Đề xuất gói chính sách khuyến sinh đồng bộ
Tại cuộc họp của tổ soạn thảo diễn ra trong hai ngày 24 và 25/3 tại Hà Nội, ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) đã đưa ra những bức tranh toàn cảnh đáng lo ngại về biến động nhân khẩu học. Xu hướng giảm sinh đang diễn ra mạnh mẽ và có dấu hiệu khó đảo ngược tại nhiều địa phương. Thống kê cho thấy, mức sinh trên toàn quốc đã rớt xuống dưới mức sinh thay thế, giảm từ 2,11 con/phụ nữ vào năm 2021 xuống còn 1,93 con/phụ nữ trong năm 2025.
Nếu đà giảm này tiếp diễn, dự báo đến năm 2036, Việt Nam sẽ chính thức khép lại thời kỳ "dân số vàng". Kéo theo đó, từ năm 2044, lực lượng trong độ tuổi lao động sẽ bắt đầu suy giảm và đến năm 2051, dân số bước vào giai đoạn tăng trưởng âm.
Bên cạnh đà giảm sinh, mất cân bằng giới tính khi sinh cũng đang đặt ra thách thức lớn cho xã hội. Tỷ số giới tính khi sinh ở nước ta duy trì ở mức cao, ghi nhận 111,4 bé trai/100 bé gái vào năm 2024. Chuyên gia nhân khẩu học cảnh báo, nếu không có biện pháp can thiệp hiệu quả, Việt Nam sẽ dư thừa khoảng 1,5 triệu nam giới trong độ tuổi 15-49 vào năm 2039, và con số này có thể vọt lên 2,5 triệu người vào năm 2059.
Thực tế từ nhiều quốc gia cho thấy, việc đảo ngược xu hướng giảm sinh là một quá trình vô cùng khó khăn, đòi hỏi sự can thiệp đồng bộ từ các giải pháp kinh tế, văn hóa đến phúc lợi xã hội. Nhằm thúc đẩy mức sinh, dự thảo Nghị định đã đưa ra các chính sách can thiệp trực tiếp vào quyền lợi của người lao động.
Điểm nhấn đáng chú ý nhất là đề xuất cho phép lao động nữ sinh con thứ hai được hưởng nguyên chế độ thai sản nếu tại thời điểm sinh đã có một con đẻ. Đồng thời, lao động nam cũng sẽ được hưởng chế độ nghỉ "thai sản" lên tới 10 ngày khi vợ sinh bé thứ hai, tạo điều kiện để người cha đồng hành cùng gia đình trong quá trình chăm sóc trẻ sơ sinh.
Song song với việc tăng ngày nghỉ, dự thảo cũng đề xuất mức hỗ trợ 2 triệu đồng cho mỗi lần sinh đối với các đối tượng thuộc phạm vi quy định của Luật Dân số. Các gia đình thuộc nhiều diện hỗ trợ khác nhau sẽ được thụ hưởng đồng thời các chế độ. Ngoài ra, Nhà nước sẽ có chính sách hỗ trợ chi phí khám sàng lọc một số bệnh bẩm sinh trước sinh và sơ sinh nhằm nâng cao chất lượng dân số.
Kiện toàn mạng lưới chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng
Bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011, dự kiến Việt Nam sẽ chính thức trở thành quốc gia có "dân số già" vào năm 2038. Để chủ động thích ứng, tổ soạn thảo đã đưa ra định hướng mở rộng các điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày ngay tại cộng đồng.
Mô hình này tận dụng tối đa cơ sở vật chất sẵn có như nhà văn hóa, khu thể thao thôn, tổ dân phố để tổ chức các câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe, sinh hoạt văn hóa và giải trí. Tại đây, người cao tuổi không chỉ được hỗ trợ sinh hoạt, tư vấn nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần mà còn duy trì được sự kết nối xã hội. Đối với những người cao tuổi neo đơn, bệnh nặng không thể di chuyển đến cơ sở y tế, Nhà nước dự kiến sẽ có chính sách hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh tại nhà với sự tham gia của lực lượng chăm sóc cộng đồng.
Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dân số hiện đang được lấy ý kiến rộng rãi từ các bộ, ngành, chuyên gia và công khai trên Cổng thông tin điện tử Bộ Y tế. Dự thảo sẽ tiếp tục được tiếp thu, hoàn thiện trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, hướng tới mục tiêu chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đồng bộ với thời điểm thi hành của Luật Dân số.
Tâm An (t/h)
