Theo kế hoạch của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ ngày 1/7/2026, hệ thống truy xuất nguồn gốc dùng chung trên phạm vi toàn quốc sẽ chính thức vận hành. Hiện các đơn vị chuyên môn đang khẩn trương hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, chuẩn hóa dữ liệu và rà soát các yếu tố an toàn thông tin nhằm bảo đảm hệ thống hoạt động ổn định ngay từ giai đoạn đầu.
Thời gian qua, công tác xây dựng cơ sở dữ liệu đã được triển khai tại nhiều địa phương, doanh nghiệp và vùng sản xuất trọng điểm. Hệ thống hiện đã tích hợp thông tin của khoảng 18.000 sản phẩm thuộc hơn 100 nhóm ngành hàng khác nhau. Đồng thời, dữ liệu từ hàng trăm doanh nghiệp, vùng trồng, nông hộ và lô hàng xuất khẩu cũng đã được cập nhật để phục vụ công tác quản lý và truy xuất.
Việc hình thành một nền tảng truy xuất thống nhất được đánh giá là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về chất lượng, nguồn gốc và tính minh bạch của sản phẩm. Không chỉ dừng ở việc hỗ trợ cơ quan quản lý giám sát chuỗi cung ứng, hệ thống còn giúp doanh nghiệp chủ động cung cấp thông tin cho đối tác, nâng cao uy tín thương hiệu và giảm rủi ro trong hoạt động xuất khẩu.
Các nhóm hàng nông sản chủ lực như lúa gạo, trái cây, chè, sữa và sản phẩm chăn nuôi đang được ưu tiên triển khai trước. Đây đều là những mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn, thường xuyên phải đáp ứng các quy định nghiêm ngặt liên quan đến mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch và an toàn thực phẩm.
Đáng chú ý, mặt hàng sầu riêng – một trong những sản phẩm xuất khẩu tăng trưởng mạnh trong những năm gần đây – đã được lựa chọn để triển khai thí điểm. Hàng chục doanh nghiệp tham gia chương trình đã thực hiện ghi nhận dữ liệu xuyên suốt từ vùng nguyên liệu, cơ sở đóng gói đến khâu xuất khẩu. Qua đó, cơ quan quản lý có điều kiện đánh giá khả năng vận hành thực tế của hệ thống cũng như hoàn thiện quy trình trước khi áp dụng rộng rãi.
Theo các chuyên gia, việc truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu của cơ quan quản lý mà đang trở thành “tấm vé thông hành” đối với nhiều thị trường quốc tế. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến hành trình của sản phẩm, từ nơi sản xuất, quy trình canh tác đến các tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng. Điều này buộc doanh nghiệp phải minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng nếu muốn duy trì vị thế trên thị trường.
Về mặt công nghệ, hệ thống được xây dựng theo mô hình mở, cho phép kết nối với nhiều nền tảng truy xuất đang hoạt động trên thị trường. Cách tiếp cận này giúp tận dụng hạ tầng sẵn có, hạn chế đầu tư dàn trải và tạo điều kiện để các doanh nghiệp công nghệ tham gia phát triển hệ sinh thái dữ liệu chung.
Ngoài khả năng liên thông dữ liệu, nền tảng còn được tích hợp các công nghệ hiện đại nhằm nâng cao độ tin cậy của thông tin. Mọi dữ liệu về vùng trồng, sản xuất, chế biến, vận chuyển và phân phối đều có thể được cập nhật theo thời gian thực, giúp việc kiểm tra, giám sát trở nên thuận tiện hơn.
Tuy nhiên, trước khi vận hành chính thức, yêu cầu về bảo mật và an toàn thông tin vẫn được đặt lên hàng đầu. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã yêu cầu các đơn vị liên quan khẩn trương rà soát hệ thống, phát hiện và xử lý triệt để các lỗ hổng kỹ thuật. Việc kết nối chính thức chỉ được thực hiện sau khi hoàn thành đầy đủ các bước thử nghiệm, đánh giá và nghiệm thu theo quy định.
Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, mục tiêu trước mắt là kết nối thành công một số địa phương và doanh nghiệp trọng điểm, sau đó từng bước mở rộng quy mô trên phạm vi cả nước. Trong giai đoạn đầu, hệ thống sẽ tập trung vào các sản phẩm chủ lực có giá trị xuất khẩu cao nhằm tạo hiệu quả rõ nét nhất.
Các chuyên gia nhận định, nếu được triển khai đồng bộ, hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia sẽ góp phần thay đổi phương thức quản lý ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, minh bạch và số hóa. Quan trọng hơn, đây sẽ là nền tảng giúp nông sản Việt Nam nâng cao giá trị, đáp ứng yêu cầu hội nhập và tiếp cận sâu hơn vào các thị trường quốc tế có tiêu chuẩn cao.
Minh Thành (t/h)
