Các nghiên cứu và thực tiễn cho thấy, ô nhiễm không khí tại Hà Nội chủ yếu đến từ giao thông, hoạt động xây dựng và sự gia tăng nhanh chóng của phương tiện cá nhân. Bên cạnh đó, lượng rác thải sinh hoạt không ngừng tăng trong khi việc phân loại tại nguồn chưa được thực hiện đồng bộ, gây áp lực lớn lên hệ thống xử lý. Những yếu tố này đòi hỏi các giải pháp mang tính tổng thể, lâu dài và có sự tham gia của cả hệ thống chính trị.
Ở cấp Trung ương, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản quan trọng nhằm kiểm soát ô nhiễm môi trường, trong đó có Chỉ thị 20/CT-TTg và Kế hoạch hành động quốc gia về quản lý chất lượng không khí giai đoạn 2026–2030. Mục tiêu đặt ra là giảm ít nhất 20% nồng độ bụi mịn PM2.5 vào năm 2030 và nâng tỷ lệ ngày có chất lượng không khí tốt, trung bình lên khoảng 80%.
Bám sát chỉ đạo này, Hà Nội đã chủ động xây dựng hệ thống chính sách riêng với lộ trình rõ ràng. Hàng loạt kế hoạch và nghị quyết được ban hành, đáng chú ý là quy định về vùng phát thải thấp (LEZ) – một công cụ quan trọng nhằm kiểm soát khí thải từ giao thông. Đây được xem là bước đi đột phá khi lần đầu tiên thành phố đưa ra tiêu chí cụ thể để hạn chế phương tiện không đạt chuẩn tại các khu vực ô nhiễm cao.
Song song với hoàn thiện thể chế, công tác tổ chức thực hiện cũng được tăng cường. Chính quyền cơ sở được trao thêm quyền hạn trong giám sát môi trường, giúp phát hiện và xử lý nhanh các vi phạm ngay tại địa bàn. Đồng thời, các giải pháp kỹ thuật như kiểm soát bụi tại công trình xây dựng, hạn chế đốt rác tự phát và tăng cường vệ sinh đô thị cũng được triển khai rộng rãi.
Một điểm nhấn quan trọng là việc ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng không khí. Hệ thống dự báo HanoiAir do Đại học Quốc gia Hà Nội phát triển đã cho phép dự báo chỉ số không khí trong nhiều ngày tới. Nhờ tích hợp trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, hệ thống giúp cơ quan quản lý đưa ra cảnh báo sớm, đồng thời hỗ trợ người dân chủ động phòng tránh.
Bên cạnh đó, thành phố cũng chú trọng phát triển giao thông xanh – giải pháp then chốt để giảm phát thải. Việc mở rộng mạng lưới xe buýt điện, đường sắt đô thị và khuyến khích sử dụng phương tiện sạch đang được đẩy mạnh. Đây là hướng đi căn cơ nhằm giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân – nguồn phát thải lớn nhất hiện nay.
Không dừng lại ở phạm vi nội đô, Hà Nội còn tăng cường hợp tác với các địa phương lân cận như Bắc Ninh, Hưng Yên hay Phú Thọ để xử lý ô nhiễm mang tính liên vùng. Điều này đặc biệt quan trọng bởi ô nhiễm không khí không bị giới hạn bởi ranh giới hành chính.
Trong giai đoạn 2026–2027, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành kiểm kê nguồn thải, mở rộng vùng phát thải thấp và tăng tỷ lệ xử lý rác bằng công nghệ hiện đại. Xa hơn, đến năm 2030, Hà Nội hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải, đồng thời kiểm soát chặt các nguồn phát thải lớn bằng hệ thống giám sát tự động.
Có thể thấy, bài toán ô nhiễm không khí tại Hà Nội không thể giải quyết trong “một sớm một chiều”. Tuy nhiên, với hệ thống chính sách ngày càng hoàn thiện, sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, ngành cùng sự đồng thuận của người dân, Thủ đô đang từng bước tạo ra chuyển biến tích cực. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ và bền bỉ, mục tiêu xây dựng một môi trường sống trong lành, an toàn sẽ dần trở thành hiện thực.
Nam Sơn (t/h)
