Trước đó, qua tin báo của người dân, cuối tháng 12/2025, lực lượng chức năng kiểm tra cơ sở sản xuất mì sợi của hộ kinh doanh Châu Phát và bắt quả tang các đối tượng đang trực tiếp trộn hàn the, soda công nghiệp và dung dịch silicate vào mì sợi nhằm tăng độ dai, màu sắc và kéo dài thời gian bảo quản.
Tại cơ quan điều tra, Vương Lưỡng Toàn thừa nhận hành vi này đã diễn ra suốt khoảng 10 năm. Riêng trong 3 năm gần đây, mỗi ngày cơ sở sản xuất khoảng 600–700 kg mì sợi có pha hóa chất, tổng cộng khoảng 800 tấn sản phẩm đã được đưa ra thị trường, âm thầm len lỏi vào bữa ăn của hàng nghìn gia đình. Công an TP.HCM đang tiếp tục mở rộng điều tra, làm rõ các cá nhân, tổ chức liên quan.
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội đánh giá, việc sử dụng hàn the trong thực phẩm là hành vi phi đạo đức, coi thường pháp luật và sức khỏe cộng đồng.
Hàn the có tên khoa học là natri borat (borax), công thức hóa học Na₂B₄O₇. Chất này có tính sát khuẩn nhẹ, giúp thực phẩm giàu tinh bột, thịt, cá trở nên dai, giòn, khó hỏng, nên từng bị lạm dụng trong chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, hàn the có độc tính cao và không nằm trong danh mục phụ gia thực phẩm được phép sử dụng.
Theo PGS Thịnh, chỉ cần từ 5 gram hàn the trở lên đã có thể gây ngộ độc cấp tính, thậm chí dẫn đến tử vong. Trên thực tế, ngộ độc mạn tính thường gặp hơn do hàn the khó bị đào thải, tích tụ dần trong gan và các cơ quan nội tạng. Khi lượng tích lũy đủ lớn, cơ thể sẽ xuất hiện các bệnh lý mạn tính nguy hiểm.
Bác sĩ chuyên khoa I Lê Văn Thiệu, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cảnh báo khi ăn phải thực phẩm chứa hàn the, cơ thể chỉ có khả năng đào thải khoảng 70%, phần còn lại sẽ tích tụ lâu dài trong các cơ quan nội tạng.
“Khi lượng hàn the tích lũy đạt khoảng 5 gram, người sử dụng có thể bị ngộ độc cấp hoặc mạn tính; trong những trường hợp nặng, nguy cơ tử vong là hoàn toàn có thể xảy ra”, bác sĩ Thiệu cho biết.
Với những người có hệ tiêu hóa kém, hàn the dễ gây đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn hoặc nôn mửa. Nếu tiếp xúc kéo dài, chất độc tích tụ trong gan sẽ làm tổn thương cơ quan này, dẫn đến suy nhược cơ thể, ảnh hưởng toàn diện đến sức khỏe. Không chỉ vậy, hàn the còn kích thích hệ thần kinh, có thể gây rối loạn tâm thần, thậm chí liên quan đến tình trạng trầm cảm.
Thận – cơ quan chịu trách nhiệm lọc thải độc tố phải hoạt động quá mức trong thời gian dài sẽ dần suy yếu, dẫn đến rối loạn chức năng thận. Việc tiếp xúc hoặc sử dụng hàn the lâu dài còn có thể gây rụng tóc, rối loạn kinh nguyệt và đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em cũng như thai nhi đang trong giai đoạn phát triển.
TS.BS Trương Hồng Sơn, Viện Y học ứng dụng Việt Nam cho biết, nhu cầu của người tiêu dùng thường là bún, mì phải trắng, dai, bóng đẹp nhưng giá rẻ. Để đạt được những tiêu chí này từ nguyên liệu kém chất lượng, nhiều cơ sở đã sử dụng hóa chất công nghiệp để “phù phép” sản phẩm.
Hàn the có khả năng làm thay đổi cấu trúc protein trong bột, giúp sợi bún, mì trở nên giòn, dai và cứng hơn mà không cần kỹ thuật cao. Chất này còn có tính sát khuẩn mạnh, giúp bún mì không bị thiu, nhớt hay mốc dù để trong môi trường nóng ẩm.
