Điều đáng lo là nắng nóng không phải lúc nào cũng gây nguy hiểm một cách dữ dội, dễ nhận ra. Nó thường đến âm thầm. Cơ thể có thể mệt dần, mất nước dần, tim phải làm việc nhiều hơn từng chút một. Đến khi chóng mặt, lả người, lú lẫn hoặc ngất xỉu, tình trạng có thể đã trở nên nghiêm trọng.
Ông Kevin Kelley, Giám đốc cấp cao phụ trách các chương trình chuẩn bị cộng đồng của Hội Chữ thập đỏ Mỹ, cho rằng điểm nguy hiểm của nắng nóng là con người thường không nhìn thấy ngay mối đe dọa. Khác với bão, lũ hay các thiên tai có thể quan sát bằng mắt, tác động của nhiệt độ cao diễn ra lặng lẽ hơn, khiến nhiều người chủ quan cho đến khi cơ thể phát tín hiệu cầu cứu.
Khi cơ thể phải chống chọi với cái nóng
Theo Tiến sĩ Daniel Smith, giáo sư và nhà nghiên cứu tại Trường Điều dưỡng thuộc Đại học Emory, nhiệt độ quá cao có thể làm giảm khả năng nhận biết của con người. Nhiều người không nhận ra mình đang bị quá nhiệt, thậm chí tiếp tục làm việc, vận động hoặc ở ngoài trời cho đến khi cơ thể kiệt sức.
Khi mất nước, máu trở nên đặc hơn, tim phải hoạt động vất vả hơn để duy trì tuần hoàn. Áp lực này đặc biệt nguy hiểm với người có bệnh tim mạch, người cao tuổi hoặc người đang dùng thuốc điều trị. Nếu tình trạng thiếu nước kéo dài, thận cũng có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ tổn thương thận, suy thận.
Không phải ai cũng có khả năng chịu nóng giống nhau. Có những người dễ bị tổn thương hơn và cần được quan tâm nhiều hơn trong những ngày nhiệt độ tăng cao. Đó là người cao tuổi, vì cảm giác khát thường giảm theo tuổi tác; trẻ nhỏ, do thân nhiệt dễ tăng nhanh hơn người lớn; phụ nữ mang thai, khi hệ tim mạch phải làm việc nhiều hơn; người mắc bệnh mạn tính, người khuyết tật; người lao động ngoài trời, vận động viên hoặc những người thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với nắng nóng trong thời gian dài.
Với những nhóm này, một ly nước, một cuộc gọi hỏi thăm hay một lời nhắc nghỉ ngơi đúng lúc đôi khi có thể giúp ngăn chặn những hậu quả đáng tiếc.
Một số loại thuốc có thể khiến cơ thể nhạy cảm hơn với nắng nóng
Trong những ngày oi bức, người đang sử dụng thuốc điều trị cũng cần thận trọng hơn. Một số loại thuốc có thể làm cơ thể khó điều hòa thân nhiệt hoặc dễ mất nước hơn bình thường.
Các chuyên gia lưu ý, thuốc kháng histamine và thuốc thông mũi có thể làm giảm tiết mồ hôi, trong khi mồ hôi là một trong những cách quan trọng giúp cơ thể tản nhiệt. Thuốc chẹn beta có thể làm hạn chế lưu lượng máu tới da, khiến việc làm mát cơ thể kém hiệu quả hơn. Thuốc lợi tiểu có thể làm giảm lượng nước dự trữ trong cơ thể.
Bên cạnh đó, một số thuốc điều trị tâm thần như thuốc chống trầm cảm, thuốc kích thích hoặc thuốc ổn định tâm trạng cũng có thể ảnh hưởng đến phản ứng của cơ thể trước áp lực nhiệt. Các loại thuốc giảm cân và thuốc điều trị tiểu đường nhóm GLP-1 có thể làm giảm cảm giác đói, đồng thời làm yếu đi tín hiệu khát nước.
Điều này không có nghĩa là người bệnh tự ý ngừng thuốc khi trời nóng. Thay vào đó, nên hỏi ý kiến bác sĩ nếu đang sử dụng thuốc dài ngày và thuộc nhóm có nguy cơ cao. Việc hiểu rõ cơ thể mình đang cần gì là cách bảo vệ sức khỏe an toàn nhất.
Chuẩn bị trước khi nắng nóng kéo dài
Tiến sĩ Kevin Lanza, trợ lý giáo sư về khoa học sức khỏe môi trường và nghề nghiệp tại UTHealth Houston, khuyến nghị mỗi người nên có kế hoạch ứng phó trước khi nắng nóng xuất hiện. Việc chuẩn bị không cần quá phức tạp, nhưng cần thực tế và phù hợp với sinh hoạt hằng ngày.
Trước hết, nên thường xuyên theo dõi dự báo thời tiết, chỉ số nhiệt và các cảnh báo nắng nóng. Việc bật thông báo thời tiết trên điện thoại cũng giúp mỗi người chủ động hơn khi nhiệt độ tăng đột ngột.
Uống đủ nước là điều tưởng đơn giản nhưng rất nhiều người lại bỏ quên. Không ít người chỉ uống nước khi thật sự khát, trong khi cảm giác khát đôi khi xuất hiện muộn hơn nhu cầu thực tế của cơ thể. Trong những ngày nóng, nên uống nước đều đặn, chia thành nhiều lần trong ngày. Các loại đồ uống có caffeine hoặc cồn nên được hạn chế vì có thể khiến cơ thể mất nước nhiều hơn.
