Lan tỏa giá trị văn hóa từ Lễ hội Đền Nghĩa Đô
Sáng 26/8, xã Nghĩa Đô long trọng tổ chức lễ công bố và đón nhận giải thưởng Du lịch Việt Nam - VITA Awards 2026, hạng mục “Làng du lịch cộng đồng hàng đầu năm 2025”, đồng thời thực hiện các nghi thức khai mạc Lễ hội Đền Nghĩa Đô năm 2026.
Lễ hội Đền Nghĩa Đô được tổ chức thường niên vào ngày 13 và 14/7 âm lịch nhằm tưởng nhớ các chúa Bầu là anh em Vũ Văn Uyên, Vũ Văn Mật cùng một số tướng công họ Vũ và tướng lĩnh trong vùng đã có công xây dựng tuyến phòng thủ, tổ chức khai khẩn, phát triển kinh tế và bảo vệ vùng biên cương.
Lễ hội gồm hai phần chính là phần lễ và phần hội. Trong đó, phần lễ gồm các nghi thức tế lễ, rước kiệu trâu, dâng hương. Các đại biểu, người dân và du khách tham gia rước kiệu, dâng hương theo phong tục văn hóa của dân tộc Tày. Dịp này, người dân các thôn, bản trong xã cũng thành tâm sắp lễ, dâng hương tưởng nhớ các vị tướng quân và cầu mong làng bản hanh thông, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, bội thu, gia đình bình an, hạnh phúc.
Phần hội được tổ chức với nhiều hoạt động mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống của địa phương như đẩy gậy, kéo co, bịt mắt bắt vịt, thi bày mâm lễ, đánh quay...
Trước đó, nằm trong chuỗi hoạt động của Lễ hội Đền Nghĩa Đô năm 2026, tối 25/8, địa phương tổ chức chương trình nghệ thuật chào mừng lễ hội và vinh danh xã đạt danh hiệu “Làng du lịch cộng đồng hàng đầu năm 2025”.
Chương trình diễn ra trong không khí vui tươi, phấn khởi, mở đầu bằng các tiết mục múa, ca khúc ca ngợi quê hương, đất nước như Mashup “Nam quốc sơn hà - Đất nước lời ru”, “Tình yêu đất nước”, qua phần biểu diễn của các đơn vị, câu lạc bộ văn nghệ trên địa bàn.
Tiếp nối chương trình là nhiều tiết mục được dàn dựng công phu, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc như múa “Hương sắc Việt Nam”, hát Then, múa gậy sênh tiền, “Lào Cai thành phố trên mây”, nhảy hiện đại “Việt Nam muôn đời”, cùng các tiết mục “Nàng sơn ca”, “Tiếng đàn Then”, “Sàng sẩy”, võ thuật và hát múa “Việt Nam tinh hoa”.
Với sự tham gia của các đội văn nghệ, câu lạc bộ và đơn vị trên địa bàn, chương trình đã tạo nên không gian nghệ thuật đa sắc màu, kết hợp hài hòa giữa văn hóa truyền thống và hơi thở hiện đại. Mỗi lời ca, điệu múa không chỉ góp phần tạo không khí sôi nổi cho đêm hội mà còn giới thiệu, quảng bá những giá trị văn hóa đặc sắc của quê hương Nghĩa Đô và đồng bào các dân tộc vùng Tây Bắc.
Từ không gian lễ hội đến những sinh hoạt văn hóa vẫn được gìn giữ trong đời sống thường nhật, bản sắc Tày đang trở thành một trong những giá trị tạo nên sức hấp dẫn riêng của du lịch Nghĩa Đô.
Lấy văn hóa làm nền tảng, người dân làm chủ thể
Vẻ đẹp của Nghĩa Đô được tạo nên không chỉ bởi những cánh đồng trải dài, rừng cọ xanh mát, hệ thống sông suối, thác nước và không gian sinh thái trong lành, mà còn bởi một không gian văn hóa bản địa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Tại nơi đây, người Tày hiện chiếm gần 67% dân số của xã. Hơn 1.300 ngôi nhà sàn truyền thống vẫn hiện diện trong đời sống thường nhật; những làn điệu Then, tiếng đàn tính, nghề đan lát, nghệ thuật ẩm thực cùng các phong tục, tập quán và nếp sống cộng đồng tiếp tục được người dân gìn giữ như một phần máu thịt của quê hương.
Đây cũng chính là nguồn tài nguyên đặc hữu để Nghĩa Đô định hình hướng phát triển du lịch cộng đồng dựa trên những giá trị sẵn có của địa phương. Những giá trị ấy không được tạo dựng trong một vài năm, mà được chắt lọc, trao truyền và bồi đắp qua nhiều thế hệ, tạo nên bản sắc riêng và trở thành nguồn tài nguyên quý giá cho phát triển du lịch.
Trong bối cảnh nhiều địa phương chịu sức ép phải phát triển nhanh, cùng với yêu cầu phát triển ngày càng cao, Nghĩa Đô kiên định lựa chọn hướng đi không đánh đổi bản sắc văn hóa để lấy tăng trưởng kinh tế, mà phát huy văn hóa như một nguồn lực nội sinh cho phát triển.
Từ quan điểm này, Đảng bộ và chính quyền xã Nghĩa Đô xác định phát triển du lịch cộng đồng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo sinh kế, nâng cao đời sống Nhân dân, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
Định hướng phát triển của địa phương được đặt trên bốn yếu tố: lấy người dân làm chủ thể; lấy văn hóa làm nền tảng; lấy tài nguyên thiên nhiên làm không gian phát triển; lấy phát triển xanh và chuyển đổi số làm động lực nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến.
