THCL Thống kê mới nhất của NHNN cho thấy, tính từ năm 2012 đến hết tháng 8/2015, hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) đã xử lý được 424,14 nghìn tỷ đồng nợ xấu (tương đương 91,2% tổng số nợ xấu ước tính tại thời điểm tháng 9/2012.

Tuy nhiên, việc nhiều NHTM được NHNN liên tiếp mua lại với giá 0 đồng cho thấy, lộ trình tái cơ cấu NH để xây dựng một hệ thống tài chính minh bạch, lành mạnh vẫn còn không ít việc phải làm.

Tái cơ cấu để củng cố niềm tin

Tại Hội thảo “Ba năm nhìn lại tái cơ cấu NH và xử lý nợ xấu” do NHNN và báo Lao động tổ chức vừa diễn ra tại Hà Nội, PGS. TS. Nguyễn Kim Anh, Phó thống đốc NHNN cho biết, từ năm 2012 đến hết tháng 8/2015, hệ thống các TCTD đã xử lý được 424,14 nghìn tỷ đồng nợ xấu (tương đương 91,2% tổng số nợ xấu ước tính tại thời điểm tháng 9/2012. Trong đó, xử lý nợ xấu qua Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC) chiếm 41,3%, còn lại do các TCTD tự xử lý bằng nhiều biện pháp khác nhau; đưa tỷ lệ nợ xấu từ mức rất cao ở những năm trước về mức 3,21% tháng 8/2015, dự kiến tỷ lệ nợ xấu vào cuối năm 2015 sẽ ở mức dưới 3% theo đúng mục tiêu đã đề ra.

NHNN đã kiểm soát được và từng bước xử lý các TCTD yếu kém, lành mạnh hóa môi trường kinh doanh NH. Các NHTM nhà nước duy trì vị trí chủ đạo, đóng vai trò trụ cột trong việc giữ vững sự ổn định hệ thống các TCTD, luôn đi tiên phong, dẫn dắt thị trường và trong việc thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đồng thời, là lực lượng chủ yếu, tích cực tham gia cơ cấu lại các TCTD yếu kém theo chỉ định của NHNN. Trong giai đoạn từ năm 2011 đến nay, số lượng TCTD, chi nhánh NH nước ngoài đã giảm 17 tổ chức thông qua sáp nhập, hợp nhất, giải thể, rút giấy phép.

TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia nhận xét, sau 3 năm nhìn lại, chúng ta đã có một thanh khoản tương đối ổn định, thị trường vàng, hối đoái về căn bản ổn định, lòng tin của những người gửi tiền được củng cố. Đây có thể coi là thành công bước đầu vô cùng quan trọng để chống lại cú sốc thanh khoản xảy ra vào thời điểm trước. Nhìn toàn bộ tổng thể đó, tôi thấy quá trình tái cấu trúc đã đạt được thành công lớn. Việc xử lý sở hữu chéo và lũng đoạn hệ thống NH cũng đã có tiến bộ ban đầu. Thông qua việc áp dụng chuẩn mực quản trị, quản lý rủi ro, chuẩn mực kế toán và báo cáo tài chính, chỉ tiêu an toàn hệ thống đã dần tiệm cận với hệ thống quốc tế.

Phó chủ tịch thường trực LienVietPostBank, TS. Nguyễn Đức Hưởng cũng nhận xét, NHNN đã bước một bước rất dài và xử lý được nhiều vấn đề phức tạp của thị trường tài chính - tiền tệ như lạm phát, lãi suất, tỉ giá, vàng, hay mua NH với giá 0 đồng. Riêng việc mua NH với giá 0 đồng là một sáng kiến chưa có tiền lệ. Kể cả ở Mỹ, người ta bỏ tiền ra cứu các NH, nhưng Việt Nam không dùng tiền ngân sách.

Việt Nam đã mua NH với giá 0 đồng, tức là “đánh chuột nhưng không vỡ bình”, đánh chính vào các hội đồng quản trị, cổ đông. Điều này đồng nghĩa với việc, tiền của dân không mất, quyền lợi của người gửi tiền được bảo đảm. Việc làm này cũng được TS. Lê Xuân Nghĩa nhận xét là “sáng kiến tuyệt vời”.

