Giá xăng dầu thế giới tăng mạnh trong chu kỳ tính giá
Theo công thức tính giá được quy định tại Nghị định 80/2023/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 95/2021/NĐ-CP và Nghị định 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu, giá cơ sở xăng dầu trong nước được cấu thành từ nhiều yếu tố. Trong đó có giá xăng dầu thành phẩm thế giới và các khoản phụ phí; chi phí kinh doanh, lợi nhuận định mức; mức trích lập hoặc chi Quỹ bình ổn giá; cùng các loại thuế như thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng.
Ngoài ra, do xăng dầu nhập khẩu được thanh toán bằng USD nên giá bán trong nước còn chịu ảnh hưởng từ tỷ giá USD/VND do Ngân hàng Nhà nước công bố.
Theo các thương nhân đầu mối, giá thành phẩm xăng dầu trên thị trường Singapore (giá Platts) chiếm khoảng 60 – 70% trong công thức tính giá cơ sở. Đây là yếu tố có vai trò quyết định và cũng là yếu tố khách quan nằm ngoài khả năng kiểm soát của cơ quan điều hành.
Khi giá dầu thế giới tăng, tỷ trọng yếu tố này trong giá cơ sở càng lớn. Đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông, giá xăng dầu còn phải cộng thêm các khoản phụ phí cao do các nhà cung cấp dầu quốc tế áp dụng. Theo các doanh nghiệp đầu mối, khi giá dầu Platts tăng thêm 1 USD/thùng, giá xăng dầu trong nước phải tăng khoảng 160 đồng/lít mới đạt điểm hòa vốn cho hoạt động nhập khẩu.
Theo dữ liệu ngày 9/3/2026, giá xăng RON95 trên thị trường Platts đạt 147,5 USD/thùng, tăng 26,14 USD/thùng so với ngày trước đó; RON92 đạt 139,3 USD/thùng, cũng tăng 26,14 USD/thùng. Trong khi đó, dầu diesel 0.05S đạt 184,43 USD/thùng và diesel 0.001 đạt 185,43 USD/thùng, đều tăng 29,67 USD/thùng.
Đáng chú ý, phụ phí premium đối với dầu diesel được các trader quốc tế chào bán ở mức 38 – 41 USD/thùng, cao gấp 2 – 3 lần so với thời điểm trước khi xảy ra xung đột, khiến chi phí nhập khẩu tăng đáng kể.
Về yếu tố thuế, theo Nghị định 72/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 9/3 đến 30/4/2026, thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu đã được giảm từ 10% xuống 0%. Tuy nhiên, các loại thuế khác vẫn đang được áp dụng, gồm thuế tiêu thụ đặc biệt 10% đối với xăng và thuế giá trị gia tăng 10%.
Riêng thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu năm 2026 hiện vẫn được giữ ở mức 2.000 đồng/lít đối với xăng (trừ ethanol); dầu diesel, dầu mazut và dầu nhờn là 1.000 đồng/lít; dầu hỏa 600 đồng/lít. Tại cuộc họp ngày 10/3 với Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã yêu cầu Bộ Tài chính khẩn trương đề xuất phương án giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu xuống 0%, báo cáo Chính phủ trong ngày 12/3.
Giá xăng dầu trong nước tăng theo chu kỳ điều hành
Theo Bộ Công Thương, giá xăng dầu trong nước tăng trong kỳ điều hành ngày 10/3 chủ yếu do mức bình quân giá thành phẩm xăng dầu thế giới trong chu kỳ tính giá trước đó tăng rất mạnh.
Cụ thể, từ 23h45 ngày 10/3, theo phương án điều hành của liên Bộ Tài chính – Công Thương, giá bán lẻ tối đa các mặt hàng xăng dầu được điều chỉnh như sau: xăng E5RON92 tăng 1.344 đồng/lít lên mức 26.570 đồng/lít; xăng RON95-III tăng 2.073 đồng/lít lên 29.120 đồng/lít; dầu diesel 0.05S tăng 478 đồng/lít lên 30.717 đồng/lít; dầu mazut tăng 3.380 đồng/kg lên 24.707 đồng/kg. Riêng dầu hỏa giảm 2.706 đồng/lít xuống còn 32.385 đồng/lít.
Bộ Công Thương cho biết, nếu không sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, mức tăng giá trong kỳ này có thể cao hơn nhiều. Chẳng hạn, xăng RON95 có thể tăng hơn 6.000 đồng/lít và xăng E5RON92 tăng trên 5.300 đồng/lít.
Theo quy định mới tại Nghị quyết 36/NQ-CP ban hành ngày 6/3/2026, cơ quan điều hành có thể điều chỉnh giá xăng dầu khi giá cơ sở của một trong các mặt hàng phổ biến tăng từ 7% trở lên so với kỳ điều hành liền kề. Giá bán lẻ được xác định trên cơ sở bình quân giá thành phẩm thế giới trong chu kỳ giữa hai kỳ điều hành, thay vì chỉ căn cứ biến động của một ngày.
Thực tế, kỳ điều hành ngày 10/3 được tính theo dữ liệu thị trường quốc tế trong giai đoạn từ 7/3 đến 9/3. Trong thời gian này, giá xăng dầu thế giới tăng rất mạnh: Xăng RON92 đạt bình quân 139,3 USD/thùng, tăng gần 27%; xăng RON95 đạt 147,5 USD/thùng, tăng gần 27%; dầu diesel 0.05S đạt 184,43 USD/thùng, tăng hơn 20%.
Trong khi đó, giá dầu thế giới chỉ bắt đầu giảm mạnh từ ngày 10/3, khi thị trường hạ nhiệt sau tín hiệu cho thấy chiến dịch quân sự tại Iran có thể sớm kết thúc. Vì vậy, mức giảm này sẽ được phản ánh vào chu kỳ điều hành giá trong nước ở kỳ tiếp theo.
Theo TS. Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương), cơ chế điều hành giá xăng dầu theo Nghị quyết 36 giúp việc điều hành bám sát diễn biến thị trường quốc tế hơn. Thay vì cố định vào ngày thứ Năm hàng tuần như trước đây, cơ chế mới cho phép điều chỉnh linh hoạt khi giá thế giới biến động mạnh.
Từ diễn biến kỳ điều hành ngày 10/3 có thể thấy, giá xăng dầu trong nước không phụ thuộc vào biến động của riêng một ngày trên thị trường thế giới mà chịu tác động từ cả chu kỳ tính giá trước đó. Cơ chế này nhằm đảm bảo giá trong nước phản ánh đúng xu hướng thị trường, đồng thời vẫn duy trì sự ổn định cần thiết đối với nền kinh tế và đời sống người dân.
Thiên Trường
