Không bị cấm, nhưng thực chất là “trả tiền trước”
Thời gian gần đây, thị trường xuất hiện phổ biến hình thức mua vàng theo kiểu khách hàng chốt giá tại thời điểm giao dịch, thanh toán đủ tiền và nhận phiếu hẹn để lấy vàng sau đó.
Theo quy định của Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự, vàng được coi là hàng hóa, do đó các bên có thể tự do thỏa thuận về phương thức thanh toán và thời điểm giao nhận. Vì vậy, việc “trả tiền trước - nhận vàng sau” không bị pháp luật cấm.
Các chuyên gia pháp lý cho rằng, nếu doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết, đây vẫn là giao dịch dân sự bình thường. Tuy nhiên, cần làm rõ bản chất: đây không phải là “đặt cọc”, mà là thanh toán toàn bộ giá trị hợp đồng trước, còn việc giao hàng được thực hiện sau.
Trong trường hợp doanh nghiệp không giao vàng đúng hạn (không thuộc trường hợp bất khả kháng), hành vi này được xem là vi phạm hợp đồng. Khi đó, doanh nghiệp có trách nhiệm hoàn trả tiền cho người mua; nếu không thực hiện được, người mua có quyền khởi kiện hoặc tố cáo khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.
Tuy nhiên, theo một số ý kiến, cách giao dịch này cũng có thể tiệm cận với việc mua bán hàng hóa hình thành trong tương lai – lĩnh vực hiện chưa được cấp phép chính thức đối với vàng tại Việt Nam, do chưa có sàn giao dịch vàng hợp pháp.
Rủi ro không nằm ở giá, mà ở “khoảng trễ” giao hàng
Dưới góc độ kinh tế, các chuyên gia cho rằng hình thức mua vàng này tiềm ẩn nhiều rủi ro, chủ yếu dồn về phía người mua.
Khác với giao dịch thông thường, người mua đã hoàn tất thanh toán nhưng chưa sở hữu vàng ngay. Khoảng thời gian chờ đợi thường kéo dài 1 - 2 tháng và đây chính là “vùng rủi ro”.
Trong thời gian này, nếu doanh nghiệp gặp sự cố như đứt gãy nguồn cung, vướng mắc pháp lý hoặc khó khăn tài chính, người mua có thể không nhận được vàng đúng hạn. Khi đó, việc bảo vệ quyền lợi phụ thuộc hoàn toàn vào hợp đồng và năng lực thực hiện của bên bán.
Ngoài ra, người mua còn đối mặt với rủi ro thanh khoản. Khi cần tiền gấp, việc bán lại phiếu hẹn không phải lúc nào cũng dễ dàng, đặc biệt nếu doanh nghiệp tạm dừng giao dịch. Việc tự ý chuyển nhượng phiếu giữa các cá nhân cũng tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp, thậm chí lừa đảo.
Ở khía cạnh thị trường, nếu giá vàng giảm, người mua vẫn phải nhận vàng theo mức giá đã chốt trước đó, dẫn đến thiệt hại. Ngược lại, nếu giá tăng, lợi ích phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có thực hiện đúng cam kết giao hàng hay không.
Một số chuyên gia nhận định, hình thức này đang “tài chính hóa” giao dịch vàng, khi người mua thực chất đang tham gia một dạng hợp đồng kỳ hạn nhưng không có cơ chế bảo vệ như thị trường tài chính chính thức.
Đáng lưu ý, nếu quy mô giao dịch dạng này gia tăng, thị trường có thể xuất hiện tình trạng mua bán vượt quá lượng vàng thực có, làm gia tăng rủi ro niềm tin và biến động giá.
Thiên Trường
