Sự tiện lợi của các chatbot AI không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ công việc, mà theo Østergaard, nó đang âm thầm tạo ra một thế hệ "vay mượn" trí tuệ, dẫn đến sự suy thoái của những kỹ năng cơ bản nhất như viết lách, nghiên cứu và phản biện.
Khái niệm "giảm tải nhận thức" (cognitive offloading) đang trở thành một bóng ma ám ảnh giới thần kinh học. Theo Østergaard, tư duy khoa học và năng lực giải quyết vấn đề không phải là bản năng, mà là kết quả của quá trình rèn luyện bền bỉ. Khi chúng ta phó mặc việc tư duy cho máy móc, não bộ sẽ mất đi cơ hội để thực hiện những "bài tập" cần thiết nhằm duy trì sự sắc bén.
Nhà thần kinh học Umberto León Domínguez cũng cảnh báo, các "cơ bắp trí tuệ" sẽ dần teo đi nếu không được vận dụng. Việc sử dụng AI bừa bãi khiến con người mất dần khả năng xử lý các vấn đề phức tạp, thay vào đó là sự lệ thuộc vào những câu trả lời có sẵn, đôi khi thiếu đi sự sâu sắc và tính xác thực.
Để minh chứng cho luận điểm của mình, Østergaard nhìn lại giải Nobel Hóa học 2024 của Demis Hassabis và John Jumper với hệ thống AlphaFold2. Ông đặt ra một câu hỏi đầy tính suy ngẫm: Liệu họ có thể đạt được thành tựu vĩ đại đó nếu ngay từ khi bắt đầu đi học, họ đã có sẵn các công cụ AI để làm hộ mọi việc?
Câu trả lời khả năng cao là không. Nền tảng kiến thức và tư duy đột phá của những nhà khoa học này được xây dựng trong một môi trường buộc họ phải nỗ lực tự thân. AI chỉ là công cụ giúp họ khuếch đại năng lực sẵn có. Ngược lại, thế hệ tương lai nếu sử dụng công cụ trước khi hình thành tư duy sẽ chỉ là những người "biết ra lệnh nhưng không hiểu nguyên lý".
Lời cảnh báo lần này của Østergaard nhắm trực tiếp vào sự bền vững của tri thức nhân loại. Nếu "nợ nhận thức" tiếp tục tích lũy, thế giới có thể đối mặt với một tương lai mà những đột phá khoa học thực sự trở nên khan hiếm.
Chúng ta đang đứng trước một nghịch lý: Càng có nhiều công cụ thông minh, khả năng sản sinh ra những cá nhân kiệt xuất thực sự lại càng có nguy cơ giảm sút. Cái giá của sự tiện lợi tức thời có thể chính là sự đình trệ về mặt trí tuệ của cả một thế hệ.
Tâm An
