Hệ sinh thái chế biến: Nền tảng cho tăng trưởng
Theo Sở Công thương, hiện toàn tỉnh sở hữu gần 4.000 cơ sở chế biến nông - lâm - thủy sản, trong đó có hàng trăm doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực chủ lực như cà phê, rau củ, chè, điều… tạo nên một hệ sinh thái sản xuất – chế biến tương đối hoàn chỉnh.
Giai đoạn 2021–2025, thông qua các chương trình khuyến công và xúc tiến thương mại, Lâm Đồng đã chủ động “bơm lực” cho doanh nghiệp bằng việc hỗ trợ đầu tư máy móc, nâng cấp công nghệ và mở rộng kênh phân phối. Kết quả, những thương hiệu như: “Đà Lạt - Kết tinh kỳ diệu từ đất lành”, nước mắm Phan Thiết hay thanh long Bình Thuận …nhiều sản phẩm nông sản địa phương đã xuất khẩu đến hơn 56 quốc gia và vùng lãnh thổ, góp phần nâng cao vị thế thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế.
Công nghệ – Đòn bẩy gia tăng giá trị
Điểm nhấn nổi bật trong chiến lược phát triển của Lâm Đồng chính là sự chuyển dịch sang chế biến sâu và tự động hóa.
Các doanh nghiệp đã nhanh chóng ứng dụng: Công nghệ cấp đông và sấy thăng hoa giúp bảo toàn dinh dưỡng và hương vị tự nhiên. Dây chuyền tự động hóa trong chế biến trà và cà phê. Công nghệ chiết xuất, tách tinh dầu, phân loại tự động trong chế biến hạt và trái cây.
Sự bứt phá còn hiện rõ trong các lĩnh vực đòi hỏi kỹ thuật cao như sản xuất tơ lụa tự động hóa của SunFeel Việt Nam, hay công nghệ sấy chân không áp suất âm để sản xuất snack nấm, bột nấm dược liệu của Nấm Đà Lạt. Những sản phẩm từ hạt mắc ca, điều, sầu riêng cũng được tách vỏ, bắn màu tự động và tách tinh dầu bằng công nghệ tiên tiến, tạo ra giá trị gia tăng gấp nhiều lần so với sản phẩm thô.
Không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm, các giải pháp công nghệ còn giúp tối ưu chi phí, kéo dài vòng đời sản phẩm và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cao cấp.
Ở cấp độ hợp tác xã, việc đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại cũng đang mang lại hiệu quả rõ rệt, từ cải thiện chất lượng đến nâng cấp hình ảnh bao bì – yếu tố then chốt trong cạnh tranh thương mại.
“Nút thắt” cần tháo gỡ
Dù có bước tiến đáng kể, ngành chế biến nông sản tại Lâm Đồng vẫn đối mặt với một số thách thức mang tính cấu trúc: Quy mô doanh nghiệp nhỏ, hạn chế năng lực tài chính. Thiếu liên kết bền vững trong chuỗi giá trị. Trình độ công nghệ chưa đồng đều. Nguồn nhân lực kỹ thuật cao còn thiếu. Chưa đủ sức hút đối với các nhà đầu tư lớn.
Đây là những “điểm nghẽn” cần được tháo gỡ để tạo cú hích phát triển trong giai đoạn tới.
Bà Nguyễn Hoàng Thư Hương, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Thanh long sạch Hòa Lệ (xã Hàm Thuận) cho biết: “HTX chúng tôi vừa kinh doanh các sản phẩm thanh long tươi xuất khẩu và cung cấp sản phẩm chế biến từ thanh long cho thị trường trong nước. Mới đây, HTX đầu tư dây chuyền đóng gói bánh mứt trị giá gần 260 triệu đồng, trong đó, Sở Công thương hỗ trợ 70%, HTX đối ứng 30%. Từ khi được đầu tư dây chuyền sản xuất này, sản phẩm đạt chất lượng hơn, bao bì cũng bắt mắt hơn”.
Tầm nhìn 2030: Hướng đến trung tâm chế biến nông sản công nghệ cao
Sở Công thương Lâm Đồng đang định vị chiến lược phát triển đến năm 2030 theo hướng: Đa dạng hóa sản phẩm từ nông sản chủ lực. Tăng tỷ trọng chế biến sâu. Đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và xu hướng tiêu dùng toàn cầu.
Đặc biệt, tỉnh ưu tiên thu hút đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như: Chế biến sữa và đồ uống lên men. Công nghiệp dược liệu sinh học. Ứng dụng công nghệ nano và công nghệ sinh học trong chế biến.
Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm đưa nông sản không chỉ là thực phẩm mà còn trở thành nguyên liệu cho ngành công nghiệp y sinh và hóa dược.
Để hiện thực hóa mục tiêu, Lâm Đồng đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: Phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn. Hoàn thiện hệ thống logistics và hạ tầng công nghiệp. Đẩy mạnh chuyển giao công nghệ tiên tiến (chiếu xạ, bao gói khí quyển…). Khuyến khích chế biến phụ phẩm, hướng tới kinh tế tuần hoàn; tăng cường thương mại điện tử và truy xuất nguồn gốc.
Với nền tảng nông nghiệp vững chắc, định hướng rõ ràng và chính sách hỗ trợ ngày càng hoàn thiện, Lâm Đồng đang mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia vào lĩnh vực chế biến nông sản công nghệ cao.
Sự kết hợp giữa nguồn nguyên liệu chất lượng, công nghệ tiên tiến và chiến lược phát triển bền vững sẽ là “chìa khóa vàng” giúp địa phương này vươn lên trở thành trung tâm chế biến nông sản hàng đầu khu vực.
Hoàng Phương
