Khi rủi ro sức khỏe không báo trước

Thực tế khám, chữa bệnh (KCB) cho thấy, chi phí y tế có thể trở thành gánh nặng lớn đối với gia đình, nhất là khi người bệnh phải điều trị chuyên sâu, sử dụng kỹ thuật cao hoặc nằm viện dài ngày. Trong khi đó, những rủi ro về sức khỏe luôn hiện hữu và khó dự báo, từ tai nạn trong sinh hoạt, chấn thương khi vui chơi, thể thao đến bệnh tật cần điều trị kéo dài.

Đối với HSSV, phần lớn chưa có thu nhập ổn định, mọi chi phí KCB đều do gia đình bảo đảm. Một lần nhập viện, phẫu thuật hay điều trị bệnh nặng có thể phát sinh khoản chi từ hàng chục triệu đồng đến hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng tỷ đồng, vượt xa khả năng dự phòng của không ít gia đình. Khi ấy, gánh nặng viện phí không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn có thể tác động trực tiếp đến việc học tập, sinh hoạt của các em.

Tham gia BHYT chính là cách chủ động chia sẻ rủi ro đó. Theo phạm vi và mức hưởng quy định, quỹ BHYT chi trả phần lớn chi phí KCB cho người tham gia, giúp gia đình giảm áp lực tài chính khi không may phát sinh bệnh tật, tai nạn. Đặc biệt, với những trường hợp điều trị dài ngày hoặc chi phí lớn, sự hỗ trợ từ quỹ BHYT càng cho thấy rõ giá trị của chính sách an sinh.

Bởi vậy, BHYT không chỉ có ý nghĩa khi người học đau ốm. Giá trị của tấm thẻ còn nằm ở sự chủ động chuẩn bị trước những rủi ro không thể lường trước, để mỗi học sinh, sinh viên có thêm một điểm tựa về sức khỏe và mỗi gia đình thêm vững tâm trước những biến cố bất ngờ.

Chị Nguyễn Thị Lan, ở phường Thuận Hóa, thành phố Huế, luôn ưu tiên khoản đóng BHYT cho hai người con. Sau khi con trai từng phải nằm viện gần một tuần vì viêm phổi, chị càng hiểu rằng sức khỏe của trẻ nhỏ có thể thay đổi rất nhanh. “Trước đây nhiều người nghĩ con khỏe thì không cần mua, nhưng chỉ cần một lần phải nhập viện mới thấy giá trị của tấm thẻ”, chị Lan chia sẻ.

Gia đình bé D.T.A, 8 tháng tuổi, đã giảm đáng kể gánh nặng viện phí sau ca can thiệp nong van động mạch phổi với tổng chi phí hơn 42 triệu đồng. Nhờ tham gia BHYT và khám, chữa bệnh đúng quy định, quỹ BHYT chi trả gần 41,6 triệu đồng, gia đình chỉ thanh toán hơn 400 nghìn đồng, chủ yếu là các khoản ngoài phạm vi quỹ BHYT chi trả. Trường hợp này cho thấy rõ giá trị thiết thực của BHYT, nhất là với những ca bệnh cần kỹ thuật chuyên sâu, chi phí điều trị lớn.

Tại Bệnh viện Sản - Nhi Hậu Giang, chị Trần Thị Ngọc Hân, phường Vị Thanh, thành phố Cần Thơ, cũng có chung suy nghĩ sau khi con trai, cháu Nguyễn Phúc, 9 tuổi, phải điều trị tại bệnh viện. “Nhờ có thẻ BHYT nên con tôi được hỗ trợ phần lớn chi phí điều trị. Gia đình giảm bớt áp lực tài chính và yên tâm tập trung chăm sóc cháu”, chị Hân nói.

Đằng sau những chia sẻ giản dị ấy là một thực tế: không ai mong muốn phải sử dụng BHYT, nhưng khi rủi ro xảy ra, ai cũng cần một điểm tựa.

