(THCL) _ Thời gian qua, nhu cầu vay nợ công trong nước tăng, trong khi thời hạn vay ngắn kéo theo áp lực trả nợ tăng nhanh hơn. Trước tình hình đó, Chính phủ yêu cầu cơ cấu lại nợ công theo hướng tăng tỷ trong vay dài hạn.

Nợ công tăng  nhanh

Dù kinh tế thế giới đã có dấu hiệu hồi phục, song thời gian qua, nền kinh tế trong nước vẫn phải đối mặt với một số khó khăn, thách thức như  sức cầu trong nước còn yếu, tăng trưởng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 10 tháng năm 2014 chậm nhất trong vòng 5 năm, đạt 10,9% (cùng kỳ năm 2013 là 12,6%), là mức tăng chậm nhất trong vòng 5 năm gần đây.  Trong khi đó, nhiệm vụ tái cơ cấu nền kinh tế gắn với 3 đột phá chiến lược thực hiện còn ì ạch, chưa đạt hiệu quả.

Nhằm ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, Chính phủ đã có chủ trương sử dụng chính sách tiền tệ, tài khóa thắt chặt như, đưa ra hạn mức tăng trưởng tín dụng, tăng các lãi suất điều hành, cắt giảm chi tiêu công, tái cơ cấu nền kinh tế...

Chính sách này đã giúp cải thiện tình hình vĩ mô nhưng cũng đã có ảnh hưởng tiêu cực đến các DN. Số lượng DN giải thể, ngừng hoạt động liên tục tăng. Nếu như năm 2012 số lượng DN giải thể ngừng hoạt động là 54.000 thì sang năm 2013 con số này lên tới 61.000 và 8 tháng đầu năm 2014 là 44.500 DN.  Tổng cầu suy yếu cùng với chi phí sản xuất cao khiến cho DN gặp nhiều khó khăn. Những khó khăn của DN kéo theo hàng loạt vấn đề của hệ thống ngân hàng như nợ xấu tăng, dòng vốn tín dụng tắc nghẽn…

Ngoài ra, cùng với những chính sách ưu đãi về thuế cho DN của Chính phủ trong thời gian qua cũng góp phần làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước.

Thế nhưng, giai đoạn 2011-2015 nền kinh tế gặp nhiều khó khăn, tuy nhiên nhu cầu về đầu tư công vẫn  tăng cao, bởi vậy, Chính phủ đã tăng phát hành trái phiếu chính phủ cho đầu tư phát triển. Đồng thời, do khó khăn nên bố trí cân đối trả nợ thấp hơn đảo nợ; đồng thời tăng mức bảo lãnh chính phủ cho vay ngân hàng chính sách, phát hành trái phiếu để thực hiện các chương trình, tăng mức bảo lãnh vay vốn nước ngoài thực hiện  một số dự án lớn trọng điểm của quốc gia, đặc biệt là dự án ngành điện, điện hạt nhân, hàng không.

Trong khi đó, phát hành trái phiếu chính phủ mới chỉ đáp ứng ứng 50 - 70% yêu cầu huy động vốn hàng năm nên phải tăng vay các nguồn vốn ngắn hạn tạm thời khác với chi phí huy động cao; cơ cấu phát hành trái phiếu chính phủ hàng năm kỳ hạn ngắn từ 1 - 3 năm là cao, làm tăng áp lực trả nợ trong ngắn hạn. Nhiều khoản vay ngoài nước đến kỳ trả nợ gốc nên áp lực trả nợ trong 2015 -2016 là lớn.

Tái đầu tư công

Trên cơ sở chỉ thị của Thủ tướng về các giải pháp kiểm soát và xử lý nợ đọng cơ bản của các dự án đầu tư sử dụng vốn ngân sách và trái phiếu Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương đã chủ động trong việc bố trí sắp xếp nguồn lực theo thứ tự ưu tiên, tập trung bố trí vốn cho các dự án dở dang có khả năng hoàn thành trong giai đoạn 2012 - 2013, giảm dần tỷ trọng nợ đọng xây dựng cơ bản.

Thực tế, đến nay, tỷ lệ dự án khởi công mới là rất ít, nợ xây dựng cơ bản đã giảm từ 85.000 tỷ đồng cuối năm 2012 xuống còn 40.000 tỷ đồng cuối năm 2013. Nhiều văn bản pháp luật liên quan tới quản lý đầu tư công như Luật Ngân sách, Luật Đầu tư… được xúc tiến xây dựng và sửa đổi.

Tuy nhiên, mặc dù 5 nội dung của Chỉ thị 1792/CT-TTg đã và đang được triển khai theo lộ trình 2011 - 2015 và có được kết quả nhất định, song nhìn chung hầu hết các nội dung vẫn còn chậm và chưa đáp ứng được mục tiêu, tiến độ đề ra, trong đó tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí, thiếu cân đối nguồn vốn vẫn xảy ra tại một số địa phương.

Trong 9 tháng đầu năm, Chính phủ ban hành các chính sách tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai tái cơ cấu DNNN: Chỉ thị 06/CT-TTg ngày 12/03/2014 về đẩy mạnh tái cơ cấu DNNN, Nghị định số 15/NQ-CP về đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước, Quyết định số 37/2014/QĐ-TTg về ban hành tiêu chí, danh mục phân loại DNNN... Công tác quản trị tại các DNNN cũng được tăng cường với việc ban hành Thông tư số 21/2014/TT-BTC ngày 14/02/2014 Ban hành Quy chế hoạt động của người đại diện theo ủy quyền đối với phần vốn nhà nước đầu tư vào DN...

Từ đầu năm đến nay, có 71 DN đã được cổ phần hóa. Tuy nhiên, tiến độ tái cơ cấu DNNN, đặc biệt là thực hiện cổ phần hóa DNNN một số nơi còn chậm chưa đạt yêu cầu. Còn 84/432 DN (chiếm 19,4% số DN cần cổ phần hóa) chưa triển khai công tác cổ phần hóa.

Theo nhận định của Ngân hàng Thế giới (WB), ổn định kinh tế vĩ mô của Việt Nam tiếp tục được cải thiện khi lạm phát giảm, tài khoản đối ngoại cải thiện và thị trường ngoại hối ổn định. Tăng trưởng GDP năm 2014 dự báo ở mức khoảng 5,4%, do có sự hỗ trợ của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng chế tạo vẫn mạnh…

Hoàng Hà