Đối thoại, thương lượng với DN là khâu quan trọng thể hiện quy chế dân chủ cơ sở nơi làm việc góp phần tạo mối quan hệ hài hòa, ổn định và tiến bộ trong ngành DN. Tuy nhiên, xuất phát từ những lý do khác nhau, việc đối thoại, thương lượng giữa người lao động và chủ DN không phải lúc nào cũng suôn sẻ.

Đối thoại: Lượng nhiều chất ít

Thống kê của Ban quản lý các Khu chế xuất – khu công nghiệp (KCX-KCN) TP. HCM (Hepza) cho biết, có 660 DN trong tổng số 720 DN có tổ chức công đoàn đã ký thỏa ước lao động tập thể (LĐTT). Theo Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) TP. HCM, có 70% số DN trên địa bàn thành phố đã ký thỏa ước LĐLĐ. Đây là tỷ lệ cao so với mặt bằng chung của các địa phương trên cả nước. Nhưng điều đáng nói là chất lượng các thỏa ước LĐTT tại các DN vẫn chưa được bảo đảm.

Qua kiểm tra của LĐLĐ và Sở LĐ-TB&XH thành phố cho thấy, những DN nghiêm túc đối thoại, thương lượng và ký kết được thỏa ước LĐTT chất lượng, nhiều điều khoản trong thỏa ước cao hơn quy định của Luật cho người lao động, tập trung vào những vấn đề căn bản như: Chế độ tiền lương, thưởng, các khoản phụ cấp, trợ cấp khó khăn, thời gian làm việc, thời gian nghỉ ngơi, hiếu hỷ, tham quan nghỉ mát, bảo hộ lao động… giúp người lao động yên tâm lao động, sản xuất phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, cũng không ít thỏa ước LĐTT hết sức sơ sài, các điều khoản sao chép Bộ luật Lao động. Vì thế, có những thỏa ước dài cả chục trang giấy nhưng nội dung thì chung chung, chỉ mang tính hình thức để đối phó với cơ quan quản lý.

Những bất cập nêu trên xuất phát từ thực tế, cán bộ công đoàn (CĐ) cơ sở còn bộ lộ nhiều yếu kém, nhất là kỹ năng thương lượng và khả năng tập hợp ý kiến của người lao động để tham gia xây dựng thỏa ước LĐTT. Đồng thời, chủ nhiều DN nhở và vừa, DN FDI chưa chú trọng đúng mức với công tác xây dựng thỏa ước LĐTT. Đó là chưa kể có những chủ DN chưa xem cán bộ CĐ là đối tác ngang hàng để thương lượng quyền lợi cho người lao động. Cùng với tâm lý tự ti, e ngại, nhiều cán bộ CĐ là đối tác ngang hàng để thương lượng quyền lợi cho người lao động. Cùng với tâm lý tự ti, e ngại, nhiều cán bộ CĐ tại DN không dám thương lượng đòi hỏi quyền lợi cho tập thể. Thực tế ở DN nào, cán bộ CĐ thể hiện rõ vai trò, trách nhiệm trong việc đối thoại, thương lượng với DN sẽ góp phần không nhỏ xây dựng được quan hệ lao động hài hòa hơn.

Thành – bại là công đoàn

Thực tế, thành công của những DN đạt kết quả trong việc ký kết thỏa ước LĐTT đều xuất phát từ dấu ấn của những cán bộ CĐ cơ sở. Theo kế hoạch, Hội nghị Người lao động tổ chức vào ngày 23/6 tới, Ban Giám đốc Công ty TNHH Juki Việt Nam sẽ ký kết thỏa ước LĐTT với đại diện người lao động. Đây là bản thỏa ước LĐTT điều chỉnh lần thứ ba của DN này cho phù hợp với tình hình mới.

Ông Nguyễn Phước Đại, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Juki Việt Nam cho biết: Thỏa ước LĐTT mới mang lại quyền lợi thực chất cho người lao động. Để đạt được kết quả này, lãnh đạo CĐ đã thương lượng rất kỹ với ban giám đốc về hỗ trợ tiền nhà trọ, tiền xăng xe, áp dụng chế độ tiền lương theo bằng cấp dù công ty chỉ tuyển lao động phổ thông. Thậm chí, thỏa ước LĐTT còn điều chỉnh quy định số ngày người lao động được nghỉ khi có ông bà mất từ 1 ngày lên 2 ngày, anh chị em ruột mất được nghỉ từ 1 ngày lên 3 ngày. Công ty có chế độ thưởng tháng lương 13. Khi mới sinh con, công nhân được hỗ trợ 500.000 đồng, công nhân mới lập gia đình được mừng 1 triệu đồng. Mỗi lần đi du lịch nghỉ mát, công nhân được hỗ trợ hơn 75% kinh phí. Công ty có bố trí bếp ăn tập thể, thuê đầu bếp về nấu, mỗi suất trị giá 15.000 đồng.

