Theo đánh giá của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, dù Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã có những quy định cơ bản về bảo vệ thông tin cá nhân, song quá trình thực thi vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Không ít doanh nghiệp thu thập dữ liệu theo hình thức “mặc định”, thiếu minh bạch về mục đích sử dụng hoặc phạm vi lưu trữ, chia sẻ thông tin, khiến người tiêu dùng khó kiểm soát dữ liệu của mình.
Thực tế, cùng với sự phát triển của các nền tảng số, các hành vi lừa đảo, gian lận và lạm dụng dữ liệu cá nhân cũng gia tăng. Nhiều người tiêu dùng bị thu thập thông tin mà không nắm rõ mục đích, hoặc bị sử dụng dữ liệu để phục vụ quảng cáo, tiếp thị ngoài mong muốn. Trong khi đó, nhận thức về quyền dữ liệu cá nhân của một bộ phận người dùng vẫn còn hạn chế, dẫn đến nguy cơ bị xâm phạm quyền riêng tư.
Để khắc phục tình trạng này, dự thảo sửa đổi luật đã đề xuất bổ sung quy định rõ ràng hơn về mục đích thu thập và sử dụng thông tin. Theo đó, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thiết lập cơ chế minh bạch để người tiêu dùng lựa chọn phạm vi cung cấp dữ liệu và thể hiện sự đồng ý hoặc không đồng ý một cách cụ thể.
Điểm mới đáng chú ý là việc hạn chế cơ chế “đồng ý mặc định” – vốn buộc người dùng phải chấp nhận toàn bộ điều khoản nếu muốn sử dụng dịch vụ. Thay vào đó, người tiêu dùng sẽ có quyền quyết định dữ liệu nào được chia sẻ, chia sẻ cho mục đích gì và trong thời gian bao lâu. Điều này giúp tăng tính chủ động và bảo vệ quyền riêng tư trong các giao dịch số.
Các chuyên gia cho rằng, quy định mới không chỉ có ý nghĩa bảo vệ cá nhân mà còn góp phần xây dựng niềm tin trong môi trường thương mại điện tử. Khi người tiêu dùng cảm thấy dữ liệu của mình được bảo vệ, họ sẽ sẵn sàng tham gia sâu hơn vào các hoạt động mua sắm trực tuyến, qua đó thúc đẩy sự phát triển của kinh tế số.
Bên cạnh đó, việc minh bạch hóa hoạt động thu thập và sử dụng dữ liệu cũng tạo áp lực buộc doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm quản trị. Các doanh nghiệp sẽ phải đầu tư vào hệ thống bảo mật, xây dựng quy trình xử lý dữ liệu chặt chẽ và sẵn sàng giải trình khi xảy ra sự cố. Đây là xu hướng phù hợp với thông lệ quốc tế, nơi quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân được coi là quyền cơ bản của người tiêu dùng.
Ở góc độ pháp lý, việc sửa đổi quy định được kỳ vọng sẽ giúp đồng bộ hóa hệ thống pháp luật liên quan đến dữ liệu cá nhân, thương mại điện tử và an toàn thông tin mạng. Khi các quy định được cụ thể hóa, việc phát hiện và xử lý vi phạm cũng sẽ trở nên hiệu quả hơn, giảm thiểu các khoảng trống pháp lý có thể bị lợi dụng.
Không chỉ bảo vệ người tiêu dùng, quy định mới còn tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho doanh nghiệp. Những đơn vị tuân thủ tốt các tiêu chuẩn bảo mật dữ liệu sẽ có lợi thế về uy tín và khả năng thu hút khách hàng trong dài hạn.
Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của cả doanh nghiệp và người tiêu dùng. Đồng thời, cơ quan quản lý cần ban hành hướng dẫn chi tiết về tiêu chuẩn bảo mật, cơ chế giám sát và chế tài xử phạt đủ mạnh để đảm bảo tính răn đe.
Về lâu dài, việc hoàn thiện khung pháp lý bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển bền vững của thương mại điện tử. Khi dữ liệu được quản lý minh bạch và an toàn, người tiêu dùng sẽ yên tâm hơn khi tham gia giao dịch trực tuyến, qua đó mở rộng quy mô thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế số Việt Nam.
Nam Sơn (t/h)
