Lào Cai chuyển lợi thế thành năng lực phát triển - Kỳ IV: Thu hút dòng vốn tạo giá trị dài hạn

Khả năng kết nối ngày càng được mở rộng, môi trường đầu tư từng bước được cải thiện đang tạo thêm điều kiện để Lào Cai tiếp nhận những nguồn lực lớn hơn cho phát triển. Nhưng khi khả năng thu hút vốn được nâng lên, vấn đề không còn dừng ở việc có thêm bao nhiêu dự án hay bao nhiêu vốn được đưa vào nền kinh tế.

Bởi cùng một nguồn vốn đầu tư, giá trị tạo ra đối với địa phương còn gắn với công nghệ được sử dụng, giá trị gia tăng, chất lượng việc làm, khả năng phát triển nguồn nhân lực, mức độ liên kết với doanh nghiệp và vùng nguyên liệu tại chỗ, cũng như tác động tới môi trường và các nguồn lực phát triển dài hạn.

Với Lào Cai, thu hút đầu tư vì thế đặt ra yêu cầu cao hơn: không chỉ mở rộng quy mô nguồn lực, mà hướng dòng vốn vào những lĩnh vực và dự án có khả năng bổ sung những năng lực mà mô hình tăng trưởng của tỉnh đang cần.

Từ quy mô dòng vốn đến chất lượng nguồn lực

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 của tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa quy mô GRDP theo giá hiện hành lên trên 240 nghìn tỷ đồng, duy trì tốc độ tăng GRDP bình quân từ 10%/năm trở lên, GRDP bình quân đầu người trên 136 triệu đồng; tổng vốn đầu tư thực hiện trên địa bàn trong 5 năm đạt trên 500 nghìn tỷ đồng.

Cùng với đó, tỉnh Lào Cai cũng phấn đấu tỷ trọng kinh tế số trong GRDP đạt khoảng 20%, tổng giá trị hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua địa bàn đạt 10 tỷ USD và số doanh nghiệp vượt 18 nghìn doanh nghiệp.

Quy mô các mục tiêu cho thấy nhu cầu huy động nguồn lực rất lớn trong một chu kỳ phát triển mới. Tuy nhiên, cùng với quy mô vốn, yêu cầu về chất lượng nguồn lực cũng được thể hiện trong tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư. Lào Cai ưu tiên những doanh nghiệp có tiềm lực về vốn, quản trị tiên tiến, sử dụng công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường, tạo giá trị gia tăng cao, nhiều việc làm, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, có sức lan tỏa và khả năng dẫn dắt các ngành, lĩnh vực, khu vực kinh tế trọng điểm, động lực theo định hướng và quy hoạch của tỉnh.

Như vậy, quy mô vốn là điều kiện quan trọng nhưng không phải tiêu chí duy nhất. Một dự án đầu tư còn được đặt trong mối quan hệ với công nghệ, quản trị, nhân lực, môi trường, khả năng liên kết và phần giá trị có thể được tạo ra trên địa bàn.

Yêu cầu này gắn trực tiếp với cách khai thác những lợi thế sẵn có của Lào Cai. Khoáng sản tạo dư địa cho công nghiệp; nông - lâm nghiệp cung cấp vùng nguyên liệu; vị trí cửa ngõ mở khả năng phát triển logistics và thương mại; cảnh quan, khí hậu và văn hóa tạo lợi thế cho du lịch.

Bài toán thu hút đầu tư theo đó không chỉ là tìm kiếm nguồn vốn cho những lợi thế sẵn có, mà còn là lựa chọn những dự án có khả năng nâng chất lượng khai thác nguồn lực, mở rộng liên kết và tạo thêm giá trị cho nền kinh tế địa phương.

Hướng nguồn lực vào những tầng giá trị cao hơn

Khi chất lượng trở thành một tiêu chí trong thu hút đầu tư, vấn đề tiếp theo là nguồn lực cần được hướng vào đâu để tạo thêm giá trị cho nền kinh tế. Với Lào Cai, các lĩnh vực ưu tiên gắn với những lợi thế sẵn có, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao giá trị được tạo ra từ những lợi thế ấy.

