Chu kỳ thép hồi phục, dòng tiền nghiêng về thị trường nội địa
Ngành thép đang bước vào chu kỳ hồi phục mới sau giai đoạn suy giảm kéo dài. Tuy nhiên, khác với những chu kỳ tăng trưởng trước đây khi nhiều doanh nghiệp cùng hưởng lợi, bức tranh hiện tại cho thấy lợi thế đang nghiêng mạnh về số ít doanh nghiệp quy mô lớn, trong đó Tập đoàn Hòa Phát nổi lên như cái tên gần như “độc chiếm” phần lớn dư địa tăng trưởng của thị trường.
Tại ĐHĐCĐ thường niên 2026, Chủ tịch Hòa Phát Trần Đình Long nhấn mạnh từ nay đến năm 2030, triển vọng ngành thép cơ bản là tích cực và Hòa Phát sẽ là một trong những doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp từ chu kỳ này.
Theo ông Long, giá thành sản xuất thép phụ thuộc lớn vào than và quặng sắt. Trong bối cảnh hiện tại, chu kỳ giá nguyên liệu đầu vào đang diễn biến thuận lợi.
“Quý I đã có kết quả tích cực, sang quý II và III có thể còn tốt hơn khi giá than và quặng ở mức thuận lợi”, lãnh đạo Hòa Phát cho biết.
Theo báo cáo của Công ty Chứng khoán MB (MBS), triển vọng ngành thép trong quý I/2026 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực khi cả sản lượng tiêu thụ lẫn giá bán đều cho thấy xu hướng phục hồi rõ nét, tạo nền tảng cho tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp trong năm nay.
Trong quý I, tiêu thụ thép xây dựng và thép cuộn cán nóng (HRC) của các doanh nghiệp nội địa lần lượt tăng 12% và 30% so với cùng kỳ năm trước. Đà tăng chủ yếu đến từ nhu cầu cải thiện trong bối cảnh xây dựng dân dụng phục hồi và đầu tư công tiếp tục được đẩy mạnh.
Tính chung cả năm 2026, sản lượng thép xây dựng được dự báo tăng khoảng 10%, trong khi HRC có thể tăng mạnh tới 31%.
Song song với đó, mặt bằng giá thép cũng đang dần lấy lại đà tăng sau giai đoạn suy giảm kéo dài. Giá thép xây dựng trong quý I đã tăng khoảng 4% so với đầu năm, trong khi giá HRC tăng khoảng 3%. Cả năm 2026, giá thép xây dựng và HRC được kỳ vọng phục hồi lần lượt 6% và 5%, còn giá tôn mạ có thể tăng khoảng 4%.
Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) cũng đưa ra góc nhìn tương đồng khi dự báo sản lượng tiêu thụ toàn ngành năm 2026 tăng khoảng 10% nhờ nhu cầu tích cực từ thị trường xây dựng dân dụng và đầu tư công.
Tuy nhiên, tăng trưởng giữa các nhóm sản phẩm được cho là sẽ có sự phân hóa rõ rệt. Trong đó, thép xây dựng và HRC được dự báo tăng trưởng lần lượt 12% và 30%, trong khi tôn mạ chỉ tăng khoảng 5%.
MBS cho rằng đây là diễn biến thường thấy trong giai đoạn đầu của chu kỳ hồi phục, khi thép xây dựng và HRC thường ghi nhận mức tăng trưởng cao hơn so với nhóm tôn mạ.
Một điểm sáng khác được MBS nhấn mạnh là xu hướng giá thép đã có dấu hiệu tạo đáy. Giá thép xây dựng được cho là đã chấm dứt đà giảm và tăng nhẹ khoảng 4% từ đầu năm, trong khi giá HRC cũng cải thiện khoảng 3%.
Công ty này dự báo đà phục hồi có thể tiếp diễn trong các quý tới, đặc biệt nếu quyết định áp thuế đối với HRC khổ rộng được công bố trong quý II. Đối với thép xây dựng, lực đỡ chủ yếu đến từ nhu cầu tiêu thụ cải thiện.
