Theo cơ quan soạn thảo, thực tiễn cho thấy hệ thống pháp luật về văn hóa hiện vẫn còn nhiều hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Nhận thức về vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững chưa đầy đủ, dẫn đến việc thể chế hóa chủ trương của Đảng còn chậm, thiếu đồng bộ, chưa tạo được động lực đủ mạnh. Đặc biệt, các cơ chế về đầu tư, tài chính cho văn hóa còn phân tán, phụ thuộc nhiều vào ngân sách nhà nước, trong khi chính sách thu hút nguồn lực xã hội hóa chưa thực sự hiệu quả.
Trong bối cảnh đó, việc ban hành một nghị quyết chuyên đề được xác định là cần thiết nhằm tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế, đồng thời tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là đề xuất cơ chế linh hoạt trong triển khai các dự án văn hóa. Theo đó, các dự án đầu tư công, PPP hoặc dự án thuộc lĩnh vực văn hóa – thể thao có thể được triển khai ngay cả khi chưa có trong quy hoạch, đồng thời được cập nhật sau khi điều chỉnh quy hoạch. Hội đồng nhân dân cấp tỉnh được trao quyền bổ sung danh mục đầu tư trung hạn và kế hoạch sử dụng đất mà không phải chờ chu kỳ điều chỉnh tiếp theo; thủ tục đất đai được rút gọn nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai.
Dự thảo cũng nhấn mạnh yêu cầu các địa phương chủ động bố trí quỹ đất cho thiết chế văn hóa, thể thao và phát triển các cụm, khu công nghiệp sáng tạo – một hướng đi mới nhằm thúc đẩy công nghiệp văn hóa gắn với kinh tế sáng tạo.
Đối với các dự án quy mô lớn, mang tầm quốc gia hoặc phục vụ đăng cai sự kiện quốc tế, cơ chế đặc thù được đề xuất cho phép thực hiện song song các thủ tục quy hoạch, phê duyệt chủ trương đầu tư và khởi công xây dựng; đồng thời áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt để rút ngắn thời gian triển khai.
Về chính sách tài chính, dự thảo đưa ra loạt ưu đãi mạnh nhằm thu hút đầu tư. Các dự án trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 4 năm, giảm 50% trong các năm tiếp theo; trường hợp đầu tư tại địa bàn khó khăn có thể được kéo dài thời gian ưu đãi. Hàng hóa, dịch vụ văn hóa như biểu diễn nghệ thuật, điện ảnh, triển lãm… được áp dụng thuế giá trị gia tăng 5%.
Ngoài ra, các tổ chức, cá nhân đầu tư vào hạ tầng số, giải pháp công nghệ cao phục vụ văn hóa cũng được hưởng ưu đãi về thuế, phí; các khoản tài trợ cho hoạt động văn hóa – thể thao được tính vào chi phí hợp lý khi xác định thu nhập chịu thuế, qua đó khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển lĩnh vực này.
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung các chính sách đặc thù nhằm thu hút và trọng dụng nhân lực chất lượng cao, như miễn thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia, nhà khoa học, tài năng đặc biệt làm việc trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa. Đồng thời, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hồi hương di sản, cổ vật, tác phẩm nghệ thuật giá trị cao thông qua miễn, giảm thuế và đơn giản hóa thủ tục.
Với các nhóm giải pháp đồng bộ từ thể chế, đất đai đến tài chính và nhân lực, dự thảo nghị quyết được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong phát triển văn hóa, từng bước hình thành thị trường công nghiệp văn hóa hiện đại, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.
Hậu Thạch (t/h)