Để hiện thực hóa định hướng này, Nghĩa Đô tập trung bảo tồn kiến trúc nhà sàn truyền thống; khôi phục và nâng tầm các lễ hội dân gian; phát triển sản phẩm OCOP; gìn giữ nghề thủ công truyền thống; nâng cao chất lượng dịch vụ homestay; xây dựng cảnh quan nông thôn xanh, sạch, đẹp, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quảng bá và quản trị điểm đến.
Từ sự chung sức của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân, du lịch cộng đồng Nghĩa Đô đã từng bước khẳng định vị thế, được ghi nhận qua nhiều dấu mốc quan trọng. Địa phương đã được UBND tỉnh Lào Cai công nhận là Điểm du lịch cộng đồng; có cụm 5 homestay đạt Giải thưởng Homestay ASEAN giai đoạn 2023 - 2025; được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ công nhận nhãn hiệu “LÀNG DU LỊCH CỘNG ĐỒNG NGHĨA ĐÔ”.
Cùng với đó, hai di sản của địa phương gồm “Nghề thủ công truyền thống - Nghề đan lát của người Tày xã Nghĩa Đô” và “Tri thức dân gian chế biến cá nướng, vịt bầu lam và rượu men lá của người Tày” đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Gần đây nhất, Nghĩa Đô đạt giải thưởng Du lịch Việt Nam 2026 tại hạng mục “Làng du lịch cộng đồng hàng đầu năm 2025”.
Những kết quả này không chỉ tạo thêm nhận diện cho điểm đến mà, theo định hướng của địa phương, còn là sự ghi nhận đối với hướng phát triển lấy văn hóa làm nền tảng, cộng đồng làm trung tâm và chất lượng làm thước đo của phát triển bền vững. Đây cũng là nền móng để Nghĩa Đô bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu nâng cao hơn nữa chất lượng và sức cạnh tranh của điểm đến.
Hướng tới hệ sinh thái du lịch cộng đồng
Trên nền tảng những giá trị đã được bảo tồn và định hình, Nghĩa Đô đang hướng tới xây dựng một điểm đến có giá trị gắn với xu hướng du lịch xanh, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Trong đó, mỗi trải nghiệm đều mang đậm bản sắc văn hóa; mỗi sản phẩm du lịch tạo thêm giá trị cho cộng đồng và mỗi dự án đầu tư góp phần nâng cao chất lượng điểm đến.
Với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên còn nguyên sơ, hệ sinh thái đa dạng, không gian văn hóa của người Tày được bảo tồn gần như nguyên vẹn cùng khả năng kết nối với các tuyến du lịch của tỉnh Lào Cai, Nghĩa Đô đang ưu tiên thu hút đầu tư vào một số lĩnh vực phù hợp với định hướng phát triển của địa phương.
Trong đó có các khu nghỉ dưỡng sinh thái chất lượng cao gắn với kiến trúc nhà sàn truyền thống và cảnh quan thiên nhiên; du lịch chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng và trải nghiệm đời sống của người dân bản địa. Theo định hướng của Nghĩa Đô, đây là những lĩnh vực có khả năng kéo dài thời gian lưu trú và tạo giá trị bền vững cho cả doanh nghiệp lẫn cộng đồng địa phương.
Ông Nguyễn Văn Phương - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nghĩa Đô cho biết, địa phương mong muốn hình thành một hệ sinh thái du lịch cộng đồng với sự tham gia của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, trong đó mỗi chủ thể đảm nhận một vai trò trong quá trình phát triển điểm đến.
“Chúng tôi mong muốn hình thành một hệ sinh thái du lịch cộng đồng, trong đó chính quyền kiến tạo môi trường thuận lợi; doanh nghiệp mang đến nguồn lực, kinh nghiệm quản trị và thị trường; còn người dân là chủ thể trực tiếp tham gia cung ứng dịch vụ, bảo tồn văn hóa và cùng hưởng lợi từ sự phát triển”, ông Nguyễn Văn Phương nhấn mạnh.
Theo Bí thư Đảng ủy xã Nghĩa Đô, đây là mô hình phát triển mà địa phương tin tưởng sẽ tạo nên sự khác biệt và cũng là yếu tố bảo đảm cho sự phát triển bền vững của Nghĩa Đô trong tương lai.
Phát huy những kết quả đã đạt được, với lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên cùng sự quan tâm, chỉ đạo của các sở, ngành, xã Nghĩa Đô cam kết và quyết tâm xây dựng mô hình “Làng du lịch cộng đồng đạt Tiêu chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN” giai đoạn 2026 - 2028, theo Kế hoạch số 51/KH-UBND ngày 6/2/2026 của UBND tỉnh Lào Cai.
Mục tiêu được địa phương xác định là đưa Nghĩa Đô trở thành điểm đến mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Tày, phát triển theo định hướng xanh, bền vững, thông minh và thân thiện với môi trường.
Từ hơn 1.300 ngôi nhà sàn truyền thống, những làn điệu Then, tiếng đàn tính, nghề thủ công, ẩm thực truyền thống đến lễ hội và cảnh quan sinh thái đặc trưng, Nghĩa Đô đang lựa chọn khai thác những giá trị vốn có theo một hướng nhất quán: bảo tồn bản sắc không đứng ngoài quá trình phát triển, mà trở thành nguồn lực để phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế và nâng cao giá trị cho người dân địa phương.
Hải Minh
