Bài học đắt giá từ câu chuyện thực tế
Sự thay đổi trong tư duy của người lao động được thể hiện rõ qua trường hợp của chị Hoài , một nhân viên phát triển kinh doanh 32 tuổi tại Hà Nội. Trong các bài đăng tìm việc gần đây, chị luôn in đậm yêu cầu công ty phải đóng bảo hiểm trên toàn bộ mức lương thực nhận.
Chia sẻ về quyết định này, chị cho biết đây là kết quả của một quá trình dài nhận thức lại về rủi ro tài chính. Trong hơn 10 năm làm việc qua 4 công ty khác nhau, chị chưa từng được hưởng chế độ đóng bảo hiểm dựa trên thu nhập thực tế. Ban đầu, chị cảm thấy việc đóng bảo hiểm trên mức lương cơ bản thấp là một lợi thế vì số tiền thực nhận về tay hằng tháng sẽ cao hơn. Tuy nhiên, suy nghĩ này đã thay đổi hoàn toàn sau khi chị trải qua biến cố sức khỏe và một giai đoạn thất nghiệp.
Thực tế phũ phàng đã chứng minh sự thiệt thòi của người lao động khi mức đóng bảo hiểm thấp. Chị Hoài tính toán rằng lẽ ra mình có thể nhận hơn 10 triệu đồng trợ cấp thất nghiệp để trang trải giai đoạn khó khăn, nhưng con số thực nhận chỉ chưa tới 5 triệu đồng. Chị nhận định rằng việc hụt đi vài triệu đồng trong giai đoạn bình thường không quá ảnh hưởng, nhưng khoản trợ cấp cao hơn trong lúc hoạn nạn lại vô cùng quý giá. Đó là lý do chị chấp nhận mức lương thực nhận thấp hơn một chút để đổi lấy sự an tâm dài hạn về lương hưu và các khoản trợ cấp.
Bức tranh toàn cảnh về chênh lệch quyền lợi
Câu chuyện của chị Hoài không phải là cá biệt mà phản ánh đúng thực trạng được ghi nhận trong Báo cáo Lương và Thị trường Lao động 2026 của Navigos Group. Dữ liệu cho thấy, có một sự phân hóa rõ rệt trong chính sách đãi ngộ của các doanh nghiệp.
Cụ thể, có tới hơn 43% người lao động tham gia khảo sát cho biết, họ đang được đóng bảo hiểm trên một mức lương cố định thấp hơn nhiều so với thu nhập thực tế. Chỉ có khoảng hơn 38% người lao động may mắn được doanh nghiệp đóng bảo hiểm dựa trên toàn bộ thu nhập gộp hằng tháng, và nhóm này chủ yếu tập trung ở các công ty có vốn đầu tư nước ngoài.
Đáng lo ngại hơn là vẫn còn hơn 10% người lao động chỉ được đóng bảo hiểm ở mức lương tối thiểu vùng và gần 5% hoàn toàn không được tham gia bảo hiểm xã hội.
Rủi ro pháp lý và thiệt thòi an sinh
Việc tồn tại song song nhiều cách tính mức đóng bảo hiểm khiến quyền lợi của người lao động giữa các khu vực và loại hình doanh nghiệp trở nên bất bình đẳng. Khi mức đóng thấp hơn thu nhập thực tế, tất cả các chế độ thụ hưởng sau này như ốm đau, thai sản, hưu trí hay trợ cấp thất nghiệp đều bị kéo giảm theo.
Nguyên nhân của tình trạng này khá đa dạng, từ việc doanh nghiệp gặp khó khăn về ngân sách, muốn tối ưu chi phí nhân sự cho đến việc hiểu chưa đúng về quy định pháp luật.
Xét về mặt pháp lý, quy định hiện hành đã nêu rõ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc là mức lương ghi trong hợp đồng cùng các khoản phụ cấp và bổ sung xác định được mức tiền cụ thể. Quy định này đã được áp dụng đầy đủ từ năm 2018 nhằm đảm bảo mức đóng tiệm cận với thu nhập thực tế. Các khoản được miễn trừ chỉ bao gồm tiền thưởng, tiền ăn trưa, xăng xe, điện thoại hay các khoản phúc lợi hiếu hỷ không thường xuyên.
Do đó, các doanh nghiệp cố tình đóng bảo hiểm không đúng mức quy định hoặc bỏ sót người lao động sẽ đối mặt với rủi ro bị truy thu, tính lãi chậm đóng và xử phạt hành chính nghiêm khắc theo luật định.
Tâm An