Kinh nghiệm để cán bộ CĐ Công ty Juki thương lượng thành công là cán bộ phải nắm bắt được tâm tư nguyện vọng người lao động sẽ thuyết phục được ban giám đốc. Trong thời gian xây dựng thỏa ước LĐTT, CĐ đưa bản dự thảo xuống các tổ để người lao động tham khảo và góp ý chi tiết từng điều khoản. Trong công ty có bố trí bảng tin nội bộ, trong đó, CĐ thông báo hay dán những bài báo có thông tin quan trọng liên quan đến người lao động như vấn đề sức khỏe hay pháp luật lao động để nâng cao kiến thức. Do quy chế sinh hoạt dân chủ được phát huy nên việc thảo luận, góp ý về thỏa ước LĐTT trở thành nếp sinh hoạt của 1.200 công nhân trong công ty. Từ kết quả tập hợp ý kiến của công nhân, trong những cuộc họp với ban giám đốc, CĐ đề xuất những đề xuất trang bị bảo hộ lao động, cải thiện thu nhập, vệ sinh, chất lượng bữa ăn… Cái khéo của người thương lượng là vừa đạt được mục đích chung của người lao động, vừa làm cho ban giám đốc không có cảm giác CĐ đối lập với DN.

Theo chia sẻ của các cán bộ CĐ tại DN, trong quá trình thương lượng, dù thể hiện tính dân chủ nhưng nếu người thương lượng không có kiến thức kỹ năng thuyết phục ban giám đốc hiểu được những đề xuất quyền lợi chính đáng của người lao động thì dễ bị bác ngay. Do đó, cán bộ CĐ trực tiếp thương lượng phải có kiến thức rộng, phải nhanh nhạy, bản lĩnh vững vàng, nắm chắc tâm tư người lao động để vừa giải thích rõ những khó khăn của DN để công nhân chia sẻ được, vừa chuyển tải được những quyền lợi chính đáng của công nhân đến lãnh đạo DN.

Với hơn 600 DN, trong đó có tới 98,6% số DN đã ký thỏa ước LĐTT, quận 1 có được kết quả này là nhờ thường xuyên đôn đốc CĐ cơ sở triển khai thương lượng ký thỏa ước LĐTT. Theo bà Hồ Bích Ngọc, Chủ tịch LĐLĐ quận 1, chỉ khi nào cán bộ CĐ cơ sở thật sự tâm huyết vì quyền lợi tập thể và tham mưu tốt cho DN thì mới đạt hiệu quả trong thỏa ước LĐTT. Trong tổng số thỏa ước LĐTT của quận 1, có 70% số thỏa ước đạt loại A với nhiều điều khoản cam kết cao hơn luật. Kết quả này thể hiện vai trò rất lớn của cán bộ CĐ cơ sở.

Tăng cường bồ dưỡng cán bộ CĐ

Để đạt kết quả thương lượng thỏa ước LĐTT, Công đoàn Hepza thường xuyên bồ dưỡng, trang bị kỹ năng đàm phán cho cán bộ các CĐ cơ sở. Ông Trần Công Khanh, Chủ tịch Công đoàn Hepza cho biết: “Triển khai Nghị định 60 về quy chế dân chủ cơ sở nơi làm việc, CĐ Hepza đã tổ chức tập huấn cho cán bộ CĐ hơn 600 DN trong KCX-KCN tại bốn cụm ở các khu vực Tân Bình, Tân Thuận, Linh Trung, Củ Chi. Trong đó, Hepza lồng ghép bài huấn luyện nâng cao kỹ năng thương lượng cho các cán bộ công đoàn. Các lớp huấn luyện này ngoài việc trang bị lý thuyết, tài liệu nghiên cứu còn huấn luyện cả những kỹ năng thực hành bằng những tình huống cụ thể, thiết thực mà cán bộ CĐ thường gặp khi thương lượng”.

Theo ông Nguyễn Văn Khải, Phó Chủ tịch LĐLĐ TP. HCM, LĐLĐ thành phố đã dày công chuẩn bị tài liệu tập huấn cho cán bộ CĐ cấp trên cơ sở, biên soạn những câu hỏi đáp phổ biến về nội dung đối thoại với DN để trang bị kỹ năng, kiến thức cho cán bộ CĐ. Đây là cơ sở quan trọng góp phần trang bị kiến thức căn bản cho cán bộ CĐ hoàn thành nhiệm vụ.

Hiện nay, một số DN vẫn chưa coi trọng công tác tổ chức hội nghị người lao động để đối thoại với người lao động. Nhưng việc thanh, kiểm tra, xử lý DN chưa tuân thủ luật của các cơ quan chức năng vẫn chưa nghiêm, chưa quyết liệt. Lý do được đưa ra là lực lượng thanh tra thành phố hiện chi hơn 100 người thì không thể nào thanh tra hết cả trăm nghìn DN. Trong điều kiện hiện nay, chỉ khi chủ DN có ý thức quan tâm đến người lao động thông qua hoạt động đối thoại thì việc thương lượng các thỏa ước LĐTT mới mang lại hiệu quả. Thực tế, nhiều trường hợp chỉ vì một mâu thuẫn nhỏ nhưng chủ DN không chịu đối thoại dẫn đến công nhân phản ứng. Khi mọi việc được hòa giải chủ DN mới nhận ra vấn đề. Do đó, việc đối thoại giữa chủ DN với người lao động luôn mang lại lợi ích cho cả 2 bên. Vì thế, công việc của CĐ cấp trên còn phải tuyên truyền cho chủ DN hiểu rõ sự cần thiết đối thoại, thương lượng với người lao động. Cán bộ CĐ phải tận tâm tham gia vào các công việc cụ thể giúp lãnh đạo DN và người lao động cùng nhìn về một hướng cùng có lợi cho cả 2 bên, như thế mới bền vững trong quan hệ lao động.

Theo Thời Nay