Từ bài thuốc dân gian đến hàng hóa có thương hiệu
Từ thuở nhỏ, chị Ka Drờng (sinh năm 1973) đã quen với thứ nước nấu từ thân và lá cây chè dây rừng – loài dây leo mọc tự nhiên trong những cánh rừng vùng đệm Vườn quốc gia Cát Tiên. Trong những ngày nắng gắt, bát nước chè dây giúp giải khát, thanh nhiệt và để lại vị ngọt hậu dịu nhẹ.
Khoảng 5 năm trở lại đây, vào mùa nông nhàn, chị bắt đầu thu hái chè dây mang về phơi khô, chia bán cho bà con quanh vùng. Những gói chè nhỏ nhanh chóng được ưa chuộng nhờ hương vị thanh mát, dễ uống. Chị lựa chọn dây còn xanh, lá xoăn ánh bạc như phủ tuyết. Từ đặc điểm ấy, cái tên “chè dây xoăn tuyết” ra đời và dần trở thành dấu ấn riêng.
Khi nhu cầu tăng lên, chị duy trì thu hái thường xuyên, đồng thời thu mua thêm nguyên liệu từ người dân đi rừng. Dây tươi được sơ chế ngay trong ngày: Nhặt bỏ lá sâu, rửa sạch, cắt khúc và phơi dưới nắng tự nhiên để giữ trọn hương vị. Thành phẩm có màu nâu ánh bạc; khi pha cho nước xanh trong, thơm dịu.
Năm 2023, sản phẩm “Chè dây xoăn tuyết Ka Drờng” được chứng nhận OCOP 3 sao, đánh dấu bước chuyển từ buôn bán nhỏ lẻ sang sản xuất có nhãn mác, địa chỉ và thương hiệu rõ ràng.
Đòn bẩy phát triển kinh tế nông thôn
Ngành nghề nông thôn tại Lâm Đồng phát triển đa dạng với các nhóm chính như: chế biến – bảo quản nông, lâm, thủy sản; sản xuất thủ công mỹ nghệ; xử lý nguyên liệu phục vụ sản xuất; sinh vật cảnh; và các dịch vụ phục vụ đời sống nông thôn. Hình thức tổ chức linh hoạt từ hộ cá thể, tổ hợp tác, hợp tác xã đến doanh nghiệp tư nhân.
Việc phát triển sản phẩm OCOP đã tạo cú hích quan trọng, giúp nhiều sản vật địa phương được chuẩn hóa, gia tăng giá trị và mở rộng thị trường. Với chè dây xoăn tuyết, từ một thức uống gia đình của người Mạ, sản phẩm nay được đóng gói 500g, giá bán lẻ khoảng 100.000 đồng, bảo quản tốt có thể sử dụng trong 6 tháng. Lượng khách hàng ngày càng mở rộng, đơn hàng đã được gửi tới Đồng Nai, TP Hồ Chí Minh, Quảng Ngãi và nhiều tỉnh phía Bắc.
Theo lãnh đạo xã Cát Tiên 2, việc chuẩn hóa chè dây thành sản phẩm OCOP không chỉ nâng giá trị hàng hóa mà còn mở ra hướng phát triển gắn với du lịch nông thôn.
Gắn sản vật rừng với du lịch trải nghiệm
Xã Cát Tiên 2 nằm gần nhiều điểm đến như Di tích khảo cổ Cát Tiên, Di tích Căn cứ cách mạng Khu 6 và đặc biệt là Vườn quốc gia Cát Tiên. Du khách tìm về không chỉ để khám phá thiên nhiên và lịch sử, mà còn quan tâm đến đặc sản địa phương. Trong số đó, chè dây xoăn tuyết trở thành lựa chọn mang đậm dấu ấn văn hóa – phản ánh tập quán sử dụng dược liệu của người Mạ.
Tuy nhiên, việc khai thác hoàn toàn từ rừng tự nhiên cũng đặt ra thách thức về nguồn nguyên liệu. Khi nhu cầu tăng, tình trạng thu hái ồ ạt có thể khiến cây khan hiếm. Chính quyền địa phương đã vận động người dân thu hái có chọn lọc, không chặt tận gốc, không tận diệt – bởi bảo vệ cây rừng cũng chính là bảo vệ sinh kế lâu dài.
Bảo tồn giá trị truyền thống, nâng cao đời sống
Phát triển ngành nghề nông thôn không chỉ tạo thêm việc làm, tăng thu nhập lúc nông nhàn mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa từng vùng miền. Thông qua các chương trình hỗ trợ đào tạo nghề, xúc tiến thương mại, khuyến công và đặc biệt là Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), nhiều làng nghề truyền thống đã từng bước chuyển mình, tạo ra sản phẩm giá trị cao, gắn kết hiệu quả với du lịch trải nghiệm.
Từ một loại dược liệu dân gian trong gia đình người Mạ, chè dây xoăn tuyết đã vươn ra thị trường với tư cách sản phẩm OCOP 3 sao. Câu chuyện ấy cho thấy: khi tri thức bản địa được gìn giữ, chế biến đúng cách và gắn với tâm huyết của người làm ra sản phẩm, những giá trị truyền thống hoàn toàn có thể trở thành động lực phát triển kinh tế bền vững cho nông thôn miền núi.
Hoàng Phương (t/h)
