Huy động vàng trong dân: Không dễ!

Số lượng vàng vật chất nằm trong dân chiếm khoảng 300 - 500 tấn (tương đương 17 - 21 tỷ USD). Nếu huy động được số vàng trên, sẽ đóng góp 16% GDP, trở thành nguồn lực cho phát triển nền kinh tế đang khó khăn.

Tuy nhiên, đây là bài toán khó giải trong bối cảnh thị trường vàng có nhiều biến động như hiện nay.

Huy động bằng cách nào?

Chuyên gia kinh tế cho biết, nguyên nhân chính dẫn đến việc 500 tấn vàng lãng phí là do chính sách huy động chưa "thuyết phục". Vì vậy, khoảng 1 năm qua, thị trường chờ đợi đề án huy động nguồn lực vàng trong dân được cụ thể. Dự tính, NHNN sẽ tổ chức huy động vàng qua phát hành một loại chứng chỉ, các NHTM chỉ là đại lý triển khai “hộ”.

Song, do NHNN vẫn đang trực tiếp can thiệp vào thị trường vàng nên đã khiến cho quá trình kiểm soát của Nhà nước đối với loại tiền tệ đặc biệt này trở nên phức tạp và không tận dụng được những nguồn lực to lớn trong toàn xã hội. TS. Lê Xuân Nghĩa, thành viên Ban Cố vấn Chính phủ cho rằng, sau một thời gian dài can thiệp thị trường, giờ là lúc NHNN nên rút lại sự can thiệp. Theo ông Nghĩa, đã đến lúc NHNN chỉ nên làm nhiệm vụ giám sát về khối lượng vàng nhập khẩu và giá cả nhập khẩu nếu thấy cần thiết. Cùng với đó là tập trung thực hiện các biện pháp để huy động nguồn lực vàng trong dân như mục tiêu đề ra trước đây của NHNN.

Để huy động được vàng, NHNN có thể đứng ra phát hành chứng chỉ vàng dài hạn, với nhiều loại mệnh giá khác nhau để người dân dễ dàng mua – gửi. Người gửi vàng được phép rút vàng trước hạn, thay vì hình thức tiết kiệm như trước đây. Với hình thức này, Nhà nước không can thiệp trực tiếp vào thị trường mà thông qua các tổ chức trung gian, nghĩa là Nhà nước sẽ đứng ra huy động vàng thông qua các tổ chức tín dụng. Nói cách khác, các tổ chức tín dụng sẽ làm đại lý cho NHNN trong việc huy động vàng. Nhà nước sẽ dùng nhiều công cụ khác nhau như kinh doanh vàng tài khoản trên thị trường quốc tế để bảo hiểm rủi ro biến động của giá vàng thế giới.

Phụ thuộc vào chính sách

TS. Cao Sỹ Kiêm, nguyên Thống đốc NHNN nhận định, một khi việc huy động vàng trong dân chưa làm triệt để, chỉ làm theo kiểu mua bán thì cũng chỉ giải quyết được một phần khó khăn. Tất cả sẽ phụ thuộc vào chính sách. Nếu chính sách an toàn, bảo đảm được quyền lợi của người dân thì họ sẽ tin tưởng và mới có thể huy động được.

Thế nhưng, ở chiều ngược lại, luồng ý kiến phản cho rằng, bản thân vàng không trực tiếp đi vào đầu tư. Để sử dụng và tạo giá trị, NHNN phải chuyển đổi. Nút thắt ở đây lại là có quá nhiều rủi ro lớn luôn tiềm ẩn. Thực tế, đã có quá nhiều điển hình rủi ro từ chuyển đổi vàng, như mức lỗ hơn nghìn tỷ đồng tại NHYPERLINK " , hay hàng tỷ USD tại một số NH trên thế giới…

Với kinh nghiệm của một chuyên gia hơn 30 năm theo dõi thị trường vàng quốc tế và phục vụ tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), TS. Phạm Đỗ Chí khẳng định, rất ít chính phủ hay NH trung ương nào đứng ra huy động vàng của dân. Vì rủi ro cho dân và cho ngân sách quốc gia là rất lớn.

Có ý kiến cho rằng, huy động vàng, dù ở bất kỳ hình thức nào, cũng khiến tình trạng vàng hóa gia tăng và kích thích tâm lý tích trữ vàng. Vay vốn bằng vàng, dù đã bớt rủi ro vì bảo hiểm trượt giá, thì vẫn làm tăng gánh nặng nợ quốc gia trong tương lai. Chưa kể, trong bối cảnh vốn NH đang ứ thừa hiện nay, việc đặt vấn đề huy động vàng là chưa cần thiết.

Dĩ nhiên, việc các chuyên gia lo lắng, sốt ruột khi một lượng vàng lớn nằm “chết” trong dân là dễ hiểu. Song có lẽ còn đáng lo hơn nếu lượng vàng được “bơm” ra nền kinh tế một cách không hiệu quả. Nếu không khéo, an toàn của hệ thống NH cũng bị ảnh hưởng. Việc các NH trả giá quá đắt vì huy động vàng thời gian trước đây chính là bài học khiến NHNN thận trọng.

“Thử hỏi, nếu huy động được khối lượng vàng giá trị khổng lồ ấy vào nền kinh tế, các nhà hữu trách đã tính đến chuyện làm thế nào để phát huy được giá trị nguồn lực ấy giúp tăng trưởng kinh tế cho quốc gia, hay lại cho vào các dự án đầu tư công khổng lồ khi mà câu chuyện “nóng” của những Vinashin, EVN, hay Vinalines… vẫn ám ảnh đầu óc tất cả chúng ta?”, ông Chí đặt vấn đề.

Thanh Hoa