Ở chiều chi phí đầu vào, nguồn cung nguyên liệu được đánh giá duy trì ổn định. Nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu của Trung Quốc suy giảm cũng góp phần giúp giá than giữ ổn định, trong khi giá quặng sắt được dự báo giảm nhẹ khoảng 2%.
Trên cơ sở đó, lợi nhuận các doanh nghiệp thép năm 2026 được kỳ vọng thúc đẩy bởi hai động lực chính gồm sản lượng tăng trưởng nhờ môi trường xây lắp dân dụng và đầu tư công thuận lợi, cùng với việc giá thép nội địa tiếp tục phục hồi khi áp lực từ thép Trung Quốc giảm bớt.
Trong nhóm doanh nghiệp niêm yết, MBS đánh giá các doanh nghiệp có thị phần nội địa lớn như Hòa Phát và Hoa Sen sẽ hưởng lợi rõ rệt nhất. Theo dự báo, lợi nhuận ròng năm 2026 của Hòa Phát và Hoa Sen có thể tăng lần lượt 44% và 13% so với năm 2025.
Hòa Phát bứt tốc, phần còn lại vẫn chật vật
Trong bức tranh hồi phục chung của ngành thép, Hòa Phát đang nổi lên là doanh nghiệp hưởng lợi lớn nhất từ sự cải thiện của nhu cầu nội địa, đà phục hồi của giá thép cũng như lợi thế quy mô vượt trội.
Tại ĐHĐCĐ thường niên 2026, Chủ tịch Trần Đình Long nhấn mạnh đây là “thời kỳ của Hòa Phát”. Theo chia sẻ của ông, kể từ sau Tết Nguyên đán 2026, công nhân Hòa Phát đã duy trì hoạt động liên tục, không có ngày nghỉ. Những con số kinh doanh quý I phần nào phản ánh rõ nét nhận định này.
Trong quý I/2026, Hòa Phát ghi nhận doanh thu thuần hơn 52.900 tỷ đồng, tăng 41% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt hơn 9.056 tỷ đồng, tăng tới 170%, là mức cao nhất kể từ quý III/2021.
Đáng chú ý, hơn 5.200 tỷ đồng lợi nhuận đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi, phản ánh rõ sự cải thiện thực chất của hoạt động sản xuất thép.
Việc tận dụng hiệu quả lượng tồn kho nguyên liệu giá thấp, kết hợp với điều chỉnh giá bán phù hợp theo diễn biến thị trường, giúp biên lợi nhuận ròng của mảng thép tăng lên 11,8%, cải thiện đáng kể so với các quý trước.
Ngoài hoạt động thép, Hòa Phát còn ghi nhận khoản doanh thu tài chính lớn từ chuyển nhượng dự án bất động sản, góp phần kéo lợi nhuận tăng vọt.
Doanh nghiệp cho biết thị trường nội địa đang trở thành trụ đỡ chính nhờ đầu tư công tăng tốc, nhu cầu xây dựng hồi phục và sức tiêu thụ thép xây dựng, HRC, phôi thép cải thiện rõ rệt.
Trong khi đó, xuất khẩu vẫn đối mặt hàng loạt sức ép khi nhu cầu tại Mỹ và châu Âu hồi phục chậm, thép giá rẻ từ Trung Quốc tràn mạnh vào ASEAN và Trung Đông, kéo cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Phần còn lại vẫn loay hoay
Trái ngược với bức tranh tăng trưởng tích cực của Hòa Phát, nhiều doanh nghiệp cùng ngành vẫn đang đối mặt không ít khó khăn.
Thép Nam Kim khép lại quý I với kết quả kinh doanh kém khả quan khi doanh thu thuần đạt 3.261 tỷ đồng, giảm hơn 20%. Lợi nhuận sau thuế đạt gần 22 tỷ đồng, giảm 66%.
Doanh nghiệp cho biết, nhu cầu thị trường suy yếu là nguyên nhân chính khiến doanh thu sụt giảm, trong khi tốc độ giảm của giá vốn thấp hơn khiến biên lợi nhuận gộp co hẹp mạnh từ 6,4% xuống còn 2,6%.
