Thuốc lá điện tử không đơn thuần là một thiết bị công nghệ
Việc thuốc lá điện tử xuất hiện trong môi trường học đường đang đặt ra nhiều vấn đề về sức khỏe, quản lý học sinh và trách nhiệm pháp lý. Không ít học sinh có thể bắt đầu sử dụng từ tâm lý tò mò, muốn thử hoặc bị tác động bởi bạn bè mà chưa nhận thức đầy đủ rằng hành vi này có thể kéo theo những chế tài cụ thể.
Để xác định trách nhiệm pháp lý, trước hết cần nhận diện đúng bản chất của sản phẩm.
Theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và các văn bản hướng dẫn thi hành, trong đó có Nghị định số 77/2013/NĐ-CP được bổ sung bởi Nghị định số 371/2025/NĐ-CP, thuốc lá điện tử được xác định với các thành phần gồm thiết bị điện tử, bộ phận chứa dung dịch và dung dịch thuốc lá điện tử.
Thiết bị có chức năng làm nóng dung dịch hoặc sử dụng cơ chế khác để tạo ra khí hơi cho người dùng hít vào. Bộ phận chứa dung dịch có thể sử dụng một lần hoặc được thiết kế để tái nạp. Dung dịch sử dụng trong thiết bị có thể chứa dung môi tạo hơi, phụ gia, hương liệu và nicotine dưới nhiều dạng khác nhau.
Việc xác định cụ thể cấu tạo và bản chất của thuốc lá điện tử là cơ sở để cơ quan chức năng quản lý cũng như áp dụng các quy định xử lý đối với hành vi vi phạm liên quan.
Học sinh từ bao nhiêu tuổi có thể bị xử phạt?
Một trong những vấn đề được nhiều phụ huynh quan tâm là học sinh chưa thành niên sử dụng thuốc lá điện tử có bị xử phạt hay không.
Theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi bị xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm được thực hiện do cố ý. Trong khi đó, người từ đủ 16 tuổi trở lên bị xử phạt về mọi vi phạm hành chính theo quy định.
Như vậy, việc đang ở độ tuổi học sinh không đồng nghĩa với việc đương nhiên được miễn trách nhiệm hành chính. Đối với học sinh từ đủ 14 tuổi, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ độ tuổi, tính chất hành vi và các điều kiện luật định để xác định trách nhiệm cụ thể.
Đáng chú ý, Điều 26 Nghị định số 90/2026/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá quy định hành vi sử dụng thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng có thể bị phạt tiền từ 3 triệu đồng đến 5 triệu đồng.
Ngoài hình thức phạt tiền, người vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc tiêu hủy thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Điều này đồng nghĩa, trong trường hợp đáp ứng các điều kiện chịu trách nhiệm hành chính theo quy định, học sinh sử dụng thuốc lá điện tử có thể không chỉ bị xử lý tại trường mà còn phải đối mặt với chế tài của pháp luật.
Tuy nhiên, việc áp dụng mức phạt đối với người chưa thành niên còn phải tuân thủ các nguyên tắc riêng của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi, thay vì mặc nhiên áp dụng giống người đã thành niên.
Không chỉ là câu chuyện xử lý của nhà trường
Song song với chế tài hành chính, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử còn liên quan trực tiếp đến quy định về môi trường giáo dục và trách nhiệm của học sinh.
Theo Thông tư số 15/2026/TT-BGDĐT và Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các hành vi liên quan đến mua bán, sử dụng rượu, bia, thuốc lá, chất gây nghiện và các chất kích thích khác thuộc nhóm hành vi học sinh không được thực hiện.
Khi phát hiện học sinh sử dụng hoặc có hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử trong trường học, cơ sở giáo dục có thể xem xét biện pháp xử lý, giáo dục theo quy định hiện hành và nội quy của nhà trường, căn cứ vào tính chất, mức độ của từng trường hợp.
Ở đây cần phân biệt hai vấn đề: xử lý trong môi trường giáo dục và xử phạt vi phạm hành chính không phải là một. Việc nhà trường áp dụng biện pháp giáo dục, quản lý học sinh không làm thay thế trách nhiệm hành chính nếu hành vi thuộc trường hợp bị pháp luật xử phạt.
Ngược lại, việc xử lý cũng cần bảo đảm mục tiêu giáo dục, giúp học sinh nhận thức được tính chất và hậu quả của hành vi, thay vì chỉ tập trung vào yếu tố kỷ luật.
Người chứa chấp việc sử dụng thuốc lá điện tử cũng có thể bị phạt
Không chỉ người trực tiếp sử dụng, pháp luật còn quy định trách nhiệm đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Theo quy định hiện hành, hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý có thể bị phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng.
Quy định có ngoại lệ đối với trường hợp người sử dụng là thành viên thuộc một số quan hệ thân thích trong gia đình như ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh, chị, em ruột, vợ hoặc chồng.
Dù vậy, việc không thuộc trường hợp bị xử phạt về hành vi chứa chấp trong phạm vi gia đình không đồng nghĩa phụ huynh có thể xem nhẹ tình trạng con em sử dụng thuốc lá điện tử.
Gia đình cần chủ động theo dõi những thay đổi về hành vi, tâm lý, các khoản chi tiêu bất thường hoặc những sản phẩm, thiết bị không rõ công dụng mà trẻ mang theo. Khi phát hiện dấu hiệu sử dụng thuốc lá điện tử, việc phối hợp sớm với nhà trường để giáo dục, định hướng có ý nghĩa quan trọng trong ngăn ngừa hành vi tiếp diễn.
Ngăn thuốc lá điện tử từ trước khi vào cổng trường
Các chế tài xử phạt cho thấy thuốc lá điện tử không còn là câu chuyện chỉ được nhìn nhận dưới góc độ một thói quen có hại cho sức khỏe.
Đối với học sinh, hậu quả có thể đến từ nhiều phía: ảnh hưởng sức khỏe, vi phạm quy định của môi trường giáo dục và trong những trường hợp luật định còn có thể phát sinh trách nhiệm hành chính.
Tuy nhiên, xử phạt chỉ là biện pháp ở phía sau. Để hạn chế thuốc lá điện tử xâm nhập học đường, điều quan trọng hơn là kiểm soát khả năng tiếp cận sản phẩm, nâng cao nhận thức của học sinh và tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường với cơ quan chức năng.
Khi những sản phẩm này có thể được giới thiệu, trao đổi hoặc mua bán dưới nhiều hình thức, việc phòng ngừa cần được thực hiện ngay từ ngoài cổng trường, thay vì chờ đến khi học sinh đã sử dụng mới xử lý.
Phương Di (t/h)
