Theo Quyết định số 360/2022/QĐ-TTg, Chính phủ đặt mục tiêu thu về tối thiểu 248.000 tỷ đồng từ hoạt động tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước trong giai đoạn 2021–2025. Tuy nhiên, diễn biến thực tế trong năm 2025 cho thấy tiến độ thực hiện còn chậm, khi số lượng thương vụ thoái vốn hoàn tất thấp hơn đáng kể so với mục tiêu đề ra.
Phần lớn các thương vụ còn lại vẫn gặp nhiều trở ngại, chủ yếu xuất phát từ bất đồng về mức định giá. Tiêu biểu là kế hoạch của Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) trong việc chào bán hơn 188,7 triệu cổ phần tại Ngân hàng TMCP Hàng hải Việt Nam (MSB). Mức giá khởi điểm 18.239 đồng/cp, cao hơn đáng kể so với thị giá trên thị trường chứng khoán, khiến nhà đầu tư thận trọng.
Không chỉ riêng thương vụ này, các đợt chào bán vốn của Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (Vicem), Tổng Công ty Trực thăng Việt Nam, cũng như một số khoản đầu tư do Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) đại diện vốn tại Cảng Sài Gòn và Cienco 8 đều phải tạm dừng hoặc hủy bỏ do thiếu sự quan tâm từ phía nhà đầu tư.
Dù vậy, một số điểm sáng vẫn xuất hiện trong bức tranh thoái vốn. Cụ thể, Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam (Vinataba) đã hoàn tất bán trọn lô 70% vốn tại Công ty TNHH Hải Hà – Kotobuki và 20% vốn tại CTCP Lương thực Thực phẩm Colusa – Miliket vào cuối năm 2025.
Bên cạnh đó, Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã thoái vốn thành công hơn 24,9 triệu cổ phiếu PET đang nắm giữ tại Tổng CTCP Dịch vụ Tổng hợp Dầu khí, qua đó thu về hơn 900 tỷ đồng.
Tương tự, thương vụ thoái vốn của UBND TP. Hà Nội tại CTCP Giày Thượng Đình (GTD) cũng gây bất ngờ lớn khi mang về gần 1.380 tỷ đồng, cao gấp nhiều lần so với mức giá khởi điểm chỉ 131 tỷ đồng.
Bước sang giai đoạn 2026–2027, triển vọng thoái vốn được đánh giá tích cực hơn khi Nghị quyết riêng về kinh tế Nhà nước dự kiến được ban hành trong năm 2026. Nghị quyết này được kỳ vọng tạo cơ chế linh hoạt hơn cho các doanh nghiệp có vốn Nhà nước trong tái cấu trúc, mở rộng hợp tác đầu tư và nâng cao hiệu quả quản trị.
Hiện nhóm doanh nghiệp có vốn Nhà nước đang đóng góp khoảng 29% GDP, giữ vị thế đầu ngành về tổng tài sản, doanh thu và thị phần, thậm chí có lợi thế độc quyền trong một số lĩnh vực như hàng không, dầu khí. Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng vốn của nhiều doanh nghiệp vẫn chưa tương xứng với quy mô nguồn lực. Theo đánh giá của MBS, nếu các “nút thắt” về cơ chế được tháo gỡ, khu vực doanh nghiệp Nhà nước có thể tăng tốc rõ nét trong thời gian tới.
Tương tự cú hích từ Nghị quyết 68 đối với khu vực kinh tế tư nhân, năm 2026 được kỳ vọng sẽ là thời điểm các doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước trở thành tâm điểm mới của thị trường. MBS cho rằng nhóm doanh nghiệp đầu ngành, có nền tảng tài chính vững vàng, lượng tiền mặt dồi dào, hiệu quả hoạt động tốt với ROE trên 10% và định giá ở mức hấp dẫn sẽ thu hút sự quan tâm lớn từ nhà đầu tư.
Cùng với Nghị quyết về kinh tế Nhà nước, Bộ Tài chính gần đây đã đề xuất một loạt giải pháp nhằm tháo gỡ vướng mắc cho hoạt động thoái vốn của SCIC. Trong đó, đáng chú ý là đề xuất cho phép giảm giá khởi điểm tối đa 10% mỗi lần, không quá ba lần nếu đấu giá hoặc thỏa thuận bán vốn không thành công, đồng thời cho phép bán theo lô, bao gồm cả doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và chưa hiệu quả, nhằm gia tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.
Thực tế, những điều chỉnh này đã bước đầu mang lại kết quả tích cực. Gần đây, SCIC đã thành công chào bán 98% cổ phần Viwaseen (VIW) với giá trị 1.231 tỷ đồng cho Vinaconex (VCG), đồng thời bán 88% cổ phần Viettronics (UPCoM: VEC) trị giá 2.562 tỷ đồng cho Geleximco. Các thương vụ này được xem là tín hiệu cho sự trở lại của làn sóng thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước trong năm 2026.
Trong bối cảnh đó, giới đầu tư kỳ vọng năm 2026 sẽ đánh dấu sự chuyển biến rõ nét của hoạt động thoái vốn Nhà nước – từ những phiên đấu giá trầm lắng sang giai đoạn kích hoạt dòng tiền quy mô lớn, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước và tạo thêm hàng hóa chất lượng cho thị trường chứng khoán.
Minh Minh(t/h)
