Nghị định số 71/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/5/2026) bao gồm 4 chương và 57 điều, thay thế hoàn toàn Nghị định số 107/2013/NĐ-CP trước đây. Hệ thống quy định mới bao quát toàn diện các hành vi vi phạm về khai báo, cấp phép; an toàn và bảo vệ bức xạ; an ninh nguồn phóng xạ, vật liệu hạt nhân; hoạt động của nhà máy điện hạt nhân và các dịch vụ hỗ trợ ứng dụng năng lượng nguyên tử.
Theo quy định, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm sẽ phải chịu hình thức xử phạt chính là cảnh cáo hoặc phạt tiền. Mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân là 1 tỷ đồng và đối với tổ chức là 2 tỷ đồng. Bên cạnh đó, tùy thuộc vào tính chất và mức độ vi phạm, cơ quan chức năng có thể áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như: tước quyền sử dụng giấy phép tiến hành công việc bức xạ, giấy phép xây dựng nhà máy điện hạt nhân; đình chỉ hoạt động có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hoặc trục xuất.
Phân định rõ các mức phạt đối với hành vi không phép, sai phép
Nghị định quy định chi tiết các khung tiền phạt tương ứng với mức độ rủi ro của từng hành vi vi phạm liên quan đến giấy phép tiến hành công việc bức xạ.
Theo đó, phạt từ 10 - 20 triệu đồng: Áp dụng đối với các hành vi không có giấy phép hoặc giấy phép hết hạn trong việc: sử dụng thiết bị bức xạ không gắn nguồn phóng xạ; thay đổi quy mô, chấm dứt hoạt động cơ sở bức xạ; xuất, nhập khẩu, sử dụng hoặc lưu giữ chất phóng xạ, nguồn phóng xạ (trong trường hợp chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự).
Phạt từ 15 - 25 triệu đồng: Xử phạt các hành vi vận chuyển nguồn phóng xạ, chất phóng xạ, chất thải phóng xạ khi không có giấy phép hợp lệ.
Phạt từ 20 - 30 triệu đồng: Áp dụng cho hành vi xử lý, chôn cất chất thải phóng xạ hoặc nguồn phóng xạ đã qua sử dụng trái phép. Khung phạt sẽ tăng lên mức 30 - 50 triệu đồng đối với hoạt động thăm dò khoáng sản có tính phóng xạ không phép.
Phạt từ 40 - 60 triệu đồng: Dành cho các vi phạm nghiêm trọng hơn như vận hành thiết bị chiếu xạ (máy gia tốc hoặc sử dụng nguồn phóng xạ); khai thác, chế biến khoáng sản có tính phóng xạ; sản xuất, chế biến chất phóng xạ hoặc vận chuyển vật liệu phóng xạ quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam mà không có sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền.
Đáng chú ý, đối với các vi phạm liên quan đến số lượng lớn nguồn phóng xạ hoặc thiết bị chiếu xạ, mức phạt sẽ được nhân lên nhiều lần. Đặc biệt, nếu nguồn phóng xạ có mức độ nguy hiểm từ trung bình đến trên trung bình theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, mức tiền phạt sẽ bị áp dụng hệ số nhân gấp 1,5 đến 2 lần. Số tiền phạt tối đa cho nhóm hành vi vận chuyển trái phép nguồn phóng xạ nguy hiểm có thể lên tới 300 triệu đồng.
Khung hình phạt cao nhất dành cho vật liệu và nhiên liệu hạt nhân
Đối với các vi phạm liên quan trực tiếp đến vật liệu hạt nhân, Nghị định thiết lập khung hình phạt mang tính răn đe rất cao. Cụ thể:
Phạt từ 100 - 200 triệu đồng: Áp dụng cho các hành vi xuất, nhập khẩu vật liệu hạt nhân nguồn, thiết bị hạt nhân; hoặc xử lý, chôn cất nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng không phép.
Phạt từ 200 - 400 triệu đồng: Đây là khung phạt tiền cao nhất dành cho các hành vi vận chuyển, lưu giữ hoặc vận chuyển quá cảnh lãnh thổ Việt Nam đối với vật liệu hạt nhân nguồn, nhiên liệu hạt nhân và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng khi chưa được cấp phép (và chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự).
Cùng với các hình thức phạt tiền, tổ chức, cá nhân vi phạm buộc phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả nghiêm ngặt. Các biện pháp này bao gồm: khôi phục các điều kiện bảo đảm an toàn bức xạ, an ninh hạt nhân; buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc tái xuất các hàng hóa, vật phẩm vi phạm. Trong trường hợp hành vi vi phạm gây phát tán, nhiễm bẩn phóng xạ vượt mức quy định, chủ thể vi phạm bắt buộc phải tiến hành các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia.
Thành Nam (t/h)
