Theo các chuyên gia, bối cảnh hiện nay tạo ra “áp lực kép”: chi phí tăng trong khi yêu cầu từ thị trường xuất khẩu ngày càng khắt khe. Điều này khiến biên lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp bị thu hẹp đáng kể, đặc biệt ở các ngành có mức độ phụ thuộc cao vào nguyên liệu nhập khẩu như thủy sản và chăn nuôi.
Báo cáo cập nhật ngành thủy sản cuối tháng 3/2026 cho thấy chi phí thức ăn – yếu tố chiếm tỷ trọng lớn – vẫn ở mức cao do phụ thuộc vào khô đậu tương nhập khẩu. Điều này khiến doanh nghiệp nhạy cảm hơn với biến động tỷ giá và giá hàng hóa toàn cầu. Bên cạnh đó, chi phí vận chuyển gia tăng do bất ổn địa chính trị, cùng các quy định quốc tế mới, tiếp tục tạo áp lực lên toàn chuỗi sản xuất.
Không chỉ riêng thủy sản, ngành rau quả và chăn nuôi cũng đối mặt với xu hướng tương tự. Nhiều doanh nghiệp buộc phải “thắt lưng buộc bụng”, rà soát lại toàn bộ quy trình vận hành để loại bỏ lãng phí, tối ưu chi phí và duy trì sức cạnh tranh.
Trong bối cảnh đó, tái cấu trúc không còn là chiến lược dài hạn mà đã trở thành yêu cầu cấp bách. Điểm khác biệt của giai đoạn này là doanh nghiệp không thể chỉ cắt giảm chi phí trực tiếp, mà cần tái thiết toàn bộ chuỗi giá trị.
Các chuyên gia cho rằng quá trình này nên tập trung vào ba trụ cột chính. Thứ nhất là phát triển nông nghiệp theo tiêu chuẩn ESG, giúp nâng cao giá trị bền vững và tăng khả năng tiếp cận các thị trường khó tính. Thứ hai là đẩy mạnh cơ giới hóa nhằm cải thiện năng suất và giảm phụ thuộc vào lao động. Thứ ba, và quan trọng nhất, là ứng dụng công nghệ số trong quản lý và vận hành.
Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp tiên phong đã bắt đầu triển khai các nền tảng công nghệ để kiểm soát chi phí từ gốc. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo mùa vụ, quản lý tồn kho và tối ưu chuỗi cung ứng giúp giảm lãng phí tài nguyên, từ đó hạ giá thành sản xuất.
Trong lĩnh vực thủy sản, công nghệ IoT đang được sử dụng để giám sát môi trường nuôi, trong khi Blockchain hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu minh bạch của thị trường quốc tế. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao giá trị sản phẩm.
Ở ngành rau quả, công nghệ bảo quản và đóng gói tiên tiến giúp kéo dài thời gian sử dụng, giảm hao hụt sau thu hoạch – một trong những nguyên nhân gây tổn thất lớn nhất hiện nay. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, một thách thức lớn vẫn tồn tại là sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Khi nguồn cung bên ngoài biến động, chi phí sản xuất trong nước lập tức bị ảnh hưởng. Do đó, nhiều chuyên gia khuyến nghị cần phát triển mạnh vùng nguyên liệu nội địa, đồng thời đa dạng hóa nguồn cung để giảm rủi ro.
Bên cạnh đó, việc cải tiến công thức sản xuất, tối ưu phối trộn nguyên liệu và tận dụng phụ phẩm cũng được xem là giải pháp hiệu quả để giảm chi phí và gia tăng giá trị.
Trong bối cảnh “bão giá” đầu vào chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, chuyển đổi số đang trở thành “đòn bẩy” quan trọng giúp doanh nghiệp nông nghiệp vượt qua thách thức. Từ AI, IoT đến Blockchain, các công nghệ này không chỉ giúp kiểm soát chi phí mà còn mở ra hướng phát triển bền vững hơn.
Cuộc cạnh tranh trong ngành nông nghiệp hiện nay không còn nằm ở sản lượng, mà ở khả năng quản trị và tối ưu hóa. Doanh nghiệp nào thích ứng nhanh, vận hành hiệu quả và kiểm soát tốt chi phí sẽ là bên có lợi thế, không chỉ để tồn tại mà còn bứt phá trong thị trường toàn cầu đầy biến động.
Nam Sơn (t/h)