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư tỉnh Lào Cai năm 2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đề nghị cộng đồng doanh nghiệp nghiên cứu đầu tư vào 5 trụ cột mũi nhọn mà Lào Cai đang có lợi thế, gồm: phát triển hạ tầng logistics và kinh tế cửa khẩu; công nghiệp chế biến sâu gắn với năng lượng tái tạo; du lịch đẳng cấp quốc tế và công nghiệp văn hóa; nông nghiệp sinh thái ứng dụng công nghệ cao; phát triển đô thị, dịch vụ lưu trú hiện đại và xây dựng nông thôn mới mang bản sắc địa phương.

Các lĩnh vực này đều gắn với khả năng gia tăng giá trị từ những lợi thế hiện có. Logistics gắn với kinh tế cửa khẩu mở rộng giá trị từ dòng hàng và khả năng kết nối; chế biến sâu nâng giá trị từ nguồn nguyên liệu; nông nghiệp sinh thái ứng dụng công nghệ cao kết nối sản xuất với công nghệ và thị trường; du lịch và công nghiệp văn hóa đặt tài nguyên cảnh quan, văn hóa trong yêu cầu tạo ra những sản phẩm có chất lượng cao hơn.

Để các lĩnh vực ưu tiên chuyển thành dự án, Phó Thủ tướng đề nghị Lào Cai tiếp tục nâng cao chất lượng quy hoạch, hoàn thiện hạ tầng, chuẩn bị quỹ đất sạch, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển nguồn nhân lực và đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình đầu tư.

Những điều kiện này gắn trực tiếp với khả năng tiếp nhận các dự án mà địa phương muốn thu hút. Dự án có yêu cầu công nghệ cao cần nguồn nhân lực phù hợp; chế biến sâu cần vùng nguyên liệu và hạ tầng sản xuất; nâng cao chất lượng du lịch cần gắn với cảnh quan, văn hóa và môi trường.

Bởi vậy, lựa chọn dòng vốn và chuẩn bị năng lực tiếp nhận có quan hệ chặt chẽ với nhau. Khi nguồn lực được định hướng vào những lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao hơn, các điều kiện phục vụ quá trình tiếp nhận và triển khai dự án cũng đặt ra những yêu cầu tương ứng.

Thu hút đầu tư vì thế không chỉ là đưa vốn vào những lĩnh vực ưu tiên, mà còn là tạo điều kiện để nguồn vốn đi vào những tầng giá trị cao hơn trong từng lĩnh vực.

Những năng lực ở lại sau dòng vốn

Chất lượng của một dự án đầu tư không chỉ được phản ánh bằng quy mô vốn hay năng lực sản xuất hình thành trực tiếp, mà còn ở những giá trị có thể tiếp tục lan tỏa trong nền kinh tế địa phương. Khi công nghệ, quản trị, nguồn nhân lực, khả năng liên kết và sức lan tỏa cùng được đặt vào tiêu chí thu hút đầu tư, phía sau một nhà máy, công trình hay số vốn được thực hiện còn là công nghệ được đưa vào sản xuất, năng lực của người lao động, những liên kết kinh tế được hình thành và khả năng tạo thêm giá trị cho địa phương.

Một số đề xuất của cộng đồng doanh nghiệp tại Hội nghị xúc tiến đầu tư cho thấy những giá trị này có thể được bổ sung theo nhiều hướng khác nhau. Đại diện cộng đồng doanh nghiệp Hàn Quốc gợi mở khả năng phối hợp với các trường đại học trong khu vực để hình thành Trung tâm nghiên cứu phát triển nông - lâm nghiệp và tài nguyên khoáng sản; hỗ trợ nghiên cứu nông nghiệp thông minh, tài nguyên, tạo điều kiện để sinh viên tham gia nghiên cứu, triển khai dự án; đồng thời đặt ra những hướng tiếp cận về ICT, nông nghiệp thông minh và phát triển tài nguyên khoáng sản thân thiện với môi trường.

Đề xuất này đặt đầu tư trong mối liên hệ với nghiên cứu, đào tạo và phát triển công nghệ, qua đó mở rộng phạm vi giá trị của dòng vốn ra ngoài một dự án cụ thể.

Trong lĩnh vực du lịch, Tập đoàn Alphanam đặt vấn đề tránh “bẫy du lịch đại trà”, hướng tới những phân khúc có chất lượng cao hơn và giảm áp lực lên các khu vực có giá trị về cảnh quan, văn hóa. Tại một số địa danh khác doanh nghiệp đề xuất nghiên cứu, định hướng phát triển được đặt cùng yêu cầu về mật độ xây dựng thấp, sử dụng vật liệu bản địa, năng lượng tái tạo và gìn giữ đặc trưng điểm đến.

