Bức tranh xuất khẩu rau quả 8 tháng đầu năm ghi nhận bước chuyển dịch mạnh mẽ cả về quy mô lẫn vị thế tại các thị trường trọng điểm. Với tổng giá trị đạt xấp xỉ 5,87 tỷ USD, ngành nông sản đã vượt mốc 5,8 tỷ USD sớm hơn một tháng so với năm 2025, phản ánh đà tăng trưởng 21,8% đầy ấn tượng. Riêng trong tháng 8, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành tiếp tục duy trì mức trên 1 tỷ USD tháng thứ hai liên tiếp khi chạm ngưỡng 1,1 tỷ USD, nhích 1,3% so với tháng 7 và tăng 14,6% so với cùng kỳ năm trước.
Lực đẩy lớn nhất dẫn dắt đà tăng trưởng này đến từ thị trường Trung Quốc, nơi Việt Nam đang bám đuổi quyết liệt với các đối thủ sừng sỏ. Trong nửa đầu năm, các nhà nhập khẩu Trung Quốc đã chi 2,16 tỷ USD gom hàng rau, củ, quả từ Việt Nam, nâng tỷ lệ tăng trưởng lên 19,3% so với cùng kỳ năm 2025. Hiện nước ta đang giữ vững vị trí nguồn cung lớn thứ ba cho quốc gia tỷ dân, đứng sau Thái Lan (5,08 tỷ USD) và Chile (2,28 tỷ USD). Tuy nhiên, với việc thị phần mở rộng từ 13,8% lên sát mốc 15,8%, cách biệt giữa Việt Nam và Chile hiện đã bị thu hẹp xuống dưới 1 điểm phần trăm.
Sự bứt phá này mang đậm dấu ấn của sầu riêng khi mặt hàng này đóng góp gần 988 triệu USD ở cả dạng tươi lẫn đông lạnh trong nửa đầu năm, tăng tới 43,4% so với cùng kỳ và chiếm phân nửa giá trị nông sản Việt bán sang Trung Quốc, củng cố vững chắc ngôi vị nhà cung cấp sầu riêng thứ hai tại đây. Đà tăng tiếp tục được nối dài trong tháng 7 với 681,2 triệu USD, tăng 30,2% so với tháng trước và vọt tới 81% so với cùng kỳ năm ngoái. Tính chung 7 tháng, riêng sầu riêng đã đem về khoảng 1,77 tỷ USD, chiếm tỷ trọng 36,7% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước.
Bên cạnh sầu riêng, cơ cấu hàng xuất khẩu sang Trung Quốc ghi nhận dòng tiền ổn định từ thanh long với 168,3 triệu USD, chuối đạt 150,3 triệu USD, mít mang lại 126,6 triệu USD cùng sự bùng nổ của trái dừa khi sản lượng xuất khẩu tăng gần gấp đôi.
Phân tích về lợi thế cạnh tranh, ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, chỉ ra rằng việc nằm sát thị trường tiêu thụ giúp rút ngắn tối đa thời gian vận chuyển trên đường ray và đường bộ, giữ trọn độ tươi của trái cây và tiết giảm đáng kể chi phí logistics so với nguồn cung xa xôi từ Nam Mỹ hay các nước Đông Nam Á khác. Sự chủ động còn đến từ hàng loạt hội nghị giao thương trực tiếp, giúp doanh nghiệp trong nước nắm bắt tức thì thị hiếu mua sắm của bạn hàng.
Tuy nhiên, áp lực kỹ thuật tại cửa khẩu vẫn là bài toán phải kiểm soát nghiêm ngặt. Ông Trần Thanh Tâm, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp, nhấn mạnh hai chốt chặn mà cơ quan quản lý Trung Quốc siết rất chặt là kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm. Trong đó, mức dư lượng cadimi và chất nhuộm vàng ô là những tiêu chí bị soi xét gắt gao nhất. Vùng trồng bắt buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt danh mục thuốc và phân bón được phép lưu hành, ghi nhật ký canh tác minh bạch để giữ vững thị phần.
Bước vào giai đoạn cuối năm, triển vọng ngành hàng càng thêm rộng mở khi vùng chuyên canh sầu riêng lớn tại Đắk Lắk, Lâm Đồng và các tỉnh Tây Nguyên bước vào chính vụ thu hoạch trong tháng 9 và tháng 10. Thời điểm này trùng khớp với lúc đối thủ Thái Lan kết thúc vụ thu hoạch hè, để lại khoảng trống thị trường rất lớn. Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) dự tính sầu riêng hoàn toàn có thể gom thêm từ 1,5 đến 2 tỷ USD, hòa cùng nguồn thu từ chanh leo, ớt, dứa, bưởi và các dòng sản phẩm chế biến sâu.
Ngoài sân chơi châu Á, hàng rau quả Việt Nam cũng đang từng bước thâm nhập sâu vào các thị trường khó tính như Liên minh châu Âu (EU). Trong 6 tháng đầu năm, trước tổng mức chi tiêu 23 tỷ euro của EU cho nông sản ngoại khối, lượng hàng hóa từ Việt Nam nhập vào khối này tăng vọt gần 26%. Mức tăng này giúp Việt Nam vươn lên vị trí thứ 23 trong số các nhà xuất khẩu ngoài khối sang EU, nâng tỷ trọng hiện diện từ 0,81% lên 1%.
Tâm An (t/h)
