Theo đánh giá của các đại biểu, dược liệu đang nổi lên như một hướng phát triển có nhiều tiềm năng tại khu vực miền núi, trung du nhờ lợi thế về điều kiện tự nhiên và đa dạng sinh học. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy sản xuất dược liệu vẫn còn phân tán, thiếu liên kết, chưa có hệ thống tiêu chuẩn thống nhất; năng lực chế biến còn hạn chế, việc xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường chưa tương xứng với tiềm năng.
Một trong những vấn đề được đặt ra là yêu cầu hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn chất lượng đối với các sản phẩm dược liệu đặc thù. PGS.TS Đỗ Thị Hà, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu (Bộ Y tế) cho biết, kết quả nghiên cứu cho thấy sâm Lai Châu có sự khác biệt về hàm lượng hoạt chất so với sâm Ngọc Linh, loại đang được sử dụng làm cơ sở xây dựng tiêu chuẩn trong Dược điển Việt Nam. Thực tế này đặt ra yêu cầu cần xây dựng tiêu chuẩn riêng cho từng loài dược liệu nhằm kiểm soát chất lượng, tránh nhầm lẫn trên thị trường và tạo cơ sở pháp lý cho phát triển sản phẩm.
Ở góc độ quản lý ngành, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, nhiều địa phương có điều kiện phát triển dược liệu quy mô lớn, song diện tích trồng còn nhỏ, sản lượng thấp, chưa hình thành được vùng nguyên liệu ổn định phục vụ chế biến sâu. Điều này khiến chuỗi giá trị dược liệu chưa được tổ chức hiệu quả.
Các nghiên cứu cũng cho thấy tiềm năng phát triển của một số loài dược liệu bản địa là rất lớn. Đơn cử như sâm Lai Châu, với hàm lượng saponin toàn phần đạt từ 17,68% đến 19,71% ở nhóm cây 5 - 7 năm tuổi. Thời gian qua, thị trường đã xuất hiện nhiều sản phẩm chế biến từ loại dược liệu này như trà sâm, nước uống, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm. Tuy nhiên, quy mô vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thị trường.
Theo số liệu tại hội nghị, nhu cầu nguyên liệu y học trong nước hiện mới đáp ứng khoảng 25%, tương đương quy mô khoảng 400 triệu USD mỗi năm. Trong khi đó, thị trường dược liệu và các sản phẩm từ sâm trên toàn cầu được dự báo có thể đạt tới 430 tỷ USD vào năm 2028. Điều này cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn nếu tổ chức sản xuất và thị trường một cách bài bản.
Các ý kiến tại hội nghị thống nhất rằng, để phát triển dược liệu theo hướng kinh tế xanh, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, trọng tâm là quy hoạch vùng trồng tập trung; bảo tồn và phát triển nguồn gene; xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn chất lượng; đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng thương hiệu gắn với chỉ dẫn địa lý, tăng cường truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường tiêu thụ, nhất là xuất khẩu.
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Theo đó, thị trường đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, tính “xanh”, khả năng truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn sản phẩm.
Thứ trưởng cho rằng, phát triển nông nghiệp không thể tiếp tục theo hướng dàn trải mà cần tập trung vào những sản phẩm có lợi thế cạnh tranh, có thị trường và có khả năng tổ chức theo chuỗi giá trị. Đối với lĩnh vực dược liệu, đây là hướng đi có tiềm năng tạo đột phá, đặc biệt khi gắn với mô hình phát triển dưới tán rừng. Cách tiếp cận này không chỉ góp phần nâng cao giá trị kinh tế rừng mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân, đồng thời bảo vệ tài nguyên và môi trường sinh thái.
Hội nghị được kỳ vọng sẽ góp phần định hướng rõ hơn con đường phát triển ngành dược liệu theo hướng xanh, bền vững, qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng, nâng cao giá trị gia tăng và đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế nông nghiệp trong giai đoạn tới.
Hậu Thạch (t/h)
