Nhiều dự án trọng điểm giải ngân thấp
Theo Bộ Tài chính, tổng kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm 2026 được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao là hơn 1.022,6 nghìn tỷ đồng. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương hơn 372,3 nghìn tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương hơn 650,2 nghìn tỷ đồng.
Các địa phương đã bổ sung hơn 14,7 nghìn tỷ đồng từ ngân sách địa phương, đưa tổng kế hoạch vốn được giao lên hơn 1.037,3 nghìn tỷ đồng. Đến nay, tổng số vốn đã được phân bổ chi tiết đạt hơn 1.007,2 nghìn tỷ đồng.
Tính đến hết tháng 8/2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt 48,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, tăng 8,7 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2025 và tăng khoảng 90,9 nghìn tỷ đồng. Kết quả này cho thấy tiến độ giải ngân đang được cải thiện, song vẫn chưa đồng đều giữa các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương.
Hiện còn 25 bộ, cơ quan Trung ương và 16 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung. Đáng chú ý, 4 bộ, cơ quan Trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 6%, thậm chí có đơn vị chưa giải ngân.
Đáng lưu ý, khoảng 30,1 nghìn tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương vẫn chưa được phân bổ chi tiết, chiếm 2,9% tổng kế hoạch. Số vốn này thuộc kế hoạch của 7 bộ, cơ quan Trung ương và 26 địa phương. Một phần nguyên nhân là nguồn vốn bổ sung mới được giao, trong khi một số đơn vị đề xuất giảm kế hoạch do chưa có khả năng sử dụng hết vốn.
Tình trạng giải ngân chậm cũng thể hiện rõ tại các dự án giao thông quy mô lớn. Theo báo cáo, đến tháng 7, tổng kế hoạch vốn dành cho các dự án giao thông trọng điểm khoảng 73,3 nghìn tỷ đồng nhưng mới giải ngân 31,7%. Có tới 22 dự án, dự án thành phần có tỷ lệ giải ngân dưới 5%.
Trong lĩnh vực đường sắt, hai dự án lớn đang có tiến độ giải ngân thấp. Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam được bố trí khoảng 1.068,8 tỷ đồng trong kế hoạch năm 2026 nhưng mới giải ngân khoảng 2%. Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được bố trí khoảng 1.397,2 tỷ đồng, tỷ lệ giải ngân mới đạt khoảng 4%.
Hai dự án này chiếm tỷ trọng lớn trong kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ Xây dựng, song tiến độ giải ngân chưa tương xứng với quy mô nguồn lực được bố trí.
Không để “vốn chờ dự án”
Theo Bộ Tài chính, một trong những nguyên nhân khiến giải ngân vốn đầu tư công, đặc biệt là nguồn vốn nước ngoài, còn thấp là chưa có khối lượng hoàn thành để thanh toán. Bên cạnh đó, công tác chuẩn bị đầu tư, mức độ sẵn sàng của dự án và tổ chức thực hiện tại một số nơi còn hạn chế.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho rằng, việc xây dựng kế hoạch vốn ở một số trường hợp chưa sát với thực tế triển khai dự án. Có dự án vừa được Thủ tướng Chính phủ giao kế hoạch nhưng sau đó các đơn vị đã đề nghị giảm kế hoạch do không có khả năng giải ngân.
Thực tế này đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư, đánh giá sát khả năng thực hiện trước khi bố trí vốn, hạn chế tình trạng giao vốn nhưng dự án chưa đủ điều kiện triển khai.
Chính phủ đang yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung cao độ cho công tác giải ngân, phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch vốn được giao. Việc kiểm tra, đôn đốc tiến độ được tăng cường; đồng thời nghiên cứu điều chuyển vốn từ những dự án chậm triển khai sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu chủ động các phương án chuyển nguồn, đồng thời nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của đầu tư công trong thúc đẩy tăng trưởng ở mức hai con số.
Tại Quảng Ngãi, đến ngày 6/8, tổng vốn đầu tư công được giao hơn 2.634 tỷ đồng, nhưng mới giải ngân đạt 34,1%. Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Đức Tâm yêu cầu các chủ đầu tư rà soát từng dự án, từng nguồn vốn và xây dựng tiến độ giải ngân cụ thể.
Trong khi đó, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đến hết quý III/2026 giải ngân đạt 70% kế hoạch và phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn trong cả năm.
Theo Bộ Tài chính, để thúc đẩy giải ngân trong những tháng cuối năm, cần xác định rõ nguyên nhân chậm ở từng dự án, từng chủ đầu tư và từng nguồn vốn; đồng thời làm rõ trách nhiệm, thẩm quyền xử lý đối với từng điểm nghẽn.
Việc điều chuyển vốn từ các dự án không có khả năng giải ngân sang những dự án có nhu cầu và khả năng hấp thụ vốn được xem là một trong những giải pháp quan trọng. Cùng với đó là yêu cầu chuẩn bị dự án kỹ lưỡng, xây dựng kế hoạch vốn sát thực tế, tránh tình trạng “vốn chờ dự án”.
Năm 2026, nguồn lực dành cho đầu tư công rất lớn, trong khi mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hiệu quả sử dụng nguồn vốn. Nếu vốn chậm được đưa vào nền kinh tế, tác động lan tỏa đến sản xuất, kinh doanh, việc làm và tăng trưởng cũng bị hạn chế.
Vì vậy, bên cạnh việc thúc đẩy giải ngân số vốn đã được giao, việc chủ động điều chuyển vốn khỏi các dự án chậm và ưu tiên cho những dự án có khả năng hoàn thành khối lượng, thanh toán trong năm là yêu cầu cấp thiết. Đây cũng là cơ sở để nâng cao hiệu quả đầu tư công, hạn chế tình trạng phải điều chỉnh, hoàn trả vốn vào cuối kỳ kế hoạch.
Thiên Trường
