Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) vừa đăng tải dự thảo Thông tư ban hành Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kĩ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học cơ sở (THCS), trung học phổ thông (THPT) để lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, cá nhân trên Cổng thông tin điện tử Bộ GDĐT.
Theo nội dung dự thảo, Thông tư mới sẽ thay thế Thông tư số 06/2024/TT-BGDĐT và Thông tư số 24/2025/TT-BGDĐT hiện hành. Việc xây dựng dự thảo nhằm cụ thể hóa các định hướng tại Nghị quyết số 71-NQ/TW, Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị định số 179/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chính sách học bổng đối với người học các ngành khoa học cơ bản, kĩ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.
Dự thảo quy định các nội dung từ nguyên tắc tổ chức Cuộc thi, ban chỉ đạo, hội đồng thẩm định hồ sơ, ban giám khảo đến việc lựa chọn, thẩm định, chấm thi, xếp giải và lựa chọn, bồi dưỡng dự án tham dự cuộc thi quốc tế.
Các quy định về công khai, minh bạch, liêm chính khoa học, ứng dụng công nghệ số trong nghiên cứu, quản lí, tổ chức Cuộc thi cũng được đề cập, cùng trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân và việc kiểm tra, khen thưởng, xử lí vi phạm.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là danh mục dự thi được chuẩn hóa còn 16 lĩnh vực. Tên gọi một số lĩnh vực được điều chỉnh nhằm thống nhất với danh mục nhóm ngành đào tạo tại Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, tạo cơ sở liên thông giữa kết quả Cuộc thi với chính sách học bổng và tuyển sinh đại học.
Dự thảo cũng xây dựng lại thang điểm với 20 tiêu chí cụ thể thuộc 5 nhóm, tương ứng cấu trúc đánh giá của Hội thi khoa học và kĩ thuật quốc tế (Regeneron ISEF).
Trong tổng số 100 điểm, câu hỏi/vấn đề nghiên cứu chiếm 10 điểm; thiết kế và phương pháp nghiên cứu 15 điểm; thực hiện 20 điểm; tính sáng tạo và tác động tiềm năng 20 điểm; trình bày 35 điểm.
Nâng cao liêm chính và trung thực khoa học là một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo. Theo đó, các quy định về nội dung, thời điểm, hình thức công khai thông tin Cuộc thi và cơ chế tiếp nhận, xử lí phản ánh, kiến nghị về vi phạm liêm chính khoa học được bổ sung.
Dự thảo phân loại dự án nghiên cứu theo 3 mức độ an toàn, gồm mức cấm tuyệt đối, mức phê duyệt rủi ro và mức an toàn. Quy định này nhằm giúp cơ sở giáo dục có căn cứ khi phê duyệt kế hoạch nghiên cứu của học sinh.
Về tính nguyên gốc, dự án phải bảo đảm trung thực, khách quan; không gian lận, giả mạo, sao chép trái phép hoặc chiếm đoạt kết quả nghiên cứu của người khác. Kết quả nghiên cứu phải phản ánh đúng mức độ đóng góp thực chất của từng thành viên.
Đáng chú ý, học sinh bắt buộc lập nhật kí nghiên cứu liên tục bằng bản viết hoặc điện tử, ghi rõ thời gian, đầu việc, phương pháp và vai trò của từng người, đồng thời có xác nhận định kì của giáo viên hướng dẫn. Nhật kí là tài liệu bắt buộc để đối chiếu mức độ trung thực và phân biệt sự tham gia thực chất của học sinh với vai trò hỗ trợ của người hướng dẫn.
Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được kiểm soát. Học sinh được sử dụng AI để tra cứu hoặc mô phỏng nhưng phải kê khai trung thực trong hồ sơ về mục đích, phạm vi sử dụng. Dự thảo nghiêm cấm dùng AI để giả mạo quá trình nghiên cứu, tạo dữ liệu sai lệch hoặc thay thế hoạt động phân tích, sáng tạo của học sinh.
Dự thảo quy định trách nhiệm liên đới của người hướng dẫn và nhà trường. Người hướng dẫn không được thực hiện thay học sinh các nội dung cốt lõi và phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để xảy ra vi phạm liêm chính khoa học. Cơ sở giáo dục thiếu giám sát để xảy ra sai phạm sẽ bị phê bình và xem xét trách nhiệm người đứng đầu.
Danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và poster phải được công khai rộng rãi. Đơn vị thường trực sẽ công khai địa chỉ tiếp nhận kiến nghị về tính nguyên gốc và xử lí xác minh trong vòng 7 ngày làm việc.
Dự thảo đồng thời quy định chế tài đối với các trường hợp vi phạm. Học sinh làm giả hồ sơ, nhật kí hoặc dữ liệu gốc sẽ bị hủy kết quả thi và cấm tham gia Cuộc thi từ 1-2 năm.
Người hướng dẫn vi phạm có thể bị cấm hướng dẫn từ 1-2 chu kì Cuộc thi tiếp theo, đồng thời bị xử lí theo luật viên chức và pháp luật khác có liên quan. Giải thưởng của dự án bị phát hiện vi phạm liêm chính khoa học sau đó sẽ bị thu hồi và công bố công khai.
Dự thảo cũng cụ thể hóa cơ chế tiếp nhận, xác minh và hình thức xử lí vi phạm tương ứng nhằm bảo đảm đồng bộ, không chồng chéo với hệ thống pháp luật hiện hành.
Minh Khánh