Tấm lá chắn bằng sự chia sẻ cộng đồng

Trong hệ thống an sinh xã hội, BHYT giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm quyền được chăm sóc sức khỏe của người dân. Bản chất của chính sách không chỉ là hỗ trợ một cá nhân khi đau ốm, mà còn là cơ chế chia sẻ rủi ro trong cộng đồng.

Người khỏe chia sẻ với người bệnh; người ít rủi ro góp phần hỗ trợ người không may mắc bệnh nặng. Nguồn lực của số đông tạo thành quỹ để chi trả cho những trường hợp cần điều trị với chi phí lớn. Đối với HSSV, ý nghĩa ấy càng rõ nét. Các em có thể khỏe mạnh trong phần lớn thời gian, nhưng chỉ một biến cố bất ngờ cũng có thể khiến gia đình đối mặt với khoản chi phí vượt xa khả năng dự phòng.

Số liệu KCB BHYT trong 6 tháng đầu năm 2026 là minh chứng rõ ràng. Tính đến tháng 6/2026, Tổng số có 3.527.625 lượt học sinh KCB BHYT, với số tiền đề nghị quỹ BHYT chi trả 1.807,2 tỷ đồng, tăng 1% so cùng kỳ năm 2025, tương ứng tăng 18 tỷ đồng. Đối với sinh viên, có 565.345 lượt KCB BHYT, tăng 12,4%, tương ứng tăng 62.313 lượt so cùng kỳ năm trước. Số tiền đề nghị quỹ BHYT chi trả đạt 337,4 tỷ đồng, tăng 18,9%, tương ứng tăng 53,6 tỷ đồng.

Đáng chú ý, trong số các trường hợp này có nhiều HSSV phải điều trị với chi phí rất lớn. Trong 6 tháng đầu năm 2026, có 779 HSSV thuộc nhóm được quỹ BHYT chi trả từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng, với 5.751 lượt KCB, tổng số tiền thanh toán 103 tỷ đồng. Có 234 HSSV thuộc nhóm từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng, với 1.659 lượt KCB, tổng số tiền thanh toán 64,7 tỷ đồng.

Ở nhóm chi phí cao hơn, 23 HSSV có mức chi từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng, với 140 lượt KCB, tổng số tiền thanh toán 15,5 tỷ đồng. Đặc biệt, 3 HSSV có chi phí khám, chữa bệnh từ 1 tỷ đồng trở lên, với 24 lượt KCB, tổng số tiền thanh toán 3,6 tỷ đồng.

Trường hợp có mức chi BHYT cao nhất trong số 20 trường hợp được thống kê là một học sinh nam sinh năm 2016 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Em được chẩn đoán mắc các rối loạn đông máu đặc biệt khác và suy tim, với số tiền BHYT thanh toán hơn 1,369 tỷ đồng.

Một con số hơn 1 tỷ đồng có thể khiến người đọc giật mình. Nhưng đằng sau con số ấy là một em nhỏ cần được điều trị, một gia đình cần được bảo vệ và một chính sách an sinh đang thực hiện đúng vai trò của mình.

Đừng để quyền lợi bị gián đoạn

Theo quy định, người tham gia BHYT đủ 5 năm liên tục và số tiền cùng chi trả chi phí những lần khám, chữa bệnh trong năm đúng quy định lớn hơn 6 lần mức lương cơ sở là 15.180.000 đồng trở lên sẽ được hưởng mức chi trả 100% trong phạm vị và quyền lợi quỹ BHYT chi trả theo quy định. Đây là cơ chế bảo vệ đặc biệt đối với những trường hợp mắc bệnh nặng, điều trị kéo dài. Đối với những người mắc bệnh nặng, bệnh mạn tính hoặc phải điều trị dài ngày, đây là cơ chế bảo vệ có ý nghĩa đặc biệt. Bởi vậy, duy trì BHYT liên tục cần được nhìn nhận như một quá trình tích lũy quyền lợi lâu dài.