Trong gia đình, máy điều hòa, quạt và các thiết bị làm mát cần được kiểm tra trước mùa nắng nóng. Nếu có người già, trẻ nhỏ hoặc người bệnh trong nhà, việc bảo đảm không gian nghỉ ngơi thoáng mát càng quan trọng. Mỗi gia đình cũng nên nghĩ trước phương án khi mất điện, như sạc đầy điện thoại, chuẩn bị nước uống, kiểm tra nơi bảo quản thuốc men và xác định những địa điểm có thể đến tránh nóng khi cần.
Thư viện, trường học, trung tâm thương mại, nhà văn hóa hoặc trung tâm sinh hoạt cộng đồng có thể trở thành nơi trú nóng an toàn trong những thời điểm nhiệt độ tăng cao.
Một điều rất đáng quý trong những ngày nắng nóng là sự quan tâm giữa người với người. Hãy gọi điện hỏi thăm cha mẹ, ông bà, người thân sống một mình hoặc hàng xóm lớn tuổi. Theo Tiến sĩ Lanza, những người có mạng lưới hỗ trợ xã hội tốt thường được bảo vệ tốt hơn trước thời tiết cực đoan.
Những việc nhỏ giúp cơ thể dễ chịu hơn trong ngày nóng
Hội Chữ thập đỏ Mỹ khuyến nghị người dân nên uống nước thường xuyên, ngay cả khi chưa cảm thấy khát. Việc uống từng ngụm nhỏ, đều đặn trong ngày thường tốt hơn là để cơ thể quá khát rồi mới uống thật nhiều.
Khi trong nhà quá nóng, nên tìm đến nơi có điều hòa hoặc dùng khăn mát, tắm nước mát để hạ thân nhiệt. Trang phục cũng nên được lựa chọn phù hợp: quần áo rộng rãi, nhẹ, màu sáng sẽ giúp cơ thể thoải mái hơn và tản nhiệt tốt hơn.
Các hoạt động ngoài trời nên được sắp xếp vào sáng sớm hoặc chiều muộn, tránh thời điểm nắng gắt nhất trong ngày. Với người buộc phải lao động ngoài trời, nghỉ giải lao thường xuyên là điều rất cần thiết. Theo Tiến sĩ Daniel Smith, vào những thời điểm nhiệt độ lên cao, người lao động có thể cần nghỉ tới 30 phút mỗi giờ, tùy theo cường độ công việc và điều kiện môi trường.
Không chỉ con người, vật nuôi cũng cần được bảo vệ trong những ngày nắng nóng. Hãy bảo đảm chúng có đủ nước uống, bóng râm và nơi nghỉ mát.
Nhận biết sớm kiệt sức do nóng và say nắng
Kiệt sức do nóng và say nắng là hai tình trạng nguy hiểm thường gặp khi cơ thể bị tác động bởi nhiệt độ cao. Theo Tiến sĩ Smith, kiệt sức do nóng thường xuất hiện trước. Nếu không xử lý kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành say nắng, đe dọa tính mạng.
Một hiểu lầm phổ biến là chỉ khi ngừng đổ mồ hôi mới bị say nắng. Thực tế, người bệnh vẫn có thể đổ mồ hôi nhưng cơ thể đã rơi vào tình trạng nguy hiểm.
Khi thấy cơ thể mệt lả, chóng mặt, buồn nôn, đau đầu, tim đập nhanh, vã mồ hôi, chuột rút hoặc cảm giác yếu đi rõ rệt, cần ngừng ngay mọi hoạt động và di chuyển đến nơi mát mẻ. Nếu còn tỉnh táo và không buồn nôn, có thể uống nước từ từ. Đồng thời, nên nới lỏng quần áo, dùng khăn ướt lau người hoặc chườm mát để hạ nhiệt.
Nếu tình trạng không cải thiện, người bệnh bị nôn, có bệnh tim mạch hoặc biểu hiện lơ mơ, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế.
Trong trường hợp nghi ngờ say nắng, phải gọi cấp cứu ngay. Trong lúc chờ hỗ trợ y tế, cần đưa nạn nhân vào nơi thoáng mát, cởi bớt quần áo, làm mát bằng nước lạnh hoặc khăn ướt. Tuyệt đối không cho người bệnh uống bất cứ thứ gì nếu họ không còn tỉnh táo, vì khả năng nuốt an toàn có thể đã bị ảnh hưởng.
Đừng đợi đến khi cơ thể lên tiếng
Nắng nóng cực đoan không còn là hiện tượng hiếm gặp. Những đợt nóng kéo dài đang xuất hiện nhiều hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống của cộng đồng.
Bảo vệ sức khỏe trong ngày nắng nóng bắt đầu từ những điều rất gần gũi: uống đủ nước, nghỉ ngơi đúng lúc, tránh ra ngoài khi nắng gắt, kiểm tra người thân lớn tuổi, quan tâm trẻ nhỏ và lắng nghe những tín hiệu bất thường của cơ thể.
Đôi khi, sự chủ động của mỗi người không chỉ bảo vệ chính mình mà còn giúp bảo vệ những người dễ tổn thương xung quanh. Trong những ngày nắng nóng, một chút cẩn trọng, một chút quan tâm và một hành động kịp thời có thể tạo nên khác biệt rất lớn.
L.T(t/h)
