Thị trường vốn cần chia sẻ gánh nặng với ngân hàng
Một nền kinh tế muốn duy trì tăng trưởng cao trong dài hạn không thể chỉ dựa vào một nguồn vốn duy nhất. Khi nhu cầu đầu tư mở rộng, hệ thống tài chính cần có thêm các kênh huy động phù hợp với những dự án có quy mô lớn và thời gian hoàn vốn dài.
Đây là một trong những trọng tâm của Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026.
Theo tổng hợp của Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MAS), Đề án đặt mục tiêu phát huy mạnh hơn vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn của thị trường tài chính, trong đó thị trường chứng khoán giữ vị trí quan trọng bên cạnh ngân hàng, bảo hiểm và Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam.
Giai đoạn 2026-2030, giá trị huy động vốn qua thị trường chứng khoán được định hướng bình quân 2 triệu tỷ đồng/năm, tổng giá trị vốn doanh nghiệp huy động qua thị trường chứng khoán đạt 5,4 triệu tỷ đồng. Xa hơn, giai đoạn 2031-2045, vốn huy động qua thị trường vốn được định hướng chiếm 30-35% tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội.
Đến năm 2045, vốn hóa thị trường chứng khoán hướng tới 120% GDP và dư nợ thị trường trái phiếu khoảng 60% GDP.
Những mục tiêu này cho thấy thị trường vốn được kỳ vọng trở thành một trụ cột lớn hơn trong hệ thống cung ứng vốn cho nền kinh tế. Khi doanh nghiệp có thêm lựa chọn huy động qua cổ phiếu, trái phiếu và các sản phẩm tài chính khác, áp lực vốn trung và dài hạn đối với hệ thống ngân hàng có thể từng bước được chia sẻ.
Nhu cầu này đang thể hiện rõ trong hoạt động kinh tế. Theo MAS, 7 tháng đầu năm, giải ngân đầu tư công đạt khoảng 425 nghìn tỷ đồng, tăng 25,6%; vốn FDI đăng ký đạt 38 tỷ USD, tăng 58%, vốn thực hiện đạt 15,2 tỷ USD, tăng 12%. Chỉ số sản xuất công nghiệp tháng 7 tăng 15%, trong khi PMI đạt 52,9 điểm.
Cùng với đầu tư và sản xuất tăng lên, nhu cầu vốn cũng mở rộng theo. Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là huy động thêm tiền, mà còn phải tạo được những kênh dẫn vốn có kỳ hạn phù hợp và khả năng phân bổ hiệu quả.
Mở rộng thị trường đi cùng nâng chất lượng
Quy mô thị trường lớn hơn chưa đủ để bảo đảm dòng vốn dài hạn. Muốn thu hút nhà đầu tư, đặc biệt là các tổ chức và dòng tiền nước ngoài, thị trường cần có hàng hóa chất lượng, doanh nghiệp minh bạch và hệ thống vận hành an toàn.
Theo Đề án, đến năm 2030, giá trị tài sản của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường vốn và chứng khoán được định hướng đạt 15% GDP; tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP. Tài sản các quỹ hưu trí được định hướng tăng trưởng bình quân 11,5%/năm trong giai đoạn 2026-2030.
Để đáp ứng nguồn vốn này, Đề án đặt trọng tâm vào việc đẩy nhanh cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước, đưa doanh nghiệp đủ điều kiện lên niêm yết và giao dịch, đồng thời nâng chất lượng quản trị công ty.
Các sản phẩm mới như vốn xanh, trái phiếu ESG và trái phiếu của doanh nghiệp dự án PPP cũng được định hướng phát triển, qua đó kết nối dòng vốn dài hạn với các dự án hạ tầng và chuyển đổi xanh.
Cùng với thị trường chứng khoán, các cấu phần khác của hệ thống tài chính cũng được nâng chuẩn. Đến năm 2030, 100% ngân hàng thương mại được định hướng áp dụng các tỷ lệ an toàn tiệm cận Basel III; doanh thu bảo hiểm hướng tới khoảng 3,3-3,5% GDP.
Hạ tầng thị trường cũng là một mắt xích quan trọng. Theo lộ trình, năm 2027 dự kiến triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường chứng khoán cơ sở; năm 2028 hướng tới xây dựng hạ tầng thanh toán hiện đại, đồng bộ; giai đoạn 2030-2035 phát triển cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ quản lý, giám sát thị trường tài chính.
Những thay đổi này tạo nền tảng để thị trường có thể tiếp nhận lượng vốn và số lượng nhà đầu tư lớn hơn mà vẫn bảo đảm an toàn.
Về dài hạn, cải cách thị trường tài chính không chỉ nhằm nâng vốn hóa hay tăng lượng vốn huy động. Quan trọng hơn là hình thành hệ thống có khả năng kết nối tốt hơn giữa người có vốn và doanh nghiệp cần vốn, giữa nguồn tiền ngắn hạn và các nhu cầu đầu tư dài hạn.
Khi đầu tư công, FDI và hoạt động sản xuất tiếp tục mở rộng, một hệ thống tài chính đa dạng hơn sẽ giúp nguồn lực được phân bổ tới nhiều lĩnh vực hơn. Nếu đi cùng với nâng chất lượng doanh nghiệp, sản phẩm và hạ tầng, thị trường vốn có thể trở thành một trong những động lực quan trọng hỗ trợ nền kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng mới.
Nam Sơn (t/h)
