Bất cập từ cách tính tăng theo tỷ lệ phần trăm
Thực tế vận hành của hệ thống bảo hiểm xã hội theo nguyên tắc đóng - hưởng cho thấy một nghịch lý trong các đợt điều chỉnh. Với những người có mức lương hưu thấp như ông Trần Phương (hưởng 2,34 triệu đồng/tháng), mỗi lần tăng 8% chỉ giúp thu nhập cải thiện thêm chưa đầy 190.000 đồng. Ngược lại, với những trường hợp nhận lương hưu cao kỷ lục như ông An (hưởng hơn 161 triệu đồng/tháng), cùng một tỷ lệ tăng 8% sẽ mang lại số tiền thêm lên tới gần 13 triệu đồng.
Sau 7 lần điều chỉnh trong giai đoạn 2016 - 2026, mức lương hưu của những người ở nhóm cao đã tăng gần gấp đôi về số tuyệt đối, khiến chênh lệch giàu nghèo trong cộng đồng người nghỉ hưu trở nên rất lớn. Điều này đi ngược lại với quan điểm về việc xây dựng một hệ thống an sinh xã hội mang tính chia sẻ và bền vững.
Hai phương án điều chỉnh lương hưu từ ngày 1/7/2026
Để giải quyết vấn đề này, Bộ Nội vụ đã xây dựng hai phương án điều chỉnh cụ thể cho 10 nhóm đối tượng thụ hưởng:
Phương án 1 (Kết hợp tỷ lệ phần trăm và số tiền tuyệt đối): Điều chỉnh tăng thêm 4,5% kết hợp cộng trực tiếp 200.000 đồng/tháng. Đây là phương án được những người có lương hưu thấp đặc biệt ủng hộ. Ví dụ, với mức lương 2,34 triệu đồng, phương án này giúp tăng thêm 305.300 đồng, cao hơn hẳn mức 187.200 đồng nếu chỉ tăng 8% theo cách cũ.
Phương án 2 (Tăng theo tỷ lệ phần trăm truyền thống): Thống nhất điều chỉnh tăng thêm 8% cho tất cả các nhóm đối tượng. Phương án này tiếp tục có lợi cho những người đang hưởng mức lương hưu cao nhưng lại khiến nhóm lương thấp chịu thiệt thòi hơn.
Hướng tới sự chia sẻ trong an sinh xã hội
Điểm đáng chú ý trong dự thảo lần này là sự ưu tiên cho nhóm nghỉ hưu trước năm 1995. Nếu sau khi điều chỉnh theo các phương án trên mà mức hưởng vẫn thấp hơn 3,8 triệu đồng, người nghỉ hưu sẽ được tăng thêm lần thứ hai. Cụ thể, người hưởng dưới 3,5 triệu đồng được cộng thêm 300.000 đồng/tháng; người hưởng từ 3,5 triệu đến dưới 3,8 triệu đồng được bù để đạt đủ mức 3,8 triệu đồng.
Việc áp dụng số tiền tuyệt đối (số tiền cụ thể) kết hợp với tỷ lệ phần trăm là bước đi quan trọng để thể chế hóa quan điểm của Đảng về việc thay đổi cách thức điều chỉnh lương hưu. Cách tiếp cận này không chỉ giúp đảm bảo mức sống tối thiểu cho người lao động có thu nhập thấp mà còn góp phần quan trọng trong việc giữ vững ổn định xã hội và thu hẹp khoảng cách phân hóa giàu nghèo trong tương lai.
Tâm An