Sự tốn kém đằng sau mức giá 0 đồng

Mặc dù hành động mua lại nhiều NHTM với mức giá 0 đồng của NHNN đã được dư luận đánh giá cao. Song các chuyên gia tài chính cũng thẳng thắn cho rằng, việc mua lại một NH với giá 0 đồng không có nghĩa người mua không mất tiền.

Ngược lại, việc người mua phải bỏ ra những khoản tiền lớn. Bởi khi một NHTM nhận tiền gửi 100 đồng, đem cho vay. Vì lý do nào đó, 50 đồng tiền vay không đòi lại được. Vốn chủ sở hữu chỉ có 10 đồng, bù vào vẫn còn thiếu 40 đồng. Lúc đó, người mua NHTM với giá 0 đồng chính là người sẽ phải gánh chịu trách nhiệm trả đủ 100 đồng cho người gửi, tức phải bỏ tiền túi ra bù 40 đồng còn thiếu kia. Vì vậy, việc NHNN đã mua 3 NH với giá 0 đồng, gồm NH TMCP Dầu khí Toàn cầu (GP Bank), NH Xây dựng Việt Nam (VNCB) và NH TMCP Đại Dương (OceanBank) sẽ đi kèm với việc nhiều khoản tiền lớn phải chi trả để giữ an toàn cho toàn hệ thống và việc tốn kém là điều không thể tránh khỏi.

Tuy nhiên, theo chuyên gia NH, TS. Nguyễn Trí Hiếu, việc mua lại 0 đồng đối với những NH này sẽ giữ được an toàn cho hệ thống NH, tránh tình trạng domino (đổ vỡ hàng loạt trong hệ thống NH). Việc mua 0 đồng chỉ là bước đi cần thiết, để ổn định lại hoạt động của NH này sao cho hấp dẫn hơn trong mắt nhà đầu tư trong và ngoài nước. Bước cuối cùng cũng sẽ là sáp nhập, mua lại. Bởi NHNN không hy vọng những NH này sẽ phục hồi và trở thành một NH lớn mạnh trong tương lai. Hơn nữa, việc mua lại 0 đồng mà không bán lại sẽ đi ngược với chính sách giảm số lượng NH của chính NHNN.

Bình luận về hình thức mua lại 0 đồng của NHNN, một chuyên gia tài chính cho rằng, đây là một hình thức phá sản kiểu mới khiến cơ quan này phải tốn rất nhiều tiền để trang trải chi phí như xử lý nợ xấu, trả tiền cho người gửi tiền, doanh nghiệp… Đó là chưa kể đến chi phí, trách nhiệm của đơn vị tham gia vào quá trình tái cơ cấu của những NH này. Đơn cử với VNCB. Theo thông tin từ Phó thống đốc NHNN Nguyễn Phước Thanh, để VNCB đi vào ổn định sau khi mua lại 0 đồng, NHNN đã phải bơm 40.000 tỷ đồng. Thông tin từ đại hội đồng cổ đông cũng cho biết, số tiền âm vốn của OceanBank là 11.000 tỷ đồng. Xét về quy mô, OceanBank lớn hơn VNCB. Do vậy, số tiền bỏ ra ban đầu của NHNN để giúp VNCB đứng vững sau khi mua với giá 0 đồng có thể không dưới 40.000 tỷ đồng.

Mặc dù tiến trình tái cơ cấu hệ thống NH vẫn còn ngổn ngang việc phải làm, song các chuyên gia tài chính cho rằng, sau 3 năm nhìn lại cả quá trình thực hiện đề án tái cơ cấu, hệ thống các tổ chức tín dụng Việt Nam đã vượt qua được giai đoạn “nóng và nguy hiểm nhất”...

TS. Cấn Văn Lực, Chủ tịch HĐQT BIDV, Giám đốc Trường đào tạo cán bộ BIDV cho rằng, xử lý nợ xấu cần tập trung vào 6 phương thức chủ yếu: Cơ cấu lại nợ, miễn giảm lãi và phí tín dụng, sử dụng quỹ dự phòng rủi ro để xử lý; xử lý, phát mại tài sản bảo đảm để thu hồi nợ, chuyển nợ thành vốn góp, mua, bán nợ. Đặc biệt, không được quên việc ngăn ngừa nợ xấu mới phát sinh nhằm hạn chế nợ xấu trong tương lai.

Cao Huyền (TH&CL)