Quý đầu năm nay, sản lượng tiêu thụ của Nam Kim đã giảm 36%, trong đó xuất khẩu giảm tới 71%, còn tiêu thụ nội địa giảm nhẹ 4%.
Tương tự, CTCP Đầu tư Thương mại SMC ghi nhận kết quả quý I cải thiện về lợi nhuận nhưng phần lớn đến từ yếu tố bất thường, trong khi hoạt động kinh doanh cốt lõi vẫn chưa cho thấy tín hiệu phục hồi rõ nét.
Sản lượng tiêu thụ thép trong kỳ đạt hơn 72.000 tấn, giảm mạnh 47% so với cùng kỳ, kéo doanh thu thuần giảm còn 1.072 tỷ đồng, thấp hơn gần 42%.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc doanh nghiệp gần như chấm dứt các hoạt động sản xuất cán, mạ và ống thép, tập trung vào thương mại thép và gia công coil center.
Dù lợi nhuận sau thuế đạt 17 tỷ đồng, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước, kết quả này chủ yếu đến từ khoản thu nhập khác gần 70 tỷ đồng phát sinh từ hoạt động chuyển nhượng tài sản tại công ty con.
Trong khi đó, Tập đoàn Hoa Sen cũng vừa trải qua quý II niên độ tài chính 2025-2026 với bức tranh kém tích cực khi chịu tác động rõ rệt từ sự thu hẹp của thị trường xuất khẩu, đặc biệt là thị trường Mỹ.
Doanh thu thuần trong kỳ đạt 8.967 tỷ đồng, tăng nhẹ 6% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, giá vốn hàng bán tăng cao khiến lợi nhuận gộp giảm 2%.
Áp lực tài chính cũng gia tăng đáng kể khi doanh thu tài chính giảm sâu do không còn ghi nhận khoản lãi chênh lệch tỷ giá như cùng kỳ. Ngược lại, chi phí tài chính tăng 68%, trong đó riêng chi phí lãi vay tăng vọt 139%, ảnh hưởng đáng kể đến lợi nhuận.
Kết quả, lợi nhuận sau thuế của Hoa Sen chỉ đạt gần 119 tỷ đồng trong quý gần nhất, giảm 42% so với cùng kỳ.
Bức tranh ngành thép quý I/2026 hiện lên với hai mảng màu đối lập rõ rệt. Trong khi các doanh nghiệp bám rễ thị trường nội địa như Hòa Phát hay VNSteel bứt phá mạnh mẽ, nhóm tôn mạ phụ thuộc xuất khẩu lại rơi vào trạng thái hụt hơi.
Cuộc chiến thép giá rẻ từ Trung Quốc cùng các rào cản phòng vệ thương mại đang buộc nhiều doanh nghiệp phải chuyển hướng chiến lược về thị trường trong nước.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu chưa phục hồi, các doanh nghiệp thép xây dựng hưởng lợi trực tiếp từ giải ngân đầu tư công, bất động sản dần hồi phục và các biện pháp phòng vệ thương mại trong nước.
Ngược lại, nhóm tôn mạ vẫn chịu áp lực kép từ giá bán thấp, cạnh tranh gay gắt và sức mua quốc tế suy yếu.
Một số doanh nghiệp quy mô nhỏ ghi nhận tín hiệu tích cực nhờ tái cơ cấu và tiết giảm chi phí. Gang thép Thái Nguyên chuyển từ lỗ sang lãi, trong khi Việt Đức và Kim khí TP.HCM đều cải thiện lợi nhuận đáng kể.
Dù vậy, giới phân tích cho rằng áp lực cạnh tranh vẫn sẽ kéo dài trong phần còn lại của năm 2026, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào xuất khẩu.
Diễn biến hiện tại cho thấy cuộc chơi của ngành thép đang nghiêng mạnh về những doanh nghiệp có hệ sinh thái nội địa lớn, năng lực sản xuất quy mô và khả năng kiểm soát chi phí tốt.
Trong chu kỳ hồi phục lần này, Hòa Phát không chỉ hưởng lợi từ thị trường, mà còn đang tận dụng được đầy đủ các yếu tố thuận lợi để nới rộng khoảng cách với phần còn lại của ngành thép.
Lê Hằng
