Thị trường năng lượng thế giới vừa chứng kiến hiện tượng tách rời quy luật quen thuộc giữa giá nguyên liệu thô và thành phẩm chế biến. Dữ liệu tổng hợp từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) và Reuters ghi nhận giá bán lẻ dầu diesel tại Mỹ đã chạm mốc bình quân 5,85 USD mỗi gallon, con số cụ thể theo ngày đạt 5,848 USD mỗi gallon. Mức giá này chính thức phá vỡ đỉnh lịch sử 5,816 USD mỗi gallon từng được ghi nhận vào tháng 6/2022.
Đợt bứt phá diễn ra trong bối cảnh giá dầu thô toàn cầu điều chỉnh giảm rất sâu. Dầu thô chuẩn Brent sau khi chạm đỉnh 138,21 USD mỗi thùng hồi đầu tháng 4 đã lao dốc về quanh ngưỡng 96 USD mỗi thùng vào đầu tháng 9, tương đương mức giảm trên 42 USD mỗi thùng. Cùng giai đoạn, giá bán lẻ xăng không chì thông thường cũng hạ nhiệt nhẹ về mức 4,07 USD mỗi gallon. Trong khi hai mặt hàng này đều có xu hướng giảm, giá diesel lại tăng dựng đứng tới 40% chỉ trong vòng chưa đầy hai tháng.
Sự trỗi dậy của giá dầu diesel tác động sâu rộng đến toàn bộ cấu trúc kinh tế. Chuyên gia năng lượng Jaime Brito nhấn mạnh loại nhiên liệu này đóng vai trò như mạch máu của hệ thống lưu thông hàng hóa, là động lực vận hành mạng lưới vận tải đưa nông sản và thực phẩm từ đồng ruộng đến các quầy siêu thị. Dù người dân ít khi sử dụng diesel trực tiếp cho phương tiện cá nhân, chi phí sinh hoạt hàng ngày lại phụ thuộc chặt chẽ vào loại dầu này do toàn bộ phương tiện vận tải đường dài, tàu hỏa chở hàng, máy móc thi công xây dựng cùng các loại máy cày, máy gặt đều vận hành bằng diesel.
Đà tăng phi mã bắt nguồn từ sự đứt gãy kép về nguồn cung tại các trung tâm năng lượng lớn. Báo cáo từ đài NBC News chỉ ra rằng thị trường đang chịu tác động đồng thời từ hai điểm nóng địa chính trị ở khu vực Trung Đông và xung đột Nga - Ukraine, những nơi chiếm tới một phần ba tổng lượng xuất khẩu diesel trên toàn cầu. Tại Trung Đông, những rủi ro phát sinh từ cuối tháng 2 đe dọa hành lang hàng hải qua eo biển Hormuz từng đẩy giá dầu WTI từ 65,62 USD vọt lên 94,65 USD mỗi thùng chỉ sau hai tuần. Ở mặt trận Đông Âu, các đợt tập kích bằng máy bay không người lái liên tiếp khiến nhiều cơ sở lọc dầu của Nga rơi vào tình trạng tê liệt.
Bên cạnh yếu tố nguồn cung dầu thô, nút thắt nghiêm trọng nhất nằm ở giới hạn công suất lọc hóa dầu, đẩy biên lợi nhuận của ngành này lên đỉnh lịch sử. Bất chấp việc Tổng thống Mỹ Donald Trump triệu tập lãnh đạo các tập đoàn năng lượng tới Nhà Trắng nhằm gây áp lực tăng sản lượng, các nhà máy không thể nâng thêm công suất trong ngắn hạn. Báo cáo kết quả kinh doanh từ những tập đoàn hàng đầu như Marathon Petroleum hay Shell cho thấy các tổ hợp lọc dầu trên toàn cầu đang hoạt động ở mức xấp xỉ 100% công suất thiết kế, khiến dư địa kỹ thuật gần như cạn kiệt. Tình trạng thiếu hụt diesel càng trầm trọng hơn khi các cơ sở lọc dầu chủ động chuyển hướng công suất sang sản xuất nhiên liệu máy bay nhằm tối ưu hóa tỷ suất sinh lời.
Cú sốc năng lượng xảy ra đúng vào thời điểm cao điểm thu hoạch mùa màng và bước vào chu kỳ tích trữ nhiên liệu sưởi ấm cho mùa đông. Theo trang tin Finance.biggo.com, lượng dự trữ các sản phẩm chưng cất tại Mỹ, nhất là khu vực Bờ Đông, đang rơi xuống mức đáy lịch sử so với cùng kỳ các năm, khiến thị trường mất đi lớp đệm dự phòng rủi ro.
Giám đốc phân tích dầu mỏ tại GasBuddy, ông Patrick De Haan, cảnh báo đây là thời điểm đắt đỏ nhất trong lịch sử của dầu diesel tại Mỹ và chi phí gia tăng này sẽ nhanh chóng thẩm thấu trực tiếp vào giá bán của từng món hàng tiêu dùng. Từ cước xe tải chở nông sản tại California đến chi phí chạy máy gặt ngô ở Iowa, tất cả chi phí đầu vào tăng thêm sẽ được cộng thẳng vào giá bán lẻ của các mặt hàng thiết yếu như sữa, bánh mì hay ngũ cốc.
Đồng quan điểm, chiến lược gia thị trường cao cấp Benjamin Picton tại Rabobank nhận định việc thiếu hụt sản phẩm dầu tinh chế đang đẩy mặt bằng giá cả hàng hóa và dịch vụ leo thang khắp các chuỗi cung ứng. Ngân hàng đầu tư Goldman Sachs cũng đưa ra dự báo thận trọng rằng giá dầu diesel khó có cơ hội hạ nhiệt rõ nét nếu nguồn cung xuất khẩu từ Vùng Vịnh hoặc Nga chưa được khôi phục hoàn toàn.
Tâm An