Nếu tham gia muộn, đóng chậm hoặc để gián đoạn quá trình tham gia, người học có thể mất tính liên tục về thời gian tham gia và không tạo được nền tảng quyền lợi lâu dài như khi duy trì đầy đủ. Đối với HSSV, việc tham gia sớm giúp hạn chế khoảng thời gian thẻ chưa có hiệu lực trong khi rủi ro sức khỏe có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Một trong những cách đơn giản để bảo đảm quyền lợi BHYT là lựa chọn đóng một lần cho 12 tháng ngay từ đầu năm học. Trước hết, hình thức này giúp gia đình chủ động về thời gian tham gia, hạn chế tình trạng quên thời hạn hoặc đóng chậm, qua đó góp phần bảo đảm quyền lợi không bị gián đoạn. Đóng một lần cũng giúp gia đình chủ động kế hoạch tài chính, không phải thực hiện thủ tục nhiều lần trong năm. Quan trọng hơn, việc duy trì đủ 12 tháng góp phần bảo đảm quá trình tham gia liên tục, tạo nền tảng tích lũy quyền lợi lâu dài.

Năm học 2026 - 2027, HSSV được Nhà nước hỗ trợ tối thiểu 50% mức đóng BHYT. Sau khi được Nhà nước hỗ trợ tối thiểu 50%, phần HSSV phải đóng là 56.925 đồng/tháng, tương đương 683.100 đồng cho 12 tháng. Đây là khoản đóng hợp lý nếu đặt cạnh những chi phí y tế có thể phát sinh khi không may mắc bệnh. Nhưng giá trị của nó có thể rất lớn khi rủi ro xảy đến. Vì thế, thay vì chờ đến khi cần mới tìm đến BHYT, chủ động tham gia ngay từ đầu năm học chính là cách mỗi gia đình chuẩn bị trước cho một tình huống không ai mong muốn.

Một tấm thẻ, nhiều giá trị

HSSV tham gia BHYT ngay đầu năm học trước hết bảo vệ mình trước rủi ro chi phí y tế. Nhưng rộng hơn, đó còn là sự tham gia vào một cơ chế chia sẻ cộng đồng.

Khi một HSSV khỏe mạnh tham gia BHYT, em không chỉ chuẩn bị cho mình một điểm tựa khi đau ốm. Khoản đóng của em cũng góp phần tạo nguồn lực để quỹ BHYT hỗ trợ những người đang điều trị bệnh nặng, những trường hợp có chi phí hàng trăm triệu đồng hoặc hàng tỷ đồng. Đó là tinh thần tương thân, tương ái được cụ thể hóa bằng một chính sách an sinh thiết thực.

Với HSSV, việc tham gia BHYT vì thế cũng có thể trở thành một bài học về trách nhiệm xã hội: biết chủ động bảo vệ mình, đồng thời biết chia sẻ rủi ro với cộng đồng.

Năm học mới đang đến gần. Những cuốn sách mới, bộ đồng phục mới và những dự định mới đang chờ các em phía trước. Nhưng để hành trình học tập được trọn vẹn, sức khỏe vẫn là điều kiện đầu tiên. Một tấm thẻ BHYT có thể cả năm không cần sử dụng. Và đó là điều đáng mừng. Nhưng nếu không may ốm đau, tai nạn hay mắc bệnh cần điều trị, tấm thẻ ấy có thể trở thành điểm tựa quan trọng, giúp các em được tiếp cận dịch vụ y tế, giúp gia đình giảm gánh nặng chi phí và thêm vững tâm đồng hành cùng con.

Chủ động tham gia BHYT ngay từ đầu năm học, đóng đủ 12 tháng và duy trì liên tục không chỉ là thực hiện quy định. Đó là cách mỗi gia đình chuẩn bị một “tấm lá chắn” cho con em mình trước những rủi ro không thể báo trước; để mỗi ngày đến trường không chỉ là một ngày học tập, mà còn là một ngày được bảo vệ và an tâm./.

Thái Dương