Thực phẩm bẩn không còn là vi phạm hành chính
Liên tiếp các vụ việc sản xuất, kinh doanh thực phẩm bẩn bị phát hiện trong năm 2025 cho thấy một thực tế đáng lo ngại: xử phạt hành chính không còn đủ sức răn đe. Khi mức phạt thấp hơn nhiều so với lợi nhuận thu được, vi phạm pháp luật bị “bình thường hóa”, còn sức khỏe người tiêu dùng trở thành đối tượng bị đánh đổi.
Điển hình là vụ việc Công ty CP Đồ hộp Hạ Long (Halong Canfoco) nhập hơn 120 tấn thịt heo nhiễm dịch tả châu Phi để chế biến thực phẩm, trong đó khoảng 2 tấn đã được đóng hộp thành phẩm. Cơ quan Công an TP Hải Phòng đã khởi tố, bắt tạm giam Tổng Giám đốc và các cá nhân liên quan.
Dưới góc độ pháp lý, hành vi này không chỉ vi phạm Luật An toàn thực phẩm mà còn có dấu hiệu tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm theo Điều 317 Bộ luật Hình sự.
Pháp nhân thương mại không thể đứng ngoài vòng tố tụng
Theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành, pháp nhân thương mại có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi vi phạm được thực hiện nhân danh doanh nghiệp, vì lợi ích của doanh nghiệp và có sự chỉ đạo, điều hành từ bộ máy quản lý.
Luật sư Nguyễn Thúy Quỳnh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng trong các vụ việc như Halong Canfoco, việc xử lý cá nhân là chưa đủ. “Cần làm rõ trách nhiệm của pháp nhân, từ chủ trương nhập nguyên liệu, quy trình kiểm soát chất lượng đến việc đưa sản phẩm ra thị trường. Doanh nghiệp không thể ‘vô can’ khi hưởng lợi từ hành vi vi phạm” – luật sư Quỳnh nhấn mạnh.
Nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, pháp nhân có thể đối mặt với các hình phạt như phạt tiền ở mức cao, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn, thậm chí cấm kinh doanh trong lĩnh vực liên quan.
Chuỗi vụ việc cho thấy lỗ hổng quản lý và chế tài
Không chỉ Halong Canfoco, thị trường thực phẩm năm 2025 còn ghi nhận nhiều vụ việc nghiêm trọng khác. Công ty TNHH Sản xuất và Xuất nhập khẩu Nhật Minh Food bị phát hiện sử dụng dầu ăn dành cho chăn nuôi để sản xuất dầu ăn cho người, gắn nhãn dầu đậu nành Ofood, phân phối tại nhiều tỉnh, thành.
Trong lĩnh vực sữa, Bộ Công an đã khởi tố các vụ án liên quan Công ty CP Z Holding, xác định sản phẩm sữa HIUP là hàng giả; đồng thời triệt phá đường dây sản xuất hàng trăm nhãn hiệu sữa bột giả liên quan Công ty Rance Pharma và Hacofood Group.
Điểm chung của các vụ việc này là vi phạm có tổ chức, kéo dài và thu lợi lớn, trong khi chế tài xử lý trước đây chưa đủ mạnh để ngăn chặn tái phạm.
“Hậu kiểm” phải đi kèm trách nhiệm hình sự
Theo ông Trần Việt Hùng, Trưởng Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường – Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cơ chế doanh nghiệp tự công bố chất lượng và hậu kiểm là phù hợp thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi chế tài đủ nghiêm và việc giám sát được thực hiện thường xuyên, thực chất.
Ông Hùng nhấn mạnh vai trò của chính quyền địa phương trong việc phát hiện vi phạm ngay từ cơ sở, đồng thời cho rằng cần kiên quyết áp dụng biện pháp xử lý hình sự đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng, tái phạm hoặc cố ý.
PGS-TS Bùi Thị An, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, cho rằng nếu doanh nghiệp tự công bố chất lượng nhưng kiểm tra thực tế không đạt, cần rút giấy phép vĩnh viễn và xử lý hình sự. “Chỉ phạt tiền hoặc đình chỉ tạm thời sẽ không ngăn được tình trạng lập doanh nghiệp mới để tiếp tục vi phạm” – bà An nhận định.
Đặt “ranh giới đỏ” cho an toàn thực phẩm
Theo Cục Chăn nuôi và Thú y, năm 2025 cả nước ghi nhận khoảng 1,2 triệu con heo chết và bị tiêu hủy, tăng hơn 13 lần so với năm 2024. Dịch bệnh chủ yếu xảy ra tại các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, không bảo đảm an toàn sinh học.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết lỗ hổng lớn nhất hiện nay nằm ở hơn 24.000 cơ sở giết mổ nhỏ lẻ trên cả nước – khâu cần được giám sát nghiêm ngặt để ngăn chặn thực phẩm không bảo đảm an toàn xâm nhập thị trường.
Thực phẩm bẩn không chỉ là vấn đề kinh tế hay quản lý thị trường, mà là hành vi xâm hại trực tiếp quyền được bảo vệ sức khỏe của người tiêu dùng. Trong bối cảnh đó, việc truy cứu trách nhiệm hình sự cả cá nhân và pháp nhân, áp dụng các chế tài mạnh, thậm chí loại bỏ vĩnh viễn doanh nghiệp vi phạm khỏi thị trường, là yêu cầu tất yếu để lập lại kỷ cương pháp luật.
Hoàng Phương (t/h)
