Ngày 2/10, UBND tỉnh Lâm Đồng ban hành Quyết định 83/2026/QĐ-UBND về tổ chức xét, công nhận sáng kiến và các biện pháp thúc đẩy hoạt động sáng kiến trên địa bàn tỉnh.
Quy định mới tạo khung pháp lý thống nhất cho việc tiếp nhận, đánh giá, công nhận sáng kiến, đồng thời đặt trọng tâm vào việc đưa các giải pháp có giá trị vào áp dụng rộng rãi.
Không để sáng kiến “nằm trên giấy”
Theo quy định, việc xét công nhận sáng kiến được thực hiện theo Điều lệ Sáng kiến ban hành kèm Nghị định 13/2012/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư 18/2013/TT-BKHCN của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ.
Đối với giải pháp đã được áp dụng, thời hiệu thực hiện quyền yêu cầu công nhận sáng kiến là 1 năm kể từ ngày sáng kiến được đưa vào áp dụng lần đầu.
Quy định làm rõ các khâu từ tiếp nhận, xem xét đơn yêu cầu công nhận đến đánh giá, cấp Giấy chứng nhận sáng kiến hoặc thông báo từ chối công nhận.
Hội đồng sáng kiến do người đứng đầu cơ sở quyết định thành lập để đánh giá giải pháp. Thành phần Hội đồng có Chủ tịch, Phó Chủ tịch, Ủy viên thư ký, chuyên gia hoặc người có chuyên môn phù hợp với lĩnh vực sáng kiến, đại diện tổ chức công đoàn nơi tác giả là công đoàn viên nếu có và các thành phần khác theo quyết định của người đứng đầu cơ sở.
Việc đánh giá phải bảo đảm khách quan, trung thực. Quyết định của Hội đồng được thông qua bằng biểu quyết hoặc bỏ phiếu kín với ít nhất 2/3 ý kiến đồng ý.
Một quy định đáng chú ý nhằm bảo đảm tính khách quan là trường hợp sáng kiến được tạo ra từ nguồn kinh phí, phương tiện vật chất - kỹ thuật do Nhà nước đầu tư mà người đứng đầu cơ sở xét công nhận đồng thời là tác giả sáng kiến thì người này không được là thành viên Hội đồng sáng kiến.
Quy định cũng bao gồm việc chấp thuận công nhận sáng kiến do Nhà nước đầu tư; hủy bỏ công nhận; áp dụng, chuyển giao sáng kiến; trả thù lao cho tác giả và người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu; giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo theo quy định.
Nhưng điểm đáng chú ý hơn nằm ở phía sau khâu công nhận. Các sở, ban, ngành và UBND các xã, phường, đặc khu được giao trách nhiệm phổ biến sáng kiến thuộc lĩnh vực, địa bàn quản lý; rà soát, lựa chọn những sáng kiến hiệu quả để giới thiệu, phổ biến và khuyến khích áp dụng.
Những sáng kiến có khả năng nhân rộng phải được phát hiện để đề xuất áp dụng rộng rãi. Đối với sáng kiến được tạo ra từ nguồn lực đầu tư của Nhà nước, việc công bố, phổ biến và áp dụng rộng rãi cũng được đặt ra trong quy định.
Nói cách khác, một sáng kiến có giá trị không nên kết thúc ở thời điểm được công nhận. Giá trị lớn hơn nằm ở việc giải pháp đó có được người khác sử dụng, có giải quyết được bài toán tương tự và có tạo ra hiệu quả lớn hơn hay không.
Từ một ý tưởng thành phong trào sáng tạo
Quy định mới cũng hướng tới việc tạo môi trường để nhiều người tham gia hơn vào hoạt động sáng tạo. Sở Khoa học và Công nghệ được giao tham mưu UBND tỉnh tổ chức tổng kết hoạt động sáng kiến; phối hợp tuyên truyền, phổ biến pháp luật về sáng kiến, thực hiện các biện pháp khuyến khích phổ biến, áp dụng sáng kiến và quản lý, khai thác thông tin, dữ liệu về sáng kiến.
Việc xây dựng, khai thác dữ liệu về sáng kiến có thể giúp những giải pháp đã được kiểm chứng không bị phân tán ở từng cơ quan, đơn vị. Đây cũng là cơ sở để tìm kiếm, chia sẻ và nhân rộng những cách làm hiệu quả.
Cùng với đó, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh, Liên đoàn Lao động tỉnh, Tỉnh đoàn Lâm Đồng, Sở Nội vụ, các sở, ban, ngành và UBND các xã, phường, đặc khu được giao tổ chức các hoạt động khuyến khích quần chúng tham gia phong trào thi đua sáng tạo.
Các hình thức có thể gồm hội thi sáng tạo, triển lãm kết quả lao động sáng tạo, diễn đàn về hoạt động sáng kiến, câu lạc bộ sáng tạo; đồng thời tuyên truyền, giới thiệu các tổ chức, cá nhân điển hình.
Những cá nhân, tổ chức có thành tích xuất sắc trong tạo ra và áp dụng sáng kiến có thể được ưu tiên xem xét nâng lương, nâng bậc thợ, đào tạo nâng cao trình độ, hưởng các chế độ phúc lợi khác theo quy định. Những sáng kiến có tiềm năng cũng được ưu tiên xem xét cấp kinh phí và tạo điều kiện nghiên cứu, hoàn thiện, phát triển và áp dụng.
Quyết định 83/2026/QĐ-UBND có hiệu lực từ tháng 10/2026, thay thế Quyết định 54/2015/QĐ-UBND ngày 27/7/2015 của UBND tỉnh Lâm Đồng trước sắp xếp.
Các đơn yêu cầu công nhận sáng kiến đã được tiếp nhận trước khi quy định mới có hiệu lực nhưng chưa hoàn thành việc xét công nhận tiếp tục thực hiện theo quy định cũ. Những trường hợp phát sinh từ ngày quy định mới có hiệu lực sẽ thực hiện theo Quyết định 83.
Việc ban hành quy định mới vì vậy không chỉ là hoàn thiện thêm một quy trình xét công nhận sáng kiến. Điều quan trọng hơn là tạo một “đường đi” rõ hơn cho sáng kiến: từ ý tưởng, được đánh giá, được công nhận, đến được áp dụng và nhân rộng.
Nếu làm được điều này, hoạt động sáng kiến sẽ không còn là câu chuyện của hồ sơ thi đua cuối năm mà trở thành một nguồn lực cho đổi mới cách làm, nâng hiệu quả quản lý và giải quyết những bài toán thực tế ở từng cơ quan, đơn vị và địa phương.
Hoàng Phương
