Nhưng giá trị của thương hiệu chỉ được khẳng định khi những tiêu chí khoa học đi vào sản xuất, người tiêu dùng nhận diện được sản phẩm và người làm nghề có thêm cơ hội cải thiện sinh kế.
Bảo hộ danh tiếng của một sản vật địa phương
Trên vùng sông Nhật Lệ, hàu Quán Hàu từ lâu gắn với nghề khai thác, sơ chế và kinh doanh của nhiều gia đình. Sản vật địa phương có chỗ đứng trong ẩm thực, song cùng với danh tiếng là yêu cầu phân biệt hàu khai thác đúng vùng với sản phẩm được đưa về từ những nơi khác.
Ngày 5/10/2026, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Trị tổ chức hội nghị đánh giá, nghiệm thu cấp tỉnh nhiệm vụ “Tạo lập, quản lý và phát triển nhãn hiệu chứng nhận ‘Hàu Quán Hàu’”. Nhiệm vụ do Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Quảng Ninh chủ trì thực hiện.
Tại hội nghị, nhóm nghiên cứu báo cáo kết quả khảo sát hoạt động khai thác, nuôi trồng, sơ chế, bảo quản và tiêu thụ hàu; nghiên cứu hình thái, đặc điểm sản phẩm, chất lượng, an toàn thực phẩm và một số chỉ tiêu môi trường nước. Đây là những cơ sở cần thiết để xác định đặc trưng sản phẩm, phạm vi địa lý và tiêu chí quản lý nhãn hiệu.
Nhiệm vụ đã hoàn thiện hồ sơ đăng ký và được cấp văn bằng bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận “Hàu Quán Hàu”. Các công cụ kiểm soát chất lượng, quản lý việc sử dụng nhãn hiệu và truy xuất nguồn gốc cũng đã được xây dựng. Đây là bước tiến quan trọng, bởi danh tiếng địa phương được gắn với một cơ chế bảo vệ và nhận diện hàng hóa rõ ràng hơn.
Tuy nhiên, văn bằng bảo hộ không phải Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm cho mọi lô hàu và cũng không cho phép sử dụng tên gọi một cách tùy tiện. Nhãn hiệu chứng nhận chỉ phát huy tác dụng khi cơ sở sử dụng đáp ứng tiêu chí quy định, thông tin xuất xứ có thể kiểm tra và đơn vị quản lý thực hiện được trách nhiệm giám sát.
Từ ba hộ thí điểm đến bài toán mở rộng thị trường
Mô hình thí điểm tại ba hộ là kết quả cụ thể của nhiệm vụ. Các công cụ quản lý, kiểm soát và truy xuất nguồn gốc giúp phân biệt sản phẩm khi đưa ra thị trường. Tuy nhiên, quy mô thí điểm còn nhỏ, chưa đủ đại diện cho hiệu quả đối với toàn bộ các hộ làm nghề.
Nguồn cung hàu Quán Hàu chịu tác động của mùa vụ và điều kiện tự nhiên. Vì vậy, muốn mở rộng thị trường phải gắn sử dụng nhãn hiệu chứng nhận với quản lý vùng khai thác, bảo quản và khả năng cung ứng sản phẩm có chất lượng ổn định.
Với các hộ làm nghề, việc tham gia hệ thống chứng nhận có thể phát sinh thêm công việc và chi phí: Tuân thủ quy trình, phân loại sản phẩm, đóng gói, ghi chép thông tin và duy trì điều kiện bảo quản. Vì vậy, cần tổ chức hướng dẫn thuận tiện, công khai điều kiện sử dụng nhãn hiệu và tính toán phương án tiêu thụ đủ sức bù đắp chi phí cho người sản xuất.
Hiệu quả của chương trình không nên chỉ được đo bằng số lượng tem dán hay mẫu bao bì đã thiết kế. Những câu hỏi thiết thực hơn là: Có bao nhiêu hộ tiếp tục được sử dụng nhãn hiệu sau thí điểm? Bao nhiêu sản phẩm được kiểm soát đúng quy trình? Khách hàng có thể truy xuất đến cơ sở chịu trách nhiệm hay không? Sau khi trừ chi phí, thu nhập của người làm nghề thay đổi thế nào?
Hiệu quả kinh tế của nhãn hiệu phải được đánh giá dựa trên giá bán, chi phí sản xuất, khả năng tiêu thụ và thu nhập thực nhận qua từng giai đoạn, thay vì chỉ dựa vào kỳ vọng tăng giá.
Giữ uy tín thương hiệu bằng chất lượng và sự minh bạch
Tại hội nghị ngày 5/10, các thành viên Hội đồng khoa học và công nghệ trao đổi về khu vực địa lý, tiêu chí chất lượng, cơ chế kiểm soát nhãn hiệu và khả năng duy trì mô hình. Hội đồng đề nghị đơn vị chủ trì tiếp thu ý kiến, hoàn thiện hồ sơ, báo cáo tổng hợp và các sản phẩm nghiên cứu theo quy định.
Điều đáng quan tâm trong giai đoạn tiếp theo không phải chỉ là quảng bá một tên gọi đã được bảo hộ, mà là duy trì hệ thống quản lý ấy trong đời sống sản xuất. Ranh giới vùng khai thác cần rõ; hồ sơ nguồn gốc phải có thể đối chiếu; việc kiểm tra chất lượng cần diễn ra thường xuyên, phù hợp quy mô của các hộ dân.
Một mã QR chỉ có giá trị khi thông tin phía sau được cập nhật, chính xác và có người chịu trách nhiệm. Cùng với truy xuất nguồn gốc là yêu cầu bảo quản thực phẩm, bảo vệ môi trường nước và khai thác hợp lý để nguồn lợi hàu có điều kiện tái tạo.
Địa phương có thể phát huy lợi thế ẩm thực và du lịch, kết nối cơ sở chế biến với nhà hàng, cửa hàng đặc sản và kênh bán hàng phù hợp. Nhưng phát triển thị trường phải đi cùng năng lực cung ứng thực tế, thay vì chỉ tạo kỳ vọng về một thương hiệu nổi tiếng.
Được cấp văn bằng bảo hộ là một cột mốc đáng ghi nhận đối với Hàu Quán Hàu. Chặng đường tiếp theo đòi hỏi sự phối hợp bền bỉ giữa cơ quan chuyên môn, đơn vị quản lý nhãn hiệu và người làm nghề. Khi tiêu chí được thực thi nghiêm túc, người mua nhận đúng sản phẩm và người sản xuất được hưởng lợi tương xứng, nhãn hiệu chứng nhận mới thực sự chuyển hóa thành giá trị lâu dài.
Đình Lương