Đặc biệt, với dự án Công viên văn hóa Mường Hoa (Sa Pa), đại diện Tập đoàn Alphanam cho biết định hướng tôn trọng địa hình tự nhiên, phát huy kiến trúc bản địa, gắn hoạt động vận hành với nghệ nhân, sản phẩm thủ công và nông sản địa phương, đồng thời ứng dụng các tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG). Với các tiếp cận này, đầu tư du lịch được đặt trong mối liên kết với cộng đồng, sản phẩm địa phương và những yếu tố làm nên bản sắc của điểm đến.

Cùng với công nghệ, tri thức và các liên kết kinh tế, điều kiện duy trì nguồn nhân lực cũng là một phần của bài toán phát triển. Hacom Holdings đặt đầu tư nhà ở xã hội trong quan hệ với hạ tầng phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu nhà ở của người dân, người lao động. Khi sản xuất, dịch vụ và các dự án quy mô lớn được mở rộng, nhu cầu về điều kiện sinh sống, làm việc của người lao động cũng được đặt ra cùng với yêu cầu về nguồn nhân lực.

Các đề xuất của doanh nghiệp ở những lĩnh vực khác nhau cho thấy chất lượng dòng vốn có thể được nhìn qua nhiều lớp giá trị: công nghệ và tri thức được bổ sung, nguồn nhân lực được nâng lên, các liên kết kinh tế được mở rộng, những giá trị bản địa được duy trì và điều kiện cho phát triển dài hạn được củng cố.

Điều này cũng gắn với hệ mục tiêu phát triển đến năm 2030 của Lào Cai. Tỉnh đặt mục tiêu tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 75%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 36%; duy trì tỷ lệ che phủ rừng ở mức 60%; 100% khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn môi trường, 98% cơ sở sản xuất, kinh doanh đạt quy chuẩn về môi trường và chỉ số hạnh phúc của người dân đạt 72%. Đặt cạnh các mục tiêu về GRDP, đầu tư và quy mô doanh nghiệp, những chỉ tiêu này cho thấy mục tiêu phát triển còn gắn với chất lượng nguồn nhân lực, môi trường và các điều kiện xã hội.

Đáng chú ý, nhiều lợi thế của Lào Cai có quan hệ chặt chẽ với nhau khi khoáng sản phục vụ công nghiệp; rừng và nông nghiệp tạo vùng nguyên liệu; cảnh quan và văn hóa tạo giá trị cho du lịch. Cách một nguồn lực được khai thác hôm nay vì thế có thể ảnh hưởng tới dư địa phát triển của những lĩnh vực khác trong tương lai.

Mục tiêu trên 500 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2030 cho thấy quy mô nguồn lực Lào Cai hướng tới là rất lớn. Nhưng sau một chu kỳ đầu tư, thước đo không chỉ nằm ở số vốn đã thực hiện hay số dự án được hình thành.

Thước đo sâu hơn nằm ở những năng lực được tạo thêm cho nền kinh tế: công nghệ được đưa vào sản xuất, trình độ quản trị và chất lượng nguồn nhân lực được nâng lên, các chuỗi giá trị và liên kết kinh tế được mở rộng, thị trường được kết nối sâu hơn, đồng thời những nguồn lực về môi trường, cảnh quan và bản sắc được duy trì để tiếp tục tạo giá trị.

Từ tổ chức lại không gian phát triển, mở rộng khả năng kết nối đến nâng chất lượng điều hành, Lào Cai đang từng bước tạo điều kiện để những nguồn lực lớn hơn đi vào nền kinh tế. Khi khả năng thu hút vốn được nâng lên, phép đo đối với dòng vốn vì thế cũng chuyển từ câu hỏi “có bao nhiêu vốn” sang “nguồn vốn ấy tạo thêm giá trị gì và để lại những năng lực gì cho Lào Cai”. Đây cũng là điểm khép lại hành trình chuyển lợi thế thành năng lực phát triển. Nguồn lực được huy động không chỉ để mở rộng quy mô nền kinh tế, mà hướng tới tạo thêm những nền tảng cho mục tiêu phát triển “Xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc”.

Hải Minh