Soda công nghiệp thường được sử dụng trái phép là loại dùng trong tẩy rửa, nhuộm vải hoặc sản xuất thủy tinh, có độ tinh khiết thấp và lẫn nhiều tạp chất. Khi vào dạ dày, soda có tính kiềm mạnh làm tăng pH đột ngột, ức chế enzyme pepsin, gây đầy hơi, khó tiêu, rối loạn tiêu hóa và nguy cơ viêm loét dạ dày mạn tính. Nguy hiểm hơn, soda công nghiệp có thể chứa kim loại nặng như chì và thạch tín – những chất đã được xác định có khả năng gây ung thư và tổn thương thần kinh.
Silicate, thường gọi là “thủy tinh lỏng”, giúp giữ nước và tạo lớp màng bóng cho sợi mì. Tuy không gây độc cấp tính, nhưng đây là hóa chất có tính kiềm rất mạnh, pH có thể lên tới 12–13. Nếu sử dụng lâu dài, silicate có thể gây kích ứng niêm mạc tiêu hóa, tăng nguy cơ sỏi thận, viêm thận và suy giảm chức năng tiết niệu.
TS Trương Hồng Sơn nhấn mạnh, hàn the và silicate công nghiệp đều bị loại khỏi danh mục phụ gia thực phẩm được phép sử dụng của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới.
Theo các chuyên gia, thực phẩm bẩn, nhiễm hóa chất không chỉ là câu chuyện vi phạm an toàn thực phẩm, mà còn là hồi chuông báo động về sự xuống cấp của lương tâm và đạo đức, khi không ít người sẵn sàng đánh đổi sức khỏe cộng đồng để lấy lợi nhuận.
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh cho rằng, hàn the gần như “vô hình” trong thực phẩm. Chất này không làm đổi màu, không tạo mùi lạ, khiến người tiêu dùng rất khó phát hiện bằng mắt thường. Dấu hiệu chủ yếu đến từ cảm giác khi ăn: Những món ăn có độ giòn, dai, mịn bất thường – vượt xa đặc tính tự nhiên – có thể đã bị trộn hàn the hoặc silicate.
Người dân có thể áp dụng phương pháp kiểm tra định tính bằng giấy nghệ: Giấy được ngâm nước nghệ tươi, phơi khô rồi ấn lên bề mặt thực phẩm. Nếu giấy chuyển từ màu vàng sang cam đỏ sau khoảng một phút, khả năng cao thực phẩm có chứa hàn the. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, cách phòng ngừa hiệu quả nhất vẫn là lựa chọn thực phẩm tại các cơ sở uy tín, có nhãn mác và nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.
Theo Thạc sĩ Nguyễn Hoài Thu, Tổng hội Y học Việt Nam, để lựa chọn mì, bún an toàn, người tiêu dùng cần lưu ý:
Quan sát màu sắc: Bún, mì làm từ gạo hoặc bột mì tự nhiên thường có màu trắng ngà, hơi đục hoặc ngả vàng nhẹ.
Kiểm tra độ dai: Sợi mì, bún tự nhiên khi nấu quá tay sẽ dễ mềm, bở hoặc đứt gãy. Nếu sản phẩm dai “bất thường”, nấu lâu vẫn không bở, nhai có cảm giác cứng như cao su, cần cảnh giác.
Chú ý mùi và thời gian hỏng: Bún mì tươi an toàn thường chua sau 12–24 giờ ở nhiệt độ thường. Nếu để lâu nhưng rất chậm chua hoặc có mùi lạ, đó là dấu hiệu không bình thường.
Ưu tiên nguồn gốc: Chọn sản phẩm có nhãn mác, thành phần, ngày sản xuất, hạn dùng và cơ sở chịu trách nhiệm rõ ràng; ưu tiên cửa hàng quen, cơ sở có chứng nhận an toàn thực phẩm.
Các chuyên gia cảnh báo, nếu không có biện pháp xử lý đủ mạnh, quyết liệt và triệt để, những vụ việc như trộn hàn the vào mì tươi sẽ còn tái diễn, khiến giấc mơ về một thị trường thực phẩm sạch, an toàn cho người dân tiếp tục bị đe dọa.
Thiên Trường
