Từ mở rộng diện tích sang nâng giá trị
Tại chương trình “Gặp gỡ, giao thương, kết nối hợp tác chuỗi cung ứng sầu riêng Việt Nam - Trung Quốc, tỉnh Đắk Lắk năm 2026” diễn ra ngày 19/8, các đại biểu tập trung bàn giải pháp nâng chất lượng và tăng tính ổn định cho chuỗi cung ứng sầu riêng.
Theo ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, thị trường Trung Quốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với người trồng và doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng không thể là nền tảng duy nhất. Muốn phát triển lâu dài, ngành hàng phải dựa trên chất lượng, uy tín và niềm tin của đối tác.
Đắk Lắk hiện có khoảng 45.000 ha sầu riêng, dự kiến sản lượng năm 2026 đạt 500.000 tấn, tập trung thu hoạch từ tháng 8 đến tháng 11. Quy mô vùng nguyên liệu lớn tạo lợi thế về nguồn cung, song địa phương đang định hướng không tiếp tục chạy theo mở rộng diện tích mà tập trung nâng giá trị trên mỗi hecta.
Ông Trần Văn Thắng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, cho rằng tư duy sản xuất cũng cần thay đổi, từ “có gì bán nấy” sang sản xuất dựa trên nhu cầu của thị trường. Theo đó, doanh nghiệp và đối tác quốc tế cần tham gia sớm hơn vào quá trình tổ chức vùng nguyên liệu, cung cấp thông tin về thị hiếu, tiêu chuẩn và quy cách sản phẩm.
Cách làm này đặt chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc vào trung tâm. Đồng thời, các khâu bảo quản, chế biến và logistics cũng phải được đầu tư để giảm tổn thất sau thu hoạch.
Hiện Trung Quốc tiêu thụ khoảng 70% sản lượng sầu riêng của Đắk Lắk. Địa phương có 280 vùng trồng với khoảng 7.500 ha và 41 cơ sở đóng gói quả tươi đã được phê duyệt mã số xuất khẩu. Tuy nhiên, 253 mã số vùng trồng với khoảng 6.532 ha cùng 92 cơ sở đóng gói vẫn đang chờ phía Trung Quốc phê duyệt.
Điều này cho thấy dư địa xuất khẩu còn lớn, nhưng khả năng mở rộng thị trường phụ thuộc nhiều vào tốc độ chuẩn hóa vùng trồng và cơ sở đóng gói.
Xây chuỗi cung ứng thay vì chỉ mua bán
Một hướng hợp tác được Đắk Lắk kỳ vọng là thay đổi mối quan hệ giữa doanh nghiệp Việt Nam và đối tác Trung Quốc. Thay vì chỉ đến vùng nguyên liệu vào mùa thu hoạch để thu mua, doanh nghiệp Trung Quốc có thể tham gia sâu hơn vào việc định hướng sản phẩm, tiêu chuẩn và nhu cầu thị trường.
Phía Việt Nam tổ chức vùng nguyên liệu, sản xuất theo tiêu chuẩn và kiểm soát chất lượng; phía Trung Quốc có thể hỗ trợ về thị trường, công nghệ bảo quản, chế biến và hệ thống phân phối. Hai bên qua đó hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu dùng.
Theo ông Lưu Húc, Giám đốc kinh doanh thị trường nước ngoài của Liên hiệp Hợp tác xã Cung ứng và Tiêu thụ Quảng Tây, đại diện China Coop, nhu cầu sầu riêng chất lượng cao tại Trung Quốc vẫn lớn. Tuy nhiên, hợp tác cần bắt đầu ngay từ vùng trồng, từ giống, kỹ thuật canh tác, kiểm soát sâu bệnh đến thu hoạch và xử lý sau thu hoạch.
China Coop mong muốn phối hợp với đối tác Việt Nam tổ chức các hoạt động hướng dẫn kỹ thuật tại vùng sản xuất, đồng thời thúc đẩy chuẩn hóa chất lượng. Hệ thống sơ lạnh, phân loại, kho bảo quản và chuỗi lạnh xuyên biên giới cũng được xem là những yếu tố cần được tăng cường.
Bên cạnh đó, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, vi sinh vật và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc sẽ giúp từng lô hàng minh bạch hơn, giảm rủi ro trong quá trình thông quan và tiêu thụ.
China Coop hiện sở hữu mạng lưới gần 30.000 hợp tác xã cung tiêu cơ sở, hơn 3.000 chợ đầu mối và hàng trăm nghìn điểm bán lẻ. Đây là lợi thế để mở rộng phân phối sầu riêng Việt Nam tại thị trường Trung Quốc nếu hai bên hình thành được chuỗi hợp tác ổn định.
Với Đắk Lắk, mục tiêu không chỉ là bán thêm sầu riêng mà là nâng giá trị của từng trái sầu riêng. Khi vùng nguyên liệu được kiểm soát, công nghệ được ứng dụng nhiều hơn và doanh nghiệp hai nước cùng tham gia vào chuỗi, ngành hàng sẽ giảm sự phụ thuộc vào các giao dịch mùa vụ và biến động giá ngắn hạn.
Trong dài hạn, việc biến Trung Quốc từ một thị trường tiêu thụ lớn thành đối tác trong chuỗi giá trị có thể giúp sầu riêng Việt Nam củng cố vị thế, nâng chất lượng và tạo nền tảng phát triển bền vững hơn.
Minh Thành (t/h)
