Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, xuất khẩu tôm sang Hoa Kỳ trong tháng 12/2025 chỉ đạt 45,2 triệu USD, giảm 16,4% so với cùng kỳ. Diễn biến này phản ánh xu hướng thận trọng của các nhà nhập khẩu Mỹ trong bối cảnh tồn kho được điều chỉnh và rủi ro chính sách gia tăng. Trong năm qua, tôm Việt Nam vào Hoa Kỳ phải chịu đồng thời nhiều loại thuế như thuế đối ứng, thuế chống trợ cấp và nguy cơ thuế chống bán phá giá, khiến chi phí và mức độ rủi ro khi ký kết hợp đồng tăng lên đáng kể.
Theo thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) đã công bố kết quả cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 19 (POR19) đối với lệnh áp thuế chống bán phá giá tôm nước ấm đông lạnh từ Việt Nam. Kết quả cho thấy nhóm doanh nghiệp được hưởng mức thuế riêng biệt không bị kiểm tra bắt buộc được áp mức biên độ 4,58%, tương ứng mức ký quỹ 4,28% sau khi điều chỉnh. So với mức sơ bộ trước đó, đây là tín hiệu tích cực, giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực chi phí và ổn định tâm lý thị trường.
Việc giảm mức ký quỹ mang lại dư địa thuận lợi hơn trong chào giá và ký hợp đồng, đặc biệt với các chương trình cung ứng dài hạn hoặc theo mùa vụ. Tuy vậy, hai doanh nghiệp bị áp dụng mức thuế cao vẫn chịu biên độ lớn, ảnh hưởng nhất định đến hình ảnh chung của ngành. VASEP cho biết đang cân nhắc các biện pháp pháp lý phù hợp nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp và người nuôi tôm trong nước.
Trong khi đó, diễn biến thương mại giữa Hoa Kỳ và Ấn Độ lại tạo thêm áp lực mới. Tổng thống Donald Trump đã ký sắc lệnh chính thức hóa thỏa thuận thương mại với Ấn Độ sau cuộc trao đổi với Thủ tướng Narendra Modi. Theo thỏa thuận, Hoa Kỳ giảm thuế đối ứng với hàng hóa Ấn Độ từ 25% xuống 18% và bãi bỏ mức thuế bổ sung 25% trước đó. Điều này giúp tôm Ấn Độ cải thiện đáng kể sức cạnh tranh tại thị trường Mỹ.
Ấn Độ vốn là một trong những nhà cung cấp tôm lớn nhất cho Hoa Kỳ. Trong 11 tháng năm 2025, nước này xuất khẩu 734.593 tấn tôm, trị giá khoảng 5,23 tỷ USD, tăng 10% về lượng và 17% về giá trị. Dù vẫn chịu một số mức thuế phòng vệ thương mại, việc giảm thuế đối ứng đã tạo điều kiện để Ấn Độ từng bước khôi phục thị phần tại Mỹ, đồng thời mở rộng sang các thị trường khác.
Theo đánh giá của VASEP, sự dịch chuyển thương mại của Ấn Độ không chỉ gây sức ép tại Hoa Kỳ mà còn lan sang thị trường EU – nơi Việt Nam đang hưởng lợi từ Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA). Nếu tôm Ấn Độ đạt được lợi thế thuế tương đương hoặc thấp hơn, cạnh tranh về giá tại phân khúc phổ thông sẽ trở nên gay gắt hơn, đặc biệt với các sản phẩm nguyên liệu đông lạnh.
Trong bối cảnh đó, cạnh tranh trực diện bằng giá hoặc sản lượng không còn là lựa chọn tối ưu. Thay vào đó, doanh nghiệp Việt cần tập trung vào phân khúc chế biến sâu, sản phẩm giá trị gia tăng cao và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững, truy xuất nguồn gốc, ESG. Đây là lợi thế nổi bật của ngành tôm Việt Nam, vốn đã quen với các yêu cầu khắt khe từ thị trường EU và Nhật Bản.
Song song đó, việc đa dạng hóa thị trường sang các nước thuộc CPTPP, Hàn Quốc hay Trung Đông sẽ giúp giảm rủi ro phụ thuộc vào một số thị trường lớn. Trong dài hạn, năng lực chế biến, thương hiệu và tính bền vững mới là yếu tố quyết định vị thế của tôm Việt Nam trên thị trường toàn cầu, thay vì chỉ dựa vào lợi thế chi phí.
Nam Sơn (t/h)
