kiểm tra dựa trên cảm quan, tránh thực phẩm có màu sắc, mùi vị bất thường như thịt quá đỏ, cá có màu sắc tươi không tự nhiên, rau quá xanh đậm. Đồng thời nên ưu tiên mua tại các sạp hàng quen thuộc, có thông tin rõ ràng hoặc các khu vực được cơ quan chức năng quy hoạch, kiểm tra. Đặc biệt, người dân cần cẩn trọng với thực phẩm giá quá thấp, điều này thường đi kèm nguy cơ về chất lượng, không rõ nguồn gốc.
Khi mua hàng trên mạng xã hội (mua online), người tiêu dùng cần xác minh người bán, chỉ mua hàng từ các trang cá nhân hoặc fanpage uy tín, có địa chỉ kinh doanh rõ ràng, review thực tế từ người mua trước; hạn chế tin vào hình ảnh quảng cáo bởi hình ảnh online thường qua chỉnh sửa, nên hỏi kỹ về tem mác, quy trình đóng gói, bảo quản và cảnh giác với mác hàng “nhà làm” khi những thực phẩm này thường là chưa qua kiểm dịch, tiềm ẩn nguy cơ cao về mất vệ sinh an toàn.
Trân trọng cảm ơn Luật sư!
Khi mua hàng tại các chợ dân sinh hoặc trên mạng xã hội, người dân cần chú ý kiểm tra nguồn gốc, hạn sử dụng và sự minh bạch của người bán để tránh thực phẩm “bẩn”. Nên ưu tiên chọn cơ sở uy tín, có biển hiệu nhận diện an toàn, tránh ham rẻ và tỉnh táo trước các quảng cáo online “nhà làm” không rõ xuất xứ.
Hải Minh – Đức Diện
