Từ năng lực sản xuất đến quyền quyết định thị trường
Một sản phẩm có thể được sản xuất tại Việt Nam, sử dụng lao động và năng lực vận hành trong nước, nhưng thương hiệu, dữ liệu khách hàng và quyền quyết định giá bán lại thuộc về đối tác nước ngoài. Khoảng cách giữa nơi làm ra sản phẩm và nơi nắm giữ giá trị chính là thách thức mà nhiều doanh nghiệp Việt phải đối mặt khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong mô hình gia công, doanh nghiệp có thể tăng doanh thu nhờ mở rộng công suất và nhận thêm đơn hàng. Tuy nhiên, khả năng tăng giá bán, xây dựng tệp khách hàng trung thành hay phát triển sản phẩm riêng thường hạn chế nếu doanh nghiệp phụ thuộc vào thiết kế, tiêu chuẩn và kênh phân phối của đối tác.
Vì vậy, nâng cấp vị thế không thể chỉ dừng ở việc sản xuất nhanh hơn hoặc giảm chi phí. Doanh nghiệp cần tiến thêm vào những khâu quyết định sức cạnh tranh, từ phát triển sản phẩm, làm chủ dữ liệu thị trường đến xây dựng hệ thống phân phối và thương hiệu riêng.
Theo TS. Lương Minh Huân, Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), doanh nghiệp cần chuyển từ gia công thuần túy sang làm chủ công nghệ, thị trường và thương hiệu. Điều này đồng nghĩa với việc chuyển trọng tâm từ tăng doanh thu sang nâng năng suất, từ cạnh tranh bằng giá thành sang tạo khác biệt.
Phó Chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh cũng nhấn mạnh yêu cầu gia tăng giá trị trong nước và từng bước tự chủ thương hiệu tại thị trường nội địa cũng như quốc tế. Đây không chỉ là câu chuyện của những doanh nghiệp lớn. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc phát triển một dòng sản phẩm có nhận diện riêng, kiểm soát chất lượng ổn định và tiếp cận trực tiếp một nhóm khách hàng cũng có thể là bước đầu để giảm phụ thuộc vào đơn hàng gia công.
AI không thay doanh nghiệp xây dựng lợi thế
Nếu thương hiệu giúp doanh nghiệp tạo dấu ấn trên thị trường, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ xác định dấu ấn đó cần được xây dựng như thế nào. Thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm, doanh nghiệp có thể sử dụng dữ liệu để nhận diện xu hướng tiêu dùng, phân tích phản hồi khách hàng, dự báo nhu cầu và điều chỉnh sản phẩm sát hơn với thị trường.
Tuy nhiên, công nghệ không tự tạo ra lợi thế nếu doanh nghiệp chưa xác định được khách hàng mục tiêu hoặc chưa có sản phẩm đủ khác biệt. AI có thể hỗ trợ phân tích và ra quyết định, nhưng không thể thay thế năng lực quản trị, chiến lược kinh doanh hay trách nhiệm bảo đảm chất lượng.
Đây cũng là điểm doanh nghiệp cần cân nhắc khi đầu tư công nghệ. Thay vì chạy theo xu hướng, cần bắt đầu từ những khâu có thể đo lường hiệu quả, chẳng hạn giảm sai sót trong sản xuất, tối ưu tồn kho, cải thiện dự báo bán hàng hoặc rút ngắn thời gian phản hồi khách hàng. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và tích lũy đủ tốt, AI mới có thể phát huy vai trò hỗ trợ.
Vừa qua, tại Hà Nội, VCCI cùng Tập đoàn Chicilon và Câu lạc bộ Sales & Marketing Việt Nam (CSMO) ra mắt Nền tảng Tăng trưởng Thương hiệu NEX Brain™. Động thái này cho thấy việc kết hợp công nghệ với hoạt động phát triển thương hiệu đang được quan tâm. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn cần được đánh giá qua khả năng giúp doanh nghiệp hiểu khách hàng, cải thiện hoạt động kinh doanh và tạo ra giá trị có thể duy trì lâu dài.
Theo định hướng được TS. Lương Minh Huân đề cập, thương hiệu bền vững phải dựa trên chất lượng sản phẩm, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và năng lực tiên phong. Bởi vậy, đầu tư cho thương hiệu không thể chỉ là tăng chi phí quảng bá, mà cần bắt đầu từ những gì doanh nghiệp thực sự cung cấp cho khách hàng.
Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam tăng trưởng, cơ hội mở rộng sản xuất và xuất khẩu vẫn hiện hữu. Nhưng để chuyển cơ hội thành sức bật dài hạn, doanh nghiệp cần tiến từ vị trí làm theo yêu cầu sang chủ động tạo ra giá trị. Khi làm chủ được sản phẩm, dữ liệu và mối quan hệ với khách hàng, doanh nghiệp mới có cơ sở giảm lệ thuộc vào gia công và nâng vị thế trong chuỗi giá trị.
Minh Thành (t/